رای شماره 86 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع ابطال تبصره 3 ماده 5 و تبصره‌های 1 و 2 ماده 34 تعرفه عوارض شهرداری همدان در سال 1393 مصوب شورای اسلامی شهر همدان

شماره ه/514/94 1396/2/30 بسمه تعالی جناب آقای جاسبی مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران با سلام یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 86 مورخ 1396/2/12 با موضوع: «ابطال تبصره 3 ماده 5 و تبصره‌های 1 و 2 ماده 34 تعرفه عوارض شهرداری همدان در سال 1393 مصوب شورای اسلامی شهر همدان» جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد. مدیرکل هیات عمومی و سرپرست هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری مهدی دربین تاریخ دادنامه : 1396/2/12 شماره دادنامه: 86 کلاسه پرونده : 514/94 مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی : آقای عادل فلاح زاده به وکالت از آقای حسین حیدری موضوع شکایت و خواسته : ابطال تبصره 3 ماده 5 و تبصره‌های 1 و 2 ماده 34 تعرفه عوارض شهرداری همدان در سال 1393 مصوب شورای اسلامی شهر همدان گردش کار : آقای عادل فلاح زاده به وکالت از آقای حسین حیدری به موجب دادخواستی ابطال تبصره 3 ماده 5 و تبصره‌های 1 و 2 ماده 34 تعرفه عوارض شهرداری همدان در سال 1393 مصوب شورای اسلامی شهر همدان را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که: «احتراما، در اعتراض به قسمتی از مصوبه شورای اسلامی شهر همدان تحت عنوان تعرفه عوارض سال 1393 موضوع تبصره 3 ماده 5 و تبصره‌های 1 و 2 ماده 34 دایر بر اخذ عوارض و بهای خدمات خارج از چارچوب قانون به استحضار می‌رساند: الف: حسب تبصره 3 ماده 5 افرادی که از واحدهای مسکونی به صورت اداری خصوصی استفاده می‌کنند دو برابر جدول شماره 5 بابت بهره‌برداری از واحدهای مورد نظر محاسبه و وصول گردد... ب: تبصره 1 و 2 ماده 34 که ماحصل آن اخذ بهای خدمات و عوارض حق بهره‌برداری بابت املاک فاقد سابقه تجاری یا پارکینگ تا زمان تعیین تکلیف از سوی مراجع ذیربط است. این در حالی است که: هر دو موضوع فوق در قالب تخلفات ساختمانی بوده و به موجب ماده صد قانون شهرداریها و تبصره‌های آن مرجع رسیدگی به تخلفات ساختمانی از جمله کاربری غیرمجاز یا خلاف پروانه چه در حالت اداری (موضوع تبصره ماده 5 مصوبه معترض‌عنه) و چه در حالت تجاری (تبصره‌های 1 و 2 ماده 34 مصوبه مذکور) کمیسیونهای ماده صد می‌باشد که واجد ضمانت اجرای خاص قانونی بوده که حسب مورد و تطابق با هر یک از تبصره‌ها حکم به تعطیلی یا پلمپ، تخریب یا اخذ جریمه در صورت بقاء حالت مذکور صادر خواهد شد. لذا وضع قانون و تعرفه عوارض علیحده از سوی شورای اسلامی شهر همدان که اصولا خارج از صلاحیت شوراها نیز می‌باشد در تضاد با این ماده می‌باشد چه اینکه با لحاظ تکلیف مقرر در ماده صد در خصوص جلوگیری از کاربری خلاف پروانه از طریق ضمانت اجراهای تعیین شده بقاء این‌گونه واحدها با ذهنیت اخذ عوارض مضاعف خلاف مفاد و فلسفه تصویب ماده صد و تشکیل کمیسیونهای مربوطه آن می‌باشد همچنین اخذ هر گونه عوارض بهای خدمات با وصف مذکور اصولا نقض غرض بوده و صرف نظر از اینکه شهرداری چه نوع خدماتی می‌تواند به واحد کسبی غیرمجاز بدهد تا در قبال آن بهای خدمات اخذ کند تحصیل و وصول هر گونه وجهی در این خصوص نوعی تایید ضمنی کاربری مغایر و جوازی است بر بقاء و ادامه کار و ایجاد نوعی حق مکتسبه بر آن‌ها است در این راستا شهرداری همدان با ارسال اخطاریه‌های پیوست که نمونه‌هایی از آن تقدیم می‌شود در صدر اخذ عوارض بر این پایه از مالکین متعدد از جمله موکل بر آمده است که این امر علاوه بر غیرقانونی بودن و خروج از صلاحیت شوراها موجب تحمیل و