رای شماره 3106352 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع: ابطال بخشنامه شماره 1/1811582 مورخ 1402/7/29 معاون حمایت و سلامت خانواده کمیته امداد امام خمینی استان ایلام

شماره 0207092 - 1403/12/27 بسمه تعالی مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری با شماره دادنامه 140331390003106352 مورخ 1403/12/21 با موضوع: «بخشنامه شماره 1/1811582 مورخ 1402/7/29 کمیته امداد امام خمینی (ره) که بر اساس آن علی الاطلاق و بدون ارزیابی آزمون وسع و تعیین دهک درآمدی، تمامی زنان کمتر از 50 سال و 10 سال سابقه بیمه‌پردازی از چرخه بیمه‌ای خارج شده‌اند ابطال شد» جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد. معاون قضایی هیات عمومی و هیات‌های تخصصی دیوان عدالت اداری مهدی دربین تاریخ دادنامه: 1403/12/21 شماره دادنامه: 140331390003106352 شماره پرونده: 0207092 مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی: خانم توران حیدریان طرف شکایت: کمیته امداد امام خمینی استان ایلام موضوع شکایت و خواسته: ابطال بخشنامه شماره 1/1811582 مورخ 1402/7/29 معاون حمایت و سلامت خانواده کمیته امداد امام خمینی استان ایلام گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال بخشنامه شماره 1/1811582 مورخ 1402/7/29 معاون حمایت و سلامت خانواده کمیته امداد امام خمینی استان ایلام را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به اعلام کرده است که: " احتراما به استحضار می‌رساند اینجانب فاقد اولیاء و بدون سرپرست و مجرد بوده که از سال 1391 تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی (ره) شهرستان ایوان از توابع استان ایلام بوده و از آن جا که اینجانب فاقد شغل و درآمد بوده و تنها منبع و امرار معاش اینجانب دریافت مستمری کمیته امداد امام خمینی (ره) می‌باشد که از سال 1393 با استفاده از بند یک موضوع بخشنامه معافیت بیمه اقشار خاص سازمان تامین اجتماعی از سوی کمیته امداد، حق بیمه بازنشستگی برای اینجانب به سازمان تامین اجتماعی پرداخت نموده‌اند اما اخیرا در اقدامی قابل تامل از سوی کمیته امداد امام خمینی (ره) بخشنامه و دستورالعملی صادر گردیده که دیگر این نهاد هیچ‌گونه حق بیمه‌ای برای افراد زیر 50 سال به سازمان تامین اجتماعی پرداخت ننماید و این بخشنامه دقیقا حکایت از آن دارد که افراد کمتر از 50 سال را از پوشش حمایتی بیمه بازنشستگی خارج نمایند که بدون شک این بخشنامه با صراحت بند یک موضوع بخشنامه معافیت بیمه اقشار خاص سازمان تامین اجتماعی موضوع بند «ز» تبصره 17 ماده واحده قانون بودجه سال 1401 و همچنین تبصره یک ماده 14 قانون بیمه همگانی خدمات درمانی کشور در تعارض بوده و به هیچ وجه صحیح به نظر نمی‌رسد و بدون شک افرادی با این وضعیت توان پرداخت حق بیمه خود و ادامه برقراری مساعدت‌های بیمه را ندارند و این بخشنامه خللی به حقوق افراد ضعیف و نیازمند جامعه وارد می‌کند لذا تقاضای صدور حکم به ابطال بخشنامه و برقراری رابطه پرداخت حق بیمه افراد تحت پوشش کمیته امداد توسط آن نهاد مورد تقاضاست." متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است: "روسای محترم ادارات تابعه استان ایلام موضوع: ویرایش و بروزرسانی اطلاعات بیمه شدگان تامین اجتماعی در سامانه امداد هوشمند سلام علیکم پس از حمد خدا و صلوات بر محمد و آل محمد، پیوست فایل اطلاعات بیمه شدگان فعال تامین اجتماعی مربوط به سه ماه دوم سال جاری در 8 sheet مجزا به حضور ارسال می‌گردد، مستدعی [است] دستور فرمایید ابتدا سوابق تلفیقی از سازمان تامین اجتماعی شعبه 1402/8/1 به صوت مکتوب به اداره درمان استان ارسال نمایند. 