رای شمارههای 1008الی 1035 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع: ابطال 1 بند 2 قسمت (ج) بخشنامه شماره 710/20 1400/5/12 وزارت آموزش و پرورش، 2 ماده2 و بندهای 3 و 4 آن از دستورالعمل نحوه اجرای بند (د) تبصره 20 قانون بودجه سال 1400 به شماره 13758 1400/3/19 مصوب سازمان اداری و استخدامی و سازمان برنامه و بودجه کشور و 3 بند 3 بخشنامه شماره 1400/8092071 1400/6/11 اداره کل آموزش و پرورش استان فارس
مرتبط با
شماره 0002014 – 22/6/1401 بسمه تعالی جناب آقای اکبرپور رئیس هیات مدیره و مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامههای 140109970905811008 الی 140109970905811035 مورخ 8/6/1401 با موضوع: «1 بند 2 قسمت ) ج ( بخشنامه شماره 710 / 20 12/5/1400 وزارت آموزش و پرورش و ماده 2 بخشنامه شماره 13758 19/3/1400 سازمان اداری و استخدامی کشور و سازمان برنامه و بودجه کشور که براساس آن مقرر شده ایثارگران برای تبدیل وضعیت به رسمی باید در زمان تصویب قانون بودجه سال 1400 به صورت تمام وقت در یکی از حالات آزمایشی ) رسمی آزمایشی ( ، پیمانی، قراردادی، طرحی یا شرکتی در دستگاههای اجرایی در حال خدمت باشند، از جهت مغایرت با قانون و خروج از حدود اختیار مقام واضع از تاریخ تصویب ابطال شد . 2 بند 3 ماده2 بخشنامه شماره 13758 19/3/1400 سازمان اداری و استخدامی کشور و سازمان برنامه و بودجه کشور و بند 3 بخشنامه شماره 1400 / 8092071 11/6/1400 اداره کل آموزش و پرورش استان فارس که پرداخت حق بیمه را به عنوان یکی از شرایط تبدیل وضعیت ایثارگران قرار داده است، از جهت محدود کردن دامنه شمول حکم قانونگذار و خروج از حدود اختیار مقام واضع، از تاریخ تصویب ابطال شد . 3 بند 4 ماده2 بخشنامه شماره 13758 19/3/1400 سازمان اداری و استخدامی کشور و سازمان برنامه و بودجه که براساس آن مقرر شده است که ایثارگران مشمول تبدیل وضعیت به رسمی باید در زمان تصویب قانون بودجه سال 1400 با دستگاه اجرایی یا شرکتهای طرف قرارداد، قرارداد داشته و در سال جاری نیز قرارداد تمدید شده باشد، به جهت مغایرت با قانون و خروج از حدود اختیار مقام واضع، از تاریخ تصویب ابطال شد .» جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال میگردد . مدیرکل هیات عمومی و هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری یداله اسمعیلی فرد تاریخ دادنامه : 1401/6/8 شماره دادنامه : 1008 الی 1035 شماره پرونده : 0002937 0002936 0002857 0002750 0002730 0002068 0002014 0004161 0004104 0004049 0003450 0003404 0003349 0003025 0002985 100004 0004378 0004336 0004333 0004192 0004166 0004164 0004163 0100980 0100122 0100020 مرجع رسیدگی : هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی : خانمها : الهام حیدرزاده شهری، فاطمه قوی پیشه، الهه محمودی خورندی، بیبیسادات دهقان نیری،هاجر عزیزیان، بیتا سقرجوقی، منیره سادات هاشمی، اسما چراغی چرخابی، زهرا حسنپور خواجه بلاغ، محدثه علیپور خمیران، سحر اسکندری ملکی با وکالت آقای محمد شمشیر و آقایان : حبیب کمرخانی، سجاد کریمی پاشاکی، غلامحسین بهرامی فر، غلامحسین قابضی، آرمان شوکتی، حسان نیازی، محسن