ورود ضرر و زیان عمده به موکل و سایر شهروندان است و اخذ وجوهی است که مجموع آن رقمی غیرقابل تصور و واجد آثار و تبعات غیرقابل جبران می‌باشد. بر این اساس بدوا تقاضای صدور دستور موقت مبنی بر توقف عملیات اجرایی و سپس ابطال مصوبه معترض‌عنه مورد استدعاست.» متن تبصره‌های مورد اعتراض به قرار زیر است: ماده 5 ناظر بر عوارض زیربنای واحدهای اداری و خصوصی است که تبصره 3 آن به قرار زیر می‌باشد: «تبصره3: افرادی که از واحدهای مسکونی به صورت اداری خصوصی استفاده می‌کنند دو برابر جدول شماره 5 بابت بهره‌برداری از واحد مورد نظر محاسبه و وصول گردد. ضمنا عوارض سالیانه طبق تعرفه محاسبه و وصول خواهد شد. بدیهی است وصول حق بهره‌برداری هیچ‌گونه حقی از نظر تغییر کاربری برای مودی ایجاد نخواهد کرد. مشروط به عدم مغایرت با ذیل تبصره بند 24 ماده 55 قانون شهرداریها و در طول مدت بهره‌برداری قابل وصول است.» متن ماده 34 و تبصره‌های 2 و 1 آن به قرار زیر است: « تعرفه مصوب عوارض سال 1393 شهرداری همدان ماده 34 در خصوص فعالیت آن دسته از املاکی که فاقد سابقه تجاری هستند و در کاربری غیرمجاز قرار دارند چنانچه در مسیر نباشد معادل ps 5 و چنانچه در مسیر باشد معادل ps 7 به عنوان بهای خدمات بهره‌برداری تا زمان تعیین و تکلیف از سوی مراجع ذیربط از مالک به صورت سالیانه به علاوه بهای خدمات پسماند دریافت گردد. ضمنا پرداخت این وجوه سابقه‌ای محسوب نشده و هیچ‌گونه حقی برای مودی ایجاد نمی‌کند. 1 جهت محاسبه عوارض کسب املاکی که دارای پروانه در کاربری مجاز و فاقد پایانکار هستند. در صورتی که واحد مذکور مطابق نقشه و پروانه صادره از شهرداری ساخته شده باشد عوارض سالیانه و سایر عوارض مطابق 130% تعرفه محاسبه و وصول گردد. تبصره1: در صورتی که واحد مذکور بر خلاف نقشه و پروانه ساخته شده باشد تا زمان تعیین و تکلیف از سوی مراجع ذیربط معادل ps 5 به عنوان بهای خدمات بهره‌برداری از ملک دارای تخلف دریافت گردد. تبصره2: املاک فاقد سابقه تجاری بندهای 1 و 2 یا املاکی که طبق پروانه پارکینگ مورد نیاز را تامین نکرده‌اند تا زمان تعیین تکلیف از سوی مراجع قانونی و تسویه با شهرداری عوارض حق بهره‌برداری از معبر به عنوان پارکینگ، به ازای هر پارکینگ تامین نشده سالیانه برای املاک واقع در رینگ اول 10/000/000 ریال و رینگ دوم 8/000/000 ریال و رینگ سوم 5/000/000 ریال و املاک خارج از رینگ و داخل محدوده 2/500/000 ریال محاسبه و وصول گردد. ضمنا در صورت تامین پارکینگ عوارض مذکور لغو می‌گردد و در مورد واحدهای موضوع تبصره 1 بند 3 معادل 2 برابر عوارض مندرج در این تبصره اخذ شود. تبصره3: در صورت تامین پارکینگ عوارض مذکور لغو می‌گردد. » در پاسخ به شکایت مذکور، رئیس شورای اسلامی شهر همدان به موجب لایحه شماره 70/1/363676 1394/7/25 توضیح داده است که: «مدیر محترم دفتر هیات عمومی دیوان عدالت اداری موضوع: جوابیه دیوان (آقای حسین حیدری) با سلام: احتراما بازگشت به اخطاریه پرونده کلاسه514/94 به شماره پرونده 9409980990580026 1394/5/25 راجع به دادخواست آقای حسین حیدری با وکالت آقای عادل فلاح زاده مراتب بی‌اساسی دادخواست به استحضار می‌رسد: 1 تصویر وکیل از عدم امکان وصول عوارض بهای احداثی جدای از تاسیس ماده 100 قانون شهرداری کاملا اشتباه می‌باشد چرا که آراء کمیسیون ماده صد هم شامل تخریب، هم جریمه و هم در مواردی پلمپ می‌باشد حال چنانچه رای کمیسیون ماده صد به علت تخلفات ساختمانی دایر بر جریمه متخلف علاوه بر پرداخت جریمه به جهت ابقاء میزان احداثی مازاد بر پروانه مکلف به پرداخت عوارض مربوطه می‌باشد و این امر هیچ تضادی با محکومیت صادره از کمیسیون ماده صد (در غیراز موارد حکم به تخریب) ندارد به