رای شماره 1717 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع ابطال بخشنامه شماره 96/1236620/100 مورخ 1396/01/30 وزارت نیرو

شماره 9901907 – 16/6/1400 بسمه تعالی جناب آقای اکبرپور رئیس هیات مدیره و مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 9909970905811717 مورخ 14/11/1399. با موضوع « ابطال بخشنامه شماره 96 / 13366 / 20 / 100 مورخ 1396/1/30 وزارت نیرو )» جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد . مدیرکل هیات عمومی و هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری - مهدی دربین تاریخ دادنامه : 14/11/1399 شماره دادنامه : 1717 شماره پرونده : 9802670 مرجع رسیدگی : هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی : سازمان بازرسی کل کشور موضوع شکایت و خواسته : ابطال بخشنامه شماره 96 / 13366 / 20 / 100 مورخ 1396/1/30 وزارت نیرو گردش‌کار : شاکی به موجب شکایت نامه شماره 300 / 145364 1398/6/23 ابطال بخشنامه شماره 96 / 13366 / 20 / 100 مورخ 1396/1/30 وزارت نیرو را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که : « بر اساس اطلاعات دریافتی از معاونت امور مشترکین آبفای استان سمنان، وجوهی به استناد تبصره 3 از سال 1395 تا به حال در شهرهای آرادان، امیریه، ایوانکی، بسطام، بیارجمند، دامغان، درجزین، دیباج، رودیان، سرخه، سمنان، شاهرود، شهمیرزاد، کلاته رودبار، گرمسار، مجن، مهدی شهر، میامی از مشترکین اخذ گردیده است که مستند آن نامه شماره 96 / 1366 / 20 / 100 1396/1/30 وزارت نیرو اعلام شده است . با عنایت به اینکه بر اساس تبصره 3 ماده واحده پیشنهاد شرکت آب و فاضلاب پس از اخذ مجوز از هیات مورد اشاره در متن قانون بایستی به تصویب وزارت نیرو برسد . لذا شرکت آبفای استان سمنان مصوبه شورای اسلامی هر شهر را جهت تصویب و اعلام نظر نهایی به وزارت نیرو ارسال نموده و بعد از اخذ مجوز لازم از وزارت نیرو مبالغ مربوط به تبصره 3 را در قبوض مشترکین اعمال نموده است . در بررسی مجوزهای وزارت نیرو برای هر شهر موارد ذیل تاکید گردیده که آبفای استان بر اساس آن عمل می‌نماید . 1 وجوه حاصله از اجرای تبصره 3 ماده واحده صرفا جهت اجرای طرح‌ها و پروژه‌های آن شهر هزینه گردد . 2 گزارش پیشرفت و اعمال تبصره 3 به‌طور مستمر به شورای اسلامی هر شهر و شرکت آب و فاضلاب کشور ارائه گردد . 3 شرکت آب و فاضلاب موظف است مبالغ مصوب وزارتخانه را به صورت جداگانه تحت عنوان « تبصره 3 » در صورت حساب مشترکین درج نماید . بنا به مراتب و از آنجا که در تبصره 3 ماده واحده قانون ایجاد تسهیلات برای توسعه طرح‌های فاضلاب و بازسازی شبکه‌های آب شهری، بررسی و تایید راهکارهای مشارکت مالی و سایر بخشها و ایجاد تسهیلات برای اجرای طرح‌های آب و فاضلاب شهرها ... تکلیف شده است و در این تبصره اجازه‌ای به وزارت نیرو مبنی بر اخذ وجه از مشترکین داده نشده است . به عبارت دیگر تعیین راه