رای شماره 1948804 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری با موضوع: عدم ابطال شیوه نامه اجرایی آیین‌نامه آموزشی دوره تحصیلی دکتری از زمان تصویب

هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی * شماره پرونده: ه ت/ 0300010 شماره دادنامه سیلور: 140331390001948804 تاریخ: 1403/08/15 * شاکی: آقای مجید دانشور فرزند مهدی * طرف شکایت: دانشگاه صنعتی اصفهان * موضوع شکایت و خواسته: ابطال شیوه نامه اجرایی آیین‌نامه آموزشی دوره تحصیلی دکتری از زمان تصویب *دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت: شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی وزارت علوم بنا به وظیفه خود در جلسه شماره 889 مورخ 1396/10/3 آیین‌نامه دوره‌های تحصیلی کاردانی/کارشناسی/کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی برای دانشجویان ورودی سال تحصیلی 1397 1398 به بعد را تدوین نموده و به اطلاع دانشگاه‌های سطح کشور رسانده است. در ماده 38 این آیین‌نامه امده است که تمام آیین‌نامه‌ها و بخشنامه‌های مغایر با آن لغو و بلااثر اعلام می‌شود. هیات عمومی دیوان عدالت اداری نیز در تاریخ 1398/9/5 طی دادنامه شماره 2622 مبنی بر ابطال تبصره 1 ماده 16 شیوه نامه اجرایی آیین‌نامه اموزشی دوره کارشناسی ارشد ناپیوسته وزارت علوم تحقیقات و فناوری مصوب 1394/9/25 دانشگاه اصفهان در رای خود اعلام نموده است: تصویب آیین‌نامه اموزشی از وظایف شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی وزارت علوم تحقیقات و فناوری بوده و در این خصوص اختیاری به دانشگاه‌ها اعطا نشده است با این حال دانشگاه صنعتی اصفهان در تاریخ 1397/4/25 اقدام به تدوین شیوه نامه اجرایی آیین‌نامه شورای عالی برنامه‌ریزی نموده است این شیوه نامه بیشتر ماهیت آیین‌نامه دارد. شاکی شیوه نامه مورد اعتراض (از جمله تبصره 1 و 2 ماده 8، مواد 9، 14، 15، 29، 34 شیوه نامه) را به جهاتی چون: فراهم شدن امکان ثبت انصراف دانشجو بدون ارائه درخواست کتبی با امضای دانشجو، درج عبارت تایید استاد راهنما و موافقت شورای تحصیلات تکمیلی دانشکده در ذیل تبصره ماده 14 شیوه نامه جهت ثبت نام دانشجویی که به علل مختلف در ترم جدید ثبت نام ننموده است، عدم امکان تغییر اساتید راهنما بدون موفقیت اساتید قبلی و شورای تحصیلات تکمیلی طبق ماده 31 شیوه نامه، سلب فرصت ثبت نام ترم جدید و انجام آزمون جامع در موعد مقرر در صورت بروز اختلاف شدید بین دانشجو و اساتیدی که طبق ماده 31 لزوما در ترم اول تحصیلی انتخاب شده‌اند، به شرح مفصل و مندرج در دادخواست تقدیمی مغایر با مقرره موضوع اصول 22، 30 و 40 قانون اساسی، ماده 570 قانون مجازات اسلامی، مدلول آیه 90 سوره نحل، آیه 60 سوره حج، آیه 42 سوره شورا، آیه 1 سوره محمد، آیه 167 سوره نساء، آیه 88 سوره نحل، حدیث اطلبوا العلم ولو بالصین، طلب العلم فریضه علی کل مومن و مومنه، قاعده فقهی لاضرر و لاضرار فی الاسلام و... و نیز خارج از حدود اختیارات دانشگاه اعلام نموده است. *در پاسخ به شکایت مذکور، سرپرست دانشگاه صنعتی اصفهان به موجب لایحه شماره 100/1400/1185 مورخ 1400/10/8 به‌طور خلاصه توضیح داده است که: شیوه نامه اجرایی