بیان دیگر شان و مقام کمیسیون ماده 77 که در مقام رفع اختلاف فیمابین مودی و شهرداری است با کمیسیون ماده صد که در موارد خاص تخلفات ساختمانی تاسیس گردیده‌اند از هم جدا و مستقل می‌باشند. همان گونه که شاکی هم به پیوست مدارک منضم کرده‌اند عوارض متعلقه بابت زیربنای مورد بهره‌برداری است و بر خلاف اظهارات شاکی به معنای جواز تغییر کاربری نمی‌باشد اتفاقا وضع عوارض خاص بر موضوع مورد اعتراض مادامی که تغییر کاربری به صورت قانونی انجام نپذیرد امری منطقی است در غیراین صورت شاهد افزایش تخلفات این چنینی خواهیم بود. 2 نکته قابل تامل در دادخواست آن است که هویت و ذینفعی شخص خواهان نامعلوم و اسناد منضم به دادخواست مربوط به اشخاص خارج از اصحاب این پرونده و بی‌ارتباط با موضوع می‌باشند. علی ایحال نظر به مراتب اخیر تقاضای رد دعوای شاکی را می‌نماید.» هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1396/2/12 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیات عمومی الف هر چند مطابق بند 26 ماده 71 قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران مصوب 1375 با اصلاحات بعدی ، تصویب نرخ خدمات ارائه شده توسط شهرداری و سازمانهای وابسته به آن با رعایت آیین‌نامه مالی و معاملاتی شهرداریها از جمله وظایف شورای اسلامی شهر می‌باشد، اما نظر به این که تعیین نرخ خدمات منوط به انجام خدمتی از سوی شهرداری است و در خصوص احداث بنا بر خلاف نقشه و پروانه ساختمان و نیز عدم تامین پارکینگ طبق پروانه تا زمان تعیین تکلیف از سوی مراجع ذی ربط قانونی شهرداری خدمت مستقیمی ارائه نمی‌کند تا استحقاق دریافت بهای آن را داشته باشد، بنابراین تبصره‌های1 و 2 ماده 34 تعرفه عوارض سال 1393 شورای اسلامی شهر همدان که در خصوص موارد مذکور بهای خدمات بهره‌برداری تعیین کرده است خلاف قانون و خارج از حدود اختیارات مرجع تصویب تشخیص می‌شود و به استناد بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود. ب به موجب ماده 5 اصلاحی قانون تاسیس شورای عالی شهرسازی و معماری ایران مصوب سال 1351، بررسی و تصویب طرح‌های تفصیلی شهری و تغییرات آن‌ها در هر استان به عهده کمیسیون مقرر در ماده 5 قانون مذکور محول شده است. مطابق شق 3 ماده 1 قانون تغییر نام وزارت آبادانی و مسکن به وزارت مسکن و شهرسازی و تعیین وظایف آن مصوب سال 1353 طرح تفصیلی عبارت از طرحی است که بر اساس معیارها و ضوابط کلی طرح جامع شهری و نحوه استفاده از زمینهای شهری در سطح محلات مختلف شهر، موقعیت و مساحت دقیق زمین برای هر یک از آن‌ها تهیه و تنظیم می‌شود و بر اساس تبصره بند 24 ماده 55 قانون شهرداری مصوب سال 1334، شهرداری در شهرهایی که نقشه جامع شهر تعیین شده مکلف است طبق ضوابط نقشه مذکور در پروانه ساختمانی نوع استفاده از ساختمان را قید کند. در صورتی که بر خلاف مندرجات پروانه ساختمانی در منطقه غیرتجاری محل کسب و پیشه و یا تجارت دایر شود، شهرداری مورد را در کمیسیون مقرر در تبصره 1 ماده 100 این قانون مطرح می‌نماید تا در صورت احراز تخلف مالک یا مستاجر، توسط کمیسیون با رعایت سایر شرایط در مورد تعطیلی محل کسب و پیشه یا تجارت اتخاذ تصمیم شود. با عنایت به تاکیدات قانون‌گذار در رعایت طرح تفصیلی و پروانه ساختمانی که بر این اساس صادر می‌شود، تبصره 3 ماده 5 تعرفه عوارض سال 1393 مصوب شورای اسلامی شهر همدان که در آن به محاسبه و وصول مبلغی تحت عنوان بهره‌برداری از واحدهای مسکونی که به صورت اداری، خصوصی استفاده می‌کنند خلاف قانون و خارج از حدود اختیارات شورای اسلامی شهر همدان تشخیص و به استناد بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود. معاون قضایی دیوان عدالت اداری رحیم باقری‌زیاری