رای شماره 1927 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع ابطال بخشنامه شماره 5309/3/7667 1395/10/1 مدیرکل پذیرش و امور اداری ایثارگران بنیاد شهید و امور ایثارگران

رای شماره 1927 هیات عمومی دیوان عدالت اداری موضوع : ابطال بخشنامه شماره 5309 / 3 / 7667 1395/10/1 مدیرکل پذیرش و امور اداری ایثارگران بنیاد شهید و امور ایثارگران تاریخ دادنامه : 1397/10/18 شماره دادنامه : 1927 شماره پرونده : 1813 / 96 مرجع رسیدگی : هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی : آقای محمدرضا بنیادی موضوع شکایت و خواسته : ابطال بخشنامه شماره 5309 / 3 / 7667 1395/10/1 مدیرکل پذیرش و امور اداری ایثارگران بنیاد شهید و امور ایثارگران گردش کار : شاکی به موجب دادخواستی ابطال بخشنامه شماره 5309 / 3 / 7667 1395/10/1 مدیرکل پذیرش و امور اداری ایثارگران در بنیاد شهید و امور ایثارگران را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که : « ریاست محترم دیوان عدالت اداری با سلام و احترام احتراما به استحضار می‌رساند در خصوص بخشنامه 5309 / 3 / 7667 1395/10/1 مدیرکل امور اداری ایثارگران به استناد تبصره 1 ماده 2 قانون حمایت از آزادگان مصوب 1368/9/15 مجلس شورای اسلامی که ایرانیانی را که در راه دفاع از انقلاب اسلامی در خارج از ایران برای مدت 6 ماه و یا بیشتر به زندان افتاده‌اند را مشمول قانون مذکور دانسته است آزادی اینجانب را که به مدت 162 روز در کشور عراق تحمل حبس نموده‌ام ( بنده در مورخ 1361/7/17 در منطقه کردستان در حین دفاع از میهن اسلامی به اسارت رژیم بعثی درآمده‌ام و در تاریخ 1361/12/28 طی تبادل اسرا به کشور خویش بازگشته‌ام ) محرز ندانسته است . این در حالی است که طبق بند ه ماده 1 قانون طرح خدمات‌رسانی ایثارگران مصوب 1391/10/1 حتی یک روز اسارت را نیز برای احراز آزادگی و بهره‌مندی از مزایای آن کافی دانسته شده است و اینجانب وفق بند ه ماده 1 قانون جامع خدمات‌رسانی به ایثارگران مصوب 1386 آزاده محسوب می‌شوم به عبارتی تبصره 1 ماده 2 قانون حمایت از آزادگان مصوب 1368/9/15 مجلس شورای اسلامی با تصویب بند ه ماده 1 قانون جامع حمایت از ایثارگران مصوب 1391/10/2 مجمع تشخیص مصلحت نظام نسخ ضمنی شده است . لذا بخشنامه شماره 5309 / 3 / 7667 مدیرکل امور اداری ایثارگران که به استناد قانون منسوخ صادر شده است در مغایرت و تضاد کامل با نص صریح قانون جامع خدمات ایثارگران بوده و موجب تضییع حقوق شرعی و قانونی اینجانب و سایر آزادگان سرافراز گردیده است لذا رسیدگی و ابطال بخشنامه مذکور از دیوان عدالت اداری مورد استدعاست . » شاکی به موجب لایحه‌ای که به شماره 1813 96 1 مورخ 1397/1/5 ثبت دفتر هیات عمومی و هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری شده، اعلام کرده است که : « ریاست محترم دیوان عدالت اداری سلام علیکم ضمن عرض سلام و احترام پیرو دادخواست تقدیمی و پرونده کلاسه 9609980905801554 فرعی 1 با شماره پیگیری 9601813 اینجانب، مبنی بر ابطال بخشنامه بنیاد شهید و امور ایثارگران به شماره 5309 / 3 / 7667 1395/10/1 که مغایر با قانون جامع خدمات ایثارگران بوده و بخشنامه مذکور موجب تضییغ حقوق قانونی اینجانب و اقشار اسراء گردیده است و منظور اینجانب در دادخواست در خصوص مطالبه حق و حقوق قانونی و جلوگیری از تضییع حقوق شخصی و قانونی خویش می‌باشد و بنده نیز نسبت به مغایر بودن آن با شرع هیچ‌گونه ادعایی ندارم و خواسته صریح اینجانب ابطال بخشنامه فوق‌الذکر و الزام بنیاد شهید و امور ایثارگران به جاری نمودن پرونده آزادگی اینجانب می‌باشد که مراتب جهت استحضار و رفع هرگونه ابهام ایفاد می‌گردد . » متن بخشنامه مورد اعتراض به قرار زیر است : « مدیرکل محترم استان ... سلام علیکم احتراما با توجه