کار‌های مشارکت، به معنای الزام مشترکین به پرداخت سهم نمی‌باشد . از این رو مصوبه مذکور خلاف قانون و خارج از حدود اختیارات وزیر نیرو بوده و ابطال آن با لحاظ ماده 13 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری از زمان تصویب مورد درخواست می‌باشد . » 2 متن مقرره مورد اعتراض به شرح زیر است : « شرکت آب و فاضلاب استان سمنان موضوع : یکسان‌سازی مبالغ تبصره 3 ابلاغیه‌های شهرهای استان سمنان با مصوبات شورای اسلامی درخصوص تبصره 3 ماده واحده با سلام، پیرو ابلاغیه‌های شماره 95 / 13258 / 31 / 100 1395/2/11 و 95 / 11658 / 31 / 100 1395/1/28 و 95 / 11433 / 31 / 100 1395/1/25 و 95 / 13228 / 31 / 100 1395/2/11 و 94 / 53409 / 31 / 100 1394/12/19 در خصوص « پیشنهاد مشارکت مالی مردم موضوع تبصره ( 3 ) ماده واحده قانون ایجاد تسهیلات برای توسعه طرح‌های فاضلاب و بازسازی شبکه آب شهری مصوب 1377/3/24 مجلس شورای اسلامی » و پیرو مصوبه ستاد هدفمندسازی یارانه‌ها به شماره 105976 1393/9/12 مبنی بر دریافت تبصره‌های قانونی در قبوض مشترکین، بدین‌وسیله پیشنهادهای ارقام مندرج در متن مصوبات فوق‌الذکر به شرح ذیل اصلاح و از تاریخ 1396/4/1 جهت اجرا ابلاغ می‌گردد . سایر موارد به قوت خود باقی است . 1 سمنان، شاهرود و مهدیشهر الف ) از کلیه مشترکین آب در بخش خانگی، مبالغی به شرح ارقام مندرج در جدول شماره 1 به تناسب میزان آب مصرفی ماهانه هر واحد به عنوان سهم تبصره 3 ماده واحده از طریق درج در قبوض دریافت گردد : جدول شماره ( 1 ) بازه مصرف هر واحد ( متر مکعب در ماه ) سهم تبصره ( 3 ) ماده واحده « نسبت به مازاد » ( ریال به ازای هر متر مکعب ) 0 < x ≤ 5 0 5 < x ≤ 10 0 10 < x ≤ 15 1000 15 < x ≤ 20 1000 20 < x ≤ 25 3000 25 < x ≤ 30 3000 30 < x ≤ 35 4000 35 < x ≤ 40 4000 40 < x ≤ 50 5000 X > 50 5000 X : میزان مصرف ماهانه هر واحد مسکونی ب ) از کلیه مشترکین آب غیر خانگی، به ازای هر متر مکعب آب مصرفی مبلغ پنج هزار ( 5000 ) ریال به عنوان سهم تبصره 3 ماده واحده در قبوض دریافت گردد . 2 میامی، دیباج، دامغان، امیریه، کلاته رودبار، گرمسار، بسطام و مجن الف ) از کلیه مشترکین آب در بخش خانگی، مبالغی به شرح ارقام مندرج در جدول شماره 1 به تناسب میزان آب مصرفی ماهانه هر واحد به عنوان سهم تبصره 3 ماده واحده از طریق درج در قبوض دریافت گردد : جدول شماره ( 1 ) بازه مصرف هر واحد ( متر مکعب در ماه ) سهم تبصره ( 3 ) ماده واحده « نسبت به مازاد » ( ریال به ازای هر متر مکعب ) 0 < x ≤ 5 1000 5 < x ≤ 10 1000 10 < x ≤ 15 2000 15 < x ≤ 20 2000 20 < x ≤ 25 3000 25 < x ≤ 30 3000 30 < x ≤ 35 4000 35 < x ≤ 40 4000 40 < x ≤ 50 5000 X > 50 5000 X : میزان مصرف ماهانه هر واحد مسکونی ب ) از کلیه مشترکین آب غیر خانگی، به ازای هر متر مکعب آب مصرفی مبلغ پنج هزار ( 5000 ) ریال به عنوان سهم تبصره 3 ماده واحده در قبوض دریافت گردد . 