خزائی، علی اصغر ملک محمدی، مسعود انصاری مقدم، مسعود مرتضوی ده برآفتاب، مجید ندیمی، محمدرضا طایفه صالحی، سامان فرهودی، حسن بیگلریان و سعید کاوسی باغانی موضوع شکایت و خواسته : ابطال 1 بند 2 قسمت ) ج ( بخشنامه شماره 710 / 20 12/5/1400 وزارت آموزش و پرورش، 2 ماده2 و بندهای 3 و 4 آن از دستورالعمل نحوه اجرای بند (د) تبصره 20 قانون بودجه سال 1400 به شماره 13758 19/3/1400 مصوب سازمان اداری و استخدامی و سازمان برنامه و بودجه کشور و 3 بند 3 بخشنامه شماره 1400 / 8092071 11/6/1400 اداره کل آموزش و پرورش استان فارس گردش کار : خانم فاطمه قوی پیشه به موجب دادخواست و لایحه تکمیلی ارسالی ابطال بند 2 قسمت (ج) بخشنامه شماره 710 / 20 12/5/1400 وزارت آموزش و پرورش، ماده2 بخشنامه شماره 13758 19/3/1400 سازمان اداری و استخدامی و سازمان برنامه و بودجه کشور و بند 3 بخشنامه شماره 1400 / 8092071 11/6/1400 اداره کل آموزش و پرورش استان فارس را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته بهطور خلاصه اعلام کرده است که : " نسبت به بند 2 بخشنامه شماره 710 / 20 وزارت آموزش و پرورش و ماده2 بخشنامه شماره 13758 سازمان امور اداری و استخدامی کشور که قید کار تمام وقت به عنوان شرط اصلی تبدیل وضعیت ایثارگران ذکر شده و همچنین بند 3 بخشنامه شماره 1400 / 8092 / 71 اداره کل آموزش و پرورش استان فارس که قید بیمهپردازی کامل ) 30 روز در ماه ( نیز به عنوان شرطی دیگر ذکر شده اعتراض دارم چون هیچ کدام از این دو شرط در بند ) د ( تبصره 20 قانون بودجه سال 1400 مصوبه مجلس شورای اسلامی به تاریخ 27/12/1399 قید نشده و برخلاف مصوبه صریح نمایندگان مجلس شورای اسلامی میباشد . بر اساس بند ) د ( تبصره 20 قانون بودجه سال 1400 کل کشور در راستای اجرای بند (ذ) ماده87 قانون برنامه ششم توسعه مقرر شده دستگاههای مشمول ماده 4 قانون جامع خدماترسانی به ایثارگران که با عناوین مختلف در دستگاههای موضوع قانون مذکور شاغل هستند و رابطه شغلی آنها به صورت پیمانی، قرارداد انجام کار معین یا شرکتی میباشد ... با طی مراحل گزینش با رعایت تبصره 2 بند (و) ماده 44 قانون برنامه پنجساله توسعه جمهوری اسلامی ایران مصوب 15/10/1389 به صورت استخدام رسمی اقدام نماید . شایان ذکر است اعتبار مورد نیاز حکم مذکور به مبلغ پنج هزار میلیارد ریال نیز پیشبینی و در اختیار دستگاههای اجرایی ذی ربط قرار میگیرد . دستگاههای مشمول ماده12 قانون جامع خدماترسانی به ایثارگران شامل کلیه وزارتخانهها، سازمانها و دستگاههای اجرایی، موسسات و شرکتهای دولتی و ... میباشد و معاونت توسعه مدیریت و منابع وزارت کشور در همین راستا طی دستورالعمل اعلامی به مدیران کل امور اداری و مالی استانداریهای سراسر کشور به شماره 74415 12/5/1400 در خصوص دستورالعمل نحوه اجرای بند ) د ( تبصره 20 قانون بودجه سال 1400 کل کشور مشمولین ماده21 قانون جامع خدماترسانی به ایثارگران را برشمرده که از جمله رزمندگان با سابقه حداقل 6 ماه حضور داوطلبانه در جبههها و همسر و فرزندان آنان میباشد . همچنین معاونت تعاون و امور اجتماعی بنیاد شهید و امور ایثارگران طی نامه مورخ 9/5/1400 شماره 53 / 00 / 206005 به کلیه معاونتهای