به تبصره ( 1 ) ماده ( 2 ) قانون حمایت از آزادگان به شماره 1267 1368/9/15 برای مناطق جنگی اسلامی ( اسارت کمتر از 89 روز ) قابل احراز نبوده و به عنوان ( آزاده ) محسوب نمی‌گردد . لذا اطلاعات مربوط به ایام اسارت و یا زندانی بودن آن‌ها به منظور نگهداری سوابق و پاسخ‌گویی به استعلامات به جامعه هدف به عنوان پرونده مسدودی در سیستم سجایا انتقال و نگهداری می‌گردد . مدیرکل پذیرش و امور اداری ایثارگران » در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل امور حقوقی و معاضدت قضایی بنیاد شهید و امور ایثارگران به موجب لایحه شماره 5407 / 850 / 186 1397/1/19 توضیح داده است که : « مدیرکل محترم دفتر هیات عمومی دیوان عدالت اداری سلام علیکم احتراما در ارتباط با دادخواست تقدیمی آقای محمدرضا بنیادی به شماره پرونده 9609980905801554 و بایگانی 92344 1396/12/20 نکات ذیل را به استحضار می‌رساند : اولا : بخشنامه شماره 5309 / 3 / 7667 1395/10/1 مدیرکل پذیرش و امور اداری ایثارگران بیان نص صریح مواد قانونی در خصوص مدت لازم جهت احراز آزادگی اشخاص بوده تا از تشکیل پرونده‌هایی که شرایط مقرر قانونی را نداشته جلوگیری شود . بنابراین بخشنامه مذکور حکمی خارج از مواد قانونی نداشته و قابل ابطال نیست . ثانیا : به استناد تبصره 1 ماده 2 قانون حمایت از آزادگان ... مصوب 1368/9/13 ( به‌عنوان قانون خاص ) « ایرانیانی که در راه دفاع از انقلاب اسلامی در خارج از ایران برای مدت 6 ماه یا بیشتر به زندان افتاده‌اند مشمول این قانون می‌باشند . ثالثا : به استناد بند ه ماده 1 قانون جامع خدمات‌رسانی به ایثارگران آزاده به کسی اطلاق می‌شود که در راه تکوین، شکوفایی، دفاع و حفظ دستاوردهای انقلاب اسلامی وکیان جمهوری اسلامی ایران، استقلال و تمامیت ارضی کشور، مقابله با تهدیدات و تجاوزات دشمن و عوامل ضد انقلاب و اشرار در داخل و یا خارج از کشور اسیر شده و سپس آزاد شود . همچنین کلیه افرادی که از تاریخ 1332/5/28 تا 1357/11/16 با الهام از مبارزات و مجاهدات امام خمینی ( ره ) به دلایل امنیتی، مذهبی یا اتفاقات سیاسی دیگر حداقل به‌مدت سه ماه در بازداشت یا حبس قطعی بوده‌اند . لذا نه تنها بند ه ماده 1 قانون جامع خدمات‌رسانی به ایثارگران، تبصره1 ماده2 قانون حمایت از آزادگان ... مصوب 1368/9/13 را به عنوان قانون خاص نسخ ضمنی ننموده بلکه با توجه به قسمت اخیر این بند که مدت لازم جهت احراز آزادگی زندانیان سیاسی قبل از انقلاب را حداقل 3 ماه تعیین نموده در واقع تایید تبصره 1 ماده 2 قانون حمایت از آزادگان و لزوم وجود حداقل 6 ماه زندان جهت احراز آزادگی ایرانیانی که در راه دفاع از انقلاب اسلامی در خارج از ایران در زندان به‌سر برده‌اند می‌باشد . مضافا چنانچه استدلال شاکی را مبنی بر اینکه طبق بند ه ماده 1 قانون جامع خدمات‌رسانی به ایثارگران وجود حتی یک روز زندان برای احراز آزادگی کافی باشد را بپذیریم، تعیین حداقل 3 ماه برای احراز آزادگی زندانیان سیاسی قبل از انقلاب توسط مقنن در این بند چه توجیهی دارد چرا که در این صورت یعنی وجود حتی یک روز زندان برای زندانیان خارج از کشور و حداقل 3 ماه برای زندانیان سیاسی داخل کشور ترجیح بلامرجح و فاقد توجیه قانونی می‌باشد . رابعا : تا قبل از تصویب بند ه ماده 1 قانون جامع خدمات‌رسانی به ایثارگران، براساس ماده واحده قانون اعطای تسهیلات مربوط به آزادگان به آن دسته از افراد که تا قبل از پیروزی انقلاب اسلامی محکومیت سیاسی داشته‌اند، کلیه افرادی که از تاریخ 1332/5/28 تا 1357/11/16 با الهام از مبارزات و مجاهدات امام خمینی ( ره ) به دلایل امنیتی، مذهبی یا اتفاقات سیاسی دیگر حداقل به مدت شش ماه در بازداشت یا حبس قطعی بوده‌اند، آزاده تلقی و مشمول تسهیلاتی می‌شوند که در قوانین و مقررات مربوط به آزادگان