3 ایوانکی الف ) از کلیه مشترکین آب در بخش خانگی، مبالغی به شرح ارقام مندرج در جدول شماره 1 به تناسب میزان آب مصرفی ماهانه هر واحد به عنوان سهم تبصره 3 ماده واحده از طریق درج در قبوض دریافت گردد : جدول شماره ( 1 ) بازه مصرف هر واحد ( متر مکعب در ماه ) سهم تبصره ( 3 ) ماده واحده « نسبت به مازاد » ( ریال به ازای هر متر مکعب ) 0 < x ≤ 5 0 5 < x ≤ 10 0 10 < x ≤ 15 1000 15 < x ≤ 20 1000 20 < x ≤ 25 2000 25 < x ≤ 30 2000 30 < x ≤ 35 3000 35 < x ≤ 40 3000 40 < x ≤ 50 4000 X > 50 5000 X : میزان مصرف ماهانه هر واحد مسکونی ب ) از کلیه مشترکین آب غیر خانگی، به ازای هر متر مکعب آب مصرفی مبلغ پنج هزار ( 5000 ) ریال به عنوان سهم تبصره 3 ماده واحده در قبوض دریافت گردد . 4 رودیان الف ) از کلیه مشترکین آب در بخش خانگی، مبالغی به شرح ارقام مندرج در جدول شماره 1 به تناسب میزان آب مصرفی ماهانه هر واحد به عنوان سهم تبصره 3 ماده واحده از طریق درج در قبوض دریافت گردد : جدول شماره ( 1 ) بازه مصرف هر واحد ( متر مکعب در ماه ) سهم تبصره ( 3 ) ماده واحده « نسبت به مازاد » ( ریال به ازای هر متر مکعب ) 0 < x ≤ 5 0 5 < x ≤ 10 0 10 < x ≤ 15 1000 15 < x ≤ 20 1000 20 < x ≤ 25 2000 25 < x ≤ 30 2000 30 < x ≤ 35 4000 35 < x ≤ 40 4000 40 < x ≤ 50 5000 X > 50 5000 X : میزان مصرف ماهانه هر واحد مسکونی 5 سرخه الف ) از کلیه مشترکین آب در بخش خانگی، مبالغی به شرح ارقام مندرج در جدول شماره 1 به تناسب میزان آب مصرفی ماهانه هر واحد به عنوان سهم تبصره 3 ماده واحده از طریق درج در قبوض دریافت گردد : جدول شماره ( 1 ) بازه مصرف هر واحد ( متر مکعب در ماه ) سهم تبصره ( 3 ) ماده واحده « نسبت به مازاد » ( ریال به ازای هر متر مکعب ) 0 < x ≤ 5 1000 5 < x ≤ 10 1000 10 < x ≤ 15 1000 15 < x ≤ 20 1000 20 < x ≤ 25 3000 25 < x ≤ 30 3000 30 < x ≤ 35 4000 35 < x ≤ 40 4000 40 < x ≤ 50 5000 X > 50 5000 X : میزان مصرف ماهانه هر واحد مسکونی ب ) از کلیه مشترکین آب غیر خانگی، به ازای هر متر مکعب آب مصرفی مبلغ پنج هزار ( 5000 ) ریال به عنوان سهم تبصره 3 ماده واحده در قبوض دریافت گردد . 6 درجزین الف ) از کلیه مشترکین آب در بخش خانگی، مبالغی به شرح ارقام مندرج در جدول شماره 1 به تناسب میزان آب مصرفی ماهانه هر واحد به عنوان سهم تبصره 3 ماده واحده از طریق درج در قبوض دریافت گردد : جدول شماره ( 1 ) بازه مصرف هر واحد ( متر مکعب در ماه ) سهم تبصره ( 3 ) ماده واحده « نسبت به مازاد » ( ریال به ازای هر متر مکعب ) 0 < x ≤ 5 0 5 < x ≤ 10 0 10 < x ≤ 15 2000 15 < x ≤ 20 2000 20 < x ≤ 25 3000 25 < x ≤ 30 3000 30 < x ≤ 35 4000 35 < x ≤ 40 4000 40 < x ≤ 50 5000 X > 50 5000 X : میزان مصرف ماهانه هر واحد مسکونی ضمنا لازم است وجوه حاصله از اجرای بندهای فوق‌الذکر، صرفا جهت اجرای طرح‌ها و پروژه‌های آب و فاضلاب همان شهر هزینه شده