1 وضعیت حمایتی تعداد 3 نفر غیر فعال می‌باشد تعیین تکلیف شوند. Sheet دوم 2 ویرایش تاریخ شروع بیمه به تعداد 173 نفر به استناد تاریخ مندرج در قرارداد بیمه. Sheet سوم 3 مردان با 60 سال سن و 10 سال سابقه بیمه‌پردازی جهت برقراری مستمری به تامین اجتماعی معرفی و از چرخه بیمه‌ای خارج گردند. Sheet چهارم 4 زنان با 55 سال سن و 10 سال سابقه بیمه‌پردازی جهت برقراری مستمری به تامین اجتماعی معرفی و از چرخه بیمه‌ای امداد خارج گردند. Sheet پنجم 5 مردان کم تر از 55 سال سن و 10 سال سابقه بیمه پردارزی از چرخه بیمه‌ای خارج شوند. Sheet ششم 6 زنان کم تر از 50 سال سن و 10 سال سابقه بیمه‌پردازی از چرخه بیمه‌ای خارج شوند. Sheet هفتم 7 دو نفر فاقد تصویر قرارداد بیمه‌ای می‌باشند نسبت به بارگذاری قرارداد اقدام گردد. Sheet هشتم معاون حمایت و سلامت خانواده استان ایلام" در پاسخ به شکایت مذکور، معاون حقوقی و امور مجلس کمیته امداد خمینی به موجب لایحه شماره 1/295003 مورخ 1403/2/22 توضیح داده است که: "به استحضار می‌رساند: وفق بند (ت) ماده 2 قانون برنامه پنجساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران موضوع توانمندسازی محرومان به ویژه زنان سرپرست خانوار از جمله مسائل محوری دولت بوده و این مهم می‌بایست هر سال در قانون بودجه سالانه اعمال گردد. بر این اساس مطابق بند (ز) تبصره ماده 17 قانون بودجه سال 1401 معافیت کامل بیمه شدگان بدون کارفرما که در چهار دهک اول درآمدی می‌باشند پیش‌بینی شده است. در ادامه معروض می‌دارد براساس آیین‌نامه اجرایی بند (ز) تبصره 17 قانون بودجه سال 1401 مندرج در مصوبه شماره 78890/ت59863ه مورخ 1401/5/10 هیات وزیران، سازمان برنامه و بودجه کشور مکلف است با توجه به گزارش عملکرد ماهانه سازمان تامین اجتماعی مبنی بر میزان معافیت اعمال شده جهت هر یک از افراد تحت شمول، نسبت به پیش‌بینی اعتبار مورد نیاز برای اجرای معافیت‌های بیمه‌ای در لوایح بودجه‌ای سنواتی اقدام نماید. با عنایت به بخشنامه شماره 10721 مورخ 1402/3/6 سازمان برنامه و بودجه کشور جمع هزینه در خصوص برنامه ارائه خدمات بیمه‌ای توسط کمیته امداد امام خمینی (ره) 7/929/750 میلیون ریال و در قالب کمک بوده است. همان‌طور که اعضای هیات عمومی نیز اشراف دارند؛ مطابق تبصره 3 ماده 72 قانون محاسبات عمومی کشور مصوب سال 1366 در صورتی که موسسه و نهادهای عمومی غیر دولتی دارای مقررات قانونی خاص برای مصرف اعتبارات خود باشند می‌توانند اعتبارات جاری را که از محل اعتبارات منظور در قانون بودجه کل کشور در اختیار آن‌ها گذارده می‌شود جز در مواردی که در این قانون صراحتا برای آن تعیین تکلیف شده است طبق مقررات مربوط به خود به مصرف برسانند. در مواردی که اعتبارات موضوع این تبصره از محل اعتبارات منظور در بودجه وزارتخانه‌ها و موسسات دولتی کمک در اختیار موسسات و نهادهای عمومی غیردولتی گذارده می‌شود، ذی حساب دستگاه پرداخت‌کننده کمک وجوه پرداختی از این بابت را با اخذ رسید موسسه دریافت‌کننده به هزینه قطعی منظور خواهد نمود. با توجه به موارد مطرح شده در بندهای قبلی و مطابق ماده 6 اساسنامه، کمیته امداد امام خمینی (ره) یک نهاد حمایتی می‌باشد و وظایفی همچون شناخت انواع محرومیت‌ها و شناسایی افراد و خانواده‌های لازم الحمایه را بر عهده دارد. همچنین با توجه به کثرت جامعه هدف، فراهم آوردن امکانات لازم به منظور توانمندسازی، خود اتکایی و استقلال جامعه هدف در حد توان و امکانات موجود در این نهاد بوده و منابع تخصیصی بابت انواع جنبه‌های حمایتی از جمله پرداخت تسهیلات اشتغال، پرداخت مستمری مددجویی، مهارت آموزی، ایجاد اشتغال و پرداخت حق بیمه بازنشستگی مددجویان و... براساس اولویت‌بندی و با هدف رسیدن مددجویان تحت پوشش خودکفایی می‌باشند تا برخی به‌وسیله توانمندسازی از چرخه حمایت خارج و سایر افراد نیازمند نیز که به صورت مداوم تحت پوشش حمایتی این نهاد قرار می‌گیرند از مزایای فوق بهره مند گردد. پرداخت حق بیمه بازنشستگی مددجویان به منظور نائل شدن به بازنشستگی و برخورداری از حقوق و مزایای بازنشستگی و نهایتا توانمندسازی ایشان مشخص و محدود می‌باشد، فلذا به منظور کنترل و مدیریت منابع مالی این نهاد و