منابع استانی مشمول قانون از جمله معاون توسعه مدیریت وزارت آموزش و پرورش با بیان اینکه جلسه برگزار گردیده و کلیه دستگاههای مشمول ماده2 قانون جامع خدماترسانی به ایثارگران خطاب نامه مشمول این ماده قانونی میگردد و درخواست اقدام امور اداری و قانونی در سریعترین زمان نسبت به تبدیل وضعیت ایثارگران موضوع بند قانونی مذکور مینماید . لذا ابطال بخشنامههای مذکور مورد تقاضا است . " شاکیان دیگر به موجب دادخواستهای جداگانه ابطال ماده2 و بندهای 3 و 4 از بخشنامه شماره 13758 19/3/1400 سازمان اداری و استخدامی کشور و سازمان برنامه و بودجه را خواستار شدهاند و در جهت تبیین خواسته بهطور خلاصه اعلام کردهاند که : " در بند ) د) تبصره 20 قانون بودجه 1400 به صورت مطلق و بدون هیچ قید و شرطی مقنن دستگاههای مشمول ماده2 قانون جامع خدماترسانی به ایثارگران را مکلف نموده تا افراد مشمول ماده21 قانون مزبور را که با عناوین مختلف در دستگاههای موضوع ماده2 قانون جامع خدماترسانی به ایثارگران «خدمت نموده یا مینمایند» با طی مراحل گزینش استخدام رسمی و تبدیل وضعیت به رسمی قطعی نمایند . اما ماده2 بخشنامه مورد شکایت بدون هیچ مبنایی و برخلاف نص قانون، استخدام و تبدیل وضعیت ایثارگران را با ایجاد قیود مختلف و متعدد صرفا مشمول افرادی دانسته که در زمان تصویب قانون بودجه یعنی سال 1399 مشغول به کار بودهاند . حال سوال اینجاست که در کجای بند ) د ( تبصره 20 بودجه 1400 تصریح شده که افراد باید در سال 1399 استخدام باشند و در سال 1400 استمرار داشته باشند؟ در غیر این صورت تبدیل وضعیت نخواهند شد . کجای بند ) د ( تبصره 20 بودجه 1400 تصریح شده که افرادی که سال 1400 در دستگاههای اجرایی به کارگیری میشوند مشمول تبدیل وضعیت نمیشوند . نظر معاونت قوانین مجلس، معاونت پیشگیری دیوان عدالت اداری و رئیس فراکسیون ایثارگران نیز دلیل بر عدم محدودیت زمانی تاریخ به کارگیری برای تبدیل وضعیت ایثارگران میباشد . سازمان اداری و استخدامی کشور و سازمان برنامه بودجه کشور در بندهای 3 و 4 باز هم دو قید دیگر به ماده و شرایط تبدیل وضعیت ایثارگران اضافه نمودهاند که : ) حق بیمه این نیروها باید توسط دستگاه اجرایی مربوط با شرکتهای طرف قرارداد یا دستگاه اجرایی پرداخت شده باشند و قرارداد آنها در سال جاری نیز تمدید شده باشد ( اولا : اینکه بیمه کردن دستگاه مربوطه یا شرکت طرف قرارداد با دستگاههای اجرایی چه ارتباطی با فرد شاغل در دستگاه دارد؟ مگر نه اینکه دستگاه مربوطه یا شرکت طرف قرارداد در هر صورت مطابق قانون مکلف است وی را بیمه نموده و حق بیمه ایشان را پرداخت نماید . همان گونه که مستحضر هستید برخی از نیروها مثل اینجانب به صورت پیامآور بهداشت ( امریه ) در زمان تصویب قانون ) 26/12/1399 ( در خط مقدم کرونا خدمت نموده و بیمه توسط نیروهای مسلح پرداخت شده است . ثانیا : در متن بند ) د ( تبصره 20 قانون بودجه سال 1400 به صراحت بیان شده: « ... نسبت به استخدام و نیز تبدیل وضعیت استخدامی کلیه مشمولان ماده21 قانون جامع خدمترسانی به ایثارگران ... خدمت نموده و یا مینمایند با طی مراحل گزینش با رعایت تبصره 2 ماده 44 قانون برنامه پنجساله توسعه جمهوری اسلامی ایران مصوب 