و گزارش پیشرفت آن‌ها به‌طور مستمر به شورای اسلامی شهر و شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور ارائه گردد . وزیر نیرو » 3 مدیر کل حقوقی وزارت نیرو با حضور در جلسه هیات تخصصی مربوط در دیوان عدالت اداری با اشاره به لایحه شماره 3272 مورخ 1397/7/4 که در پرونده 9701533 موجود است دفاعیات خود را مطرح کرد . هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1399/11/14 با حضور معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است . رای هیات عمومی مطابق تبصره ( 3 ) ماده واحده قانون ایجاد تسهیلات برای توسعه طرح‌های فاضلاب و بازسازی شبکه‌های شهری مصوب 1377/3/24 مقرر شده است : « تا زمان تشکیل شورای اسلامی شهر اجازه داده می‌شود هیاتی مرکب از رئیس سازمان برنامه و بودجه استان، مدیرعامل آب و فاضلاب استان و یک یا دو نفر از نماینده‌های استان در مجلس شورای اسلامی به انتخاب مجلس، راهکارهای مشارکت مالی و سایر بخش‌ها و ایجاد تسهیلات برای اجرای طرح‌های آب و فاضلاب، شهرها را بر اساس پیشنهاد شرکت آب و فاضلاب استان بررسی و تایید نموده تا پس از تصویب وزیر نیرو توسط شرکت‌های آب و فاضلاب به اجرا درآید .» و مطابق بند ( 82 ) جداول پیوست قانون بودجه سال ( 1399 ) کل کشور : « شرکت‌های آب و فاضلاب استانی مجازند حداکثر ده درصد از منابع حاصل از مشارکت مالی، مصوب شورای اسلامی هر شهر ( موضوع تبصره 3 قانون ایجاد تسهیلات برای توسعه طرح‌های فاضلاب و بازسازی شبکه‌های آب شهری ) را به منظور تسریع در اجرا و توسعه طرح‌های ایجاد تسهیلات آب و فاضلاب با اولویت اجرای طرح‌های فاضلاب در روستاهای حاشیه همان شهر هزینه نمایند .» با عنایت به حکم قانونی مذکور : اولا : حکم یاد شده، ناظر به صلاحیت بررسی راهکارهای مشارکت داوطلبانه مردم برای تامین منابع مالی مورد نیاز در زمینه تسهیل اجرای طرح‌های آب و فاضلاب است و منصرف از انجام اموری مانند وضع تعرفه‌های آب و فاضلاب و یا اجبار و الزام مشترکین به پرداخت وجه است؛ ثانیا : با تصویب ماده ( 3 ) قانون هدفمندکردن یارانه‌ها مصوب 1388/10/15، دولت مجاز است با رعایت این قانون، قیمت آب و کارمزد جمع‌آوری و دفع فاضلاب را تعیین کند و نهادهای دیگر، صلاحیتی برای وضع تعرفه‌ها و یا عوارض آب و فاضلاب ندارند و این موضوع در دادنامه‌های شماره 1331 1327 مورخ 1397/5/23 و 753 مورخ 1398/4/18 هیات عمومی مورد تاکید واقع شده است . بنابراین بخشنامه شماره 96 / 13366 / 20 / 100 1396/1/30 وزیر نیرو بر خلاف قانون و از این حیث که مقنن اجازه‌ای به وزارت نیرو مبنی بر اخذ وجه از مشترکین اعطاء نکرده خارج از حدود اختیارات مقام وضع‌کننده است و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال شد . با اعمال ماده 13 قانون پیش گفته و تسری ابطال بخشنامه ابطال شده به زمان تصویب آن موافقت نشد . هیات عمومی دیوان عدالت اداری معاون قضایی دیوان عدالت اداری مرتضی علی اشراقی