پیش‌بینی شده است بوده در حالی که با تصویب بند ه ماده 1 قانون جامع خدمات‌رسانی به ایثارگران مدت مقرر جهت احراز آزادگی زندانیان سیاسی قبل از انقلاب از 6 ماه به 3 ماه کاهش یافته و چنانچه هدف قانون‌گذار کاهش مدت مقرر در تبصره 1 ماده 2 قانون حمایت از آزادگان ... از 6 ماه به حتی 1 روز برای زندانیان خارج از کشور بود، باید مقنن به صراحت این موضوع را بیان و آن را نسخ صریح می‌نمود . با عنایت به مراتب فوق بخشنامه شماره 5309 / 3 / 7667 1395/10/1 مدیرکل پذیرش و امور اداری ایثارگران دقیقا منطبق بر قانون بوده و قابل ابطال نمی‌باشد . لذا رد دادخواست مشارالیه از آن مرجع مورد استدعاست . » هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1397/10/18 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است . رای هیات عمومی با توجه به اینکه اولا : برابر ماده 1 قانون حمایت از آزادگان ( اسرای آزاده شده ) بعد از ورود به کشور مصوب سال 1368، کسانی که به سبب ماموریت محوله در طول جنگ تحمیلی و در جهت دفاع از انقلاب اسلامی و استقلال و تمامیت ارضی کشور جمهوری اسلامی ایران توسط عوامل دشمن در داخل یا خارج از کشور اسیر گردیده و پس از مقاومت دلیرانه آزاد شده باشند اسیر آزاده شده ( آزاده ) محسوب می‌شوند و قانون‌گذار قید زمانی برای مدت اسارت آن‌ها تعیین نکرده است، ثانیا : حکم تبصره 1 ماده 2 قانون مذکور که در آن مقرر شده : « ایرانیانی که در راه دفاع از انقلاب اسلامی در خارج از ایران برای مدت 6 ماه یا بیشتر به زندان افتاده‌اند مشمول این قانون می‌باشند .» در مورد اشخاصی است که شرایط مندرج در ماده 1 را از جمله حضور « به سبب ماموریت » ، « در طول جنگ تحمیلی » نداشته‌اند لیکن قانون‌گذار آن‌ها را در صورتی زندانی شدن بیش از 6 ماه در خارج از کشور در حکم آزاده محسوب کرده است و این مدت در مورد آزادگان موضوع ماده 1 قانون نیست و قانون‌گذار در مورد محکومین سیاسی قبل از انقلاب نیز که حداقل به مدت شش ماه در بازداشت یا حبس قطعی بوده‌اند با همین استدلال آن‌ها را در حکم آزاده تلقی کرده است، ثالثا : با توجه به مفاد ماده 1 قانون جامع خدمات‌رسانی به ایثارگران مصوب سال 1391 که در تعریف اسیر و آزاده مقرر کرده : « د اسیر : به کسی اطلاق می‌شود که در راه تکوین، شکوفایی، دفاع و حفظ دستاوردهای انقلاب اسلامی و کیان جمهوری اسلامی ایران، استقلال و تمامیت ارضی کشور، مقابله با تهدیدات و تجاوزات دشمن و عوامل ضد انقلاب و اشرار در داخل یا خارج از کشور گرفتار آمده و هویت و وضعیت وی مورد تایید مراجع صلاحیتدار قرار گیرد . ه آزاده به کسی اطلاق می‌شود که در راه تکوین، شکوفایی، دفاع و حفظ دستاوردهای انقلاب اسلامی و کیان جمهوری اسلامی ایران، استقلال و تمامیت ارضی کشور، مقابله با تهدیدات و تجاوزات دشمن و عوامل ضد انقلاب و اشرار در داخل یا خارج از کشور اسیر شده و سپس آزاد شود . همچنین کلیه افرادی که از تاریخ 1332/5/28 تا 1357/11/16 با الهام از مبارزات و مجاهدات امام خمینی ( ره ) به دلایل امنیتی، مذهبی یا اتفاقات سیاسی دیگر حداقل به مدت سه ماه در بازداشت یا حبس قطعی بوده‌اند . » ملاحظه می‌شود قانون‌گذار در قانون مذکور تعریف مفهوم اسیر و آزاده را توسعه داده و مدت زمانی را برای اسارت فرد آزاده در نظر نگرفته است و صرفا در مورد محکومین سیاسی مدت بازداشت یا زندانی شدن فرد از شش ماه به سه ماه تقلیل پیدا کرده است، بنابراین و با توجه به تعاریف قانونی مذکور، مقرره مورد شکایت از این حیث که اعلام کرده افراد دارای اسارت کمتر از 179 روز به عنوان آزاده محسوب نمی‌شوند، مغایر با قوانین فوق‌الذکر است و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود . رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری محمدکاظم بهرامی