آیین‌نامه اموزشی دوره تحصیلی دکتری دانشگاه صنعتی اصفهان مصوب 1397/4/25 (اجرا برای ورودی‌های 1397 به بعد) بر اساس آیین‌نامه دوره‌های تحصیلی کاردانی/کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی ویژه دانشگاه‌های سطح 1 و 2 دولتی به شماره 43069/2 مورخ 1397/3/1 وزارت علوم تحقیقات و فناوری و در راستای تفویض اختیار ارائه شده توسط معاون محترم آموزشی وزارت علوم تحقیقات و فناوری به دانشگاه‌ها سطح 1 و 2 تدوین شده است. در بند 2 نامه مذکور تاکید شده که موضوعاتی که در آیین‌نامه یکپارچه به آن‌ها اشاره نشده است، به دانشگاه‌های سطح 1 و 2 دولتی تفویض اختیار گردیده و تصمیم‌گیری در این موارد با حفظ مسوولیت پاسخ‌گویی کامل بر عهده دانشگاه است. دانشگاه صنعتی اصفهان در جهت انجام وظیفه قانونی اقدام به برنامه‌ریزی لازم در جهت تهیه و تنظیم شیوه نامه اجرایی آیین‌نامه اموزشی جامع در مقاطع تحصیلی مختلف بر اساس آیین‌نامه دوره‌های تحصیلی کاردانی/ کارشناسی، کارشناسی ارشد و دوره تخصصی ویژه دانشگاه‌های سطح 1 و 2 دولتی و همچنین در راستای بخشنامه اجرایی وزارت علوم تحقیقات و فناوری به دانشگاه‌ها نموده و به عنوان یک الگوی نمونه برای سایر دانشگاه‌ها در جلسه معاونین آموزشی دانشگاه‌های برتر کشور در سال 1397 ارائه گردیده است. از آنجا که مفاد شیوه بدون تردید بر اساس مقررات و اختیارات تفویض شده می‌باشد تقاضای رد شکایت دارد. * در خصوص ادعای مغایرت مصوبه با شرع، قائم مقام دبیر شورای نگهبان به موجب نامه شماره 102/37163 مورخ 1402/3/27 اعلام کرده است که: «در صورتی که صادر‌کننده مصوبه مورد شکایت، صلاحیت وضع آن را داشته و با رعایت مصالح لازم الرعایه صادر شده باشد، خلاف شرع نیست و تشخیص صلاحیت مرجع صادرکننده و نیز رعایت مصالح مزبور بر عهده مراجع ذی صلاح است البته اطلاق محرومیت از تحصیل در موارد ذکر شده، در صورتی که مستند به خود دانشجو نباشد و ناشی از قصور یا تقصیر دیگران باشد، با نظر به مصالح کشور و لزوم رعایت آن، خلاف شرع شناخته شد». پرونده شماره ه ت / 0300010 مبنی بر درخواست ابطال مواد 8 و تبصره‌های آن، 9 و تبصره‌های ذیل آن، 14 و تبصره آن، 21، 29 و تبصره آن، 31 و فراز اول ماده 34 شیوه نامه اجرایی آیین‌نامه اموزشی دوره تحصیلی دکتری تخصصی دانشگاه صنعتی اصفهان مصوب 1397/4/25 شورای تحصیلات تکمیلی دانشگاه، در جلسه هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی مورد رسیدگی قرار گرفت و مواد 14 و تبصره ذیل آن و 31 شیوه نامه اجرایی جهت اتخاذ تصمیم به هیات عمومی ارسال گردید و راجع به مواد 8 و تبصره‌های آن، 9 و تبصره‌های ذیل آن، 21، 29 و تبصره آن و فراز اول ماده 34 شیوه نامه اجرایی آیین‌نامه اموزشی دوره تحصیلی دکتری تخصصی دانشگاه صنعتی اصفهان مصوب 1397/4/25 شورای تحصیلات تکمیلی دانشگاه، اکثریت بیش از سه چهارم اعضاء به شرح ذیل مبادرت به صدور رای نمودند: رای هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی الف) قائم مقام دبیر شورای نگهبان به موجب نامه شماره 37163/102 مورخ 1403/3/27 و در رابطه با جنبه شرعی شیوه نامه اجرایی آیین‌نامه اموزشی دوره تحصیلی دکتری تخصصی دانشگاه صنعتی اصفهان مصوب 