بر اساس بخشنامه‌ها و دستورالعمل‌های داخلی، پرداخت حق بیمه بازنشستگی به صورت تمام و کمال و برای همه میسور نمی‌باشد. شاکی فردی مجرد و بدون سرپرست می‌باشد که از سال 1391 تحت پوشش کمیته امداد امام (ره) شهرستان ایوان قرارگرفته و از تاریخ 1391/12/1 حق بیمه بازنشستگی ایشان به سازمان تامین اجتماعی پرداخت شده است. لازم به ذکر است که سایر خدمات حمایتی از جمله پرداخت مستمری ماهانه به ایشان پرداخت می‌گردد. براساس بند یک بخشنامه شماره 1/1811582 مورخ 1402/2/17 صادره از حوزه معاونت حمایت و سلامت خانواده کمیته امداد امام (ره)، بیمه شدگانی که 10 سال بیمه‌پردازی آن‌ها توسط این نهاد انجام شده است و در 5 سال پایانی منتهی به بازنشستگی قرار دارند حق بیمه ایشان همانند گذشته پرداخت می‌شود در غیر این صورت می‌بایست ضمن اطلاع‌رسانی به مددجو، بیمه‌پردازی ایشان قطع گردد. علی ایحال [ای حال] نامبرده متولد سال 1358 و دارای 44 سال سن می‌باشد از سن 34 سالگی حق بیمه ایشان پرداخت شده است لیکن با توجه به این که نامبرده توانایی انجام کار را دارا می‌باشد و از طرف این نهاد 10 سال حق بیمه برای ایشان واریز نموده است، بنابراین براساس بخشنامه صادره و به این جهت که منابع اختصاصی به این موضوع محدود بوده و افراد با نیازمندی‌های بیشتر و اولویت بالاتر از ایشان نیز مستحق بهره مندی از این مزایا می‌باشند کمیته امداد امام (ره) امکان بیمه‌پردازی برای مشارالیها را ندارد. در خاتمه با عنایت به مفاد تقدیمی در فوق، نظر آن مقام ارجمند قضایی را معطوف می‌دارد بر این که اختیار تقریر آیین‌نامه و بخشنامه متناسب با بودجه‌های تخصیصی و تعهدات کمیته امداد امام (ره) به تجویز حاصله از اساسنامه این نهاد بوده و موضوع بخشنامه موصوف تعارضی با شرع و قوانین و مقررات آمره ندارد فلذا رد شکایت و درخواست مطروح مورد استدعاست." هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1403/12/21 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیات عمومی به موجب بند (ز) تبصره17 قانون بودجه سال 1401 کل کشور مقرر شده است که: «در اجرای ماده (29) قانون الحاق برخی مواد به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت (2) و بند (ت) ماده (2) قانون برنامه پنجساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مبنی بر ساماندهی و پایداری صندوق‌های بیمه‌ای و بازنشستگی و کاهش وابستگی آن‌ها به بودجه عمومی، ساماندهی معافیت‌های بیمه‌ای، ساماندهی اقشار تحت پوشش بیمه‌ای مشمول کمک دولت، از ابتدای سال 1401 معافیت‌های کامل بیمه‌ای درخصوص بیمه شدگان بدون کارفرما در سازمان تامین اجتماعی از جمله مشمولان قانون بیمه‌های اجتماعی قالیبافان، بافندگان فرش و شاغلان صنایع دستی شناسه دار (کددار) مصوب 1388، بند (ض) تبصره (14) قانون بودجه سال 1386 کل کشور و بند (ب) ماده (7) قانون هدفمندکردن یارانه‌ها منوط به ارزیابی آزمون وسع توسط وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و قرار گرفتن در چهار دهک اول درآمدی است. در مورد بیمه شدگان قرار گرفته در دهک‌های پنجم تا هفتم درآمدی، به ازای هر دهک سه درصد از معافیت بیمه‌ای موجود کسر و دهک‌های هشت و بالاتر مشمول معافیت‌های بیمه‌ای نخواهند بود.» با عنایت به مراتب فوق و نظر به این که براساس بخشنامه شماره 1/1811582 مورخ 1402/7/29 کمیته امداد امام خمینی (ره) علی الاطلاق و بدون ارزیابی آزمون وسع و تعیین دهک درآمدی، تمامی زنان کمتر از 50 سال و 10 سال سابقه بیمه‌پردازی از چرخه بیمه‌ای خارج شده‌اند، بنابراین صدور مقرره مزبور خارج از حدود اختیار معاون حمایت و سلامت خانواده کمیته امداد استان ایلام و خلاف قانون است و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب 1402/2/10) در رسیدگی و تصمیم‌گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است. رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری احمدرضا عابدی