1397/4/25 شورای تحصیلات تکمیلی دانشگاه اعلام کرده است: «در صورتی که صادرکننده مصوبه مورد شکایت، صلاحیت وضع آن را داشته و با رعایت مصالح لازم الرعایه صادر شده باشد، خلاف شرع نیست و تشخیص صلاحیت مرجع صادرکننده و نیز رعایت مصالح مزبور بر عهده مراجع ذیصلاح است. البته اطلاق محرومیت از تحصیل در موارد ذکر شده، در صورتی که مستند به خود دانشجو نباشد و ناشی از قصور یا تقصیر دیگران باشد، با نظر به مصالح کشور و لزوم رعایت آن، خلاف شرع شناخته شد.» با عنایت به اینکه محرومیت‌های تحصیلی پیش‌بینی شده در شیوه نامه مورد شکایت، مستند به خود دانشجو بوده است و از این رو مشمول نظر فقهای شورای نگهبان نمی‌گردد، لذا در اجرای احکام مقرر در تبصره (2) ماده (84) و ماده (87) قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب 1402/2/10 ) مبنی بر لزوم تبعیت از نظر فقهای شورای نگهبان، موجبی برای اعلام بطلان شیوه نامه اجرایی صدرالذکر از جنبه شرعی وجود ندارد. ب) براساس جزء (4) بند «ب» ماده (2) قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مصوب سال 1383، تعیین ضوابط، معیارها و استانداردهای علمی موسسات آموزش عالی و تحقیقاتی، رشته‌ها و مقاطع تحصیلی با رعایت اصول انعطاف، پویایی، رقابت و نوآوری علمی از ماموریت‌های اصلی و در حدود اختیارات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در زمینه اداره امور دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی تحت پوشش وزارتخانه یادشده می‌باشد و در راستای ایفای ماموریت‌ها و اختیارات فوق، آیین‌نامه دوره‌های تحصیلی کاردانی/کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی (ویژه دانشگاه‌های سطح 1 و 2 دولتی) در جلسه شماره 889 مورخ 1396/10/30 به تصویب شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی رسیده است. نظر به اینکه آیین‌نامه یاد شده در خصوص مفاد مواد مورد شکایت ساکت بوده و با لحاظ این امر که هرچند از سوی شورای موصوف، تفویض مقرره‌گذاری نیز صورت نگرفته است لیکن دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی کشور در این موارد صلاحیت مقرره‌گذاری را از باب ضرورت و مشروط بر اینکه موجب سلب یا ایجاد تحدید ناروا بر حق تحصیل دانشجویان نگردد، دارا می‌باشند، بنابراین مواد 8 و تبصره‌های آن، 9 و تبصره‌های ذیل آن، 21، 29 و تبصره آن و 34 شیوه نامه اجرایی آیین‌نامه آموزشی دوره تحصیلی دکتری تخصصی دانشگاه صنعتی اصفهان مصوب 1397/4/25 شورای تحصیلات تکمیلی دانشگاه در حدود اختیار مرجع تصویب‌کننده آن بوده و مغایرتی با قوانین و مقررات مذکور نداشته و قابل ابطال نمی‌باشد. این رای به استناد بند «ب» ماده (84) قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب 1402/2/10 ) ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رئیس محترم دیوان عدالت اداری یا 10 نفر از قضات محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض بوده و پس از قطعیت، براساس ماده (93) قانون مذکور در رسیدگی و تصمیم‌گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است. رئیس هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری مهدی فرد محمدیان