15/10/1389 به صورت استخدام رسمی اقدام نمایند . » مقنن با ذکر عبارت خدمت نموده و یا مینمایند قصد خود را مبنی بر اینکه قانون مربوطه شامل تمامی افرادی که بعد از تاریخ تصویب این قانون به خدمت گرفته میشوند (سال 1400 ( را هم مد نظر داشته، اما سازمان اداری و استخدامی و سازمان بودجه در نقطه مقابل مقنن قرار گرفته و گویی قصد دارند با بخشنامه خود قانونی جدید تصویب نمایند که برخلاف اهداف نمایندگان مجلس شورای اسلامی از وضع قانون مزبور است . نمایندگان مجلس در مصاحبههای متعدد به موضوع مطلق بودن بند (د) تبصره 20 قانون بودجه 1400 اشاره نمودهاند . سوال مهم در اینجا مطرح میشود این است آیا سازمان اداری و استخدامی کشور و سازمان برنامه و بودجه میتوانند برخلاف قانونی که به صورت مطلق و بدون هیچ محدودیت زمانی (16/12/1399 ( تصویب و ابلاغ شده بخشنامه صادر کنند؟ لذا ابطال ماده2 و بندهای 3 و 4 ماده2 بخشنامه مورد تقاضا است ." متن مقررههای مورد شکایت به شرح زیر است : الف دستورالعمل نحوه اجرای بند ) د ( تبصره 20 قانون بودجه سال 1400 کل کشور به شماره 13758 19/3/1400 : " ماده2 مشمولینی که در زمان تصویب قانون به صورت تمام وقت در یکی از حالات آزمایشی ) رسمی آزمایشی)، پیمانی، قراردادی، طرحی و شرکتی برای انجام فعالیتهای جاری دستگاه در دستگاههای اجرایی به موجب حکم یا قرارداد مقام صلاحیتدار خدمت مینمایند با رعایت شرایط زیر به صورت رسمی یا عناوین مشابه بر اساس مقررات مورد عمل در دستگاه اجرایی استخدام و یا تبدیل وضع میشوند : 1 صلاحیت مشمولین برای استخدام رسمی به تایید گزینش رسیده باشد . در صورت عدم تایید گزینش برای استخدام رسمی فرد، ادامه خدمت وی در دستگاه اجرایی تابع حکم مقرر در ماده 47 آییننامه اجرایی قانون گزینش کشور میباشد . 2 پست بلاتصدی در تشکیلات تفصیلی دستگاه برای انتصاب مشمولین وجود داشته باشد (در صورت عدم وجود پست بلاتصدی مناسب برای افراد مشمول، دستگاه اجرایی میتواند از طریق «سامانه ملی مدیریت ساختار دستگاههای اجرایی کشور» نسبت به پیشنهاد تغییرعناوین پستهای سازمانی و یا انتقال و جابجایی آن متناسب با شرایط مشمولان اقدام نماید ( 3 حق بیمه این نیروها باید توسط دستگاه اجرایی مربوط یا شرکتهای طرف قرارداد با دستگاه اجرایی پرداخت شده باشد . تبصره موارد استنثاء این بند در خصوص نیروهای قراردادی، با اعلام بالاترین مقام دستگاه اجرایی و تایید ذیحساب مبنی بر دریافت حقوق و مزایا از دستگاه اجرایی بابت فعالیت تمام وقت در امور جاری دستگاه از ابتدای سال 1399، قابل اقدام است . 4 این نیروها باید در زمان تصویب قانون با دستگاه اجرایی یا شرکتهای طرف قرارداد، قرارداد داشته باشند و قرارداد آنها در سال جاری نیز تمدید شده باشد . سازمان اداری و استخدامی کشور / سازمان برنامه و بودجه " ب بخشنامه شماره 710 / 20 12/5/1400 وزارت آموزش و پرورش : " اداره کل آموزش و پرورش استان ........ پیرو بخشنامه شماره 710 / 44 16/10/1399 و در راستای اجرای تکلیف بند ) د ( تبصره 20 قانون بودجه سال 1400 کل کشور و به منظور استخدام و نیز تبدیل وضعیت استخدامی ایثارگران موضوع قانون فوق، تصویر بخشنامه شماره 13758 19/3/1400 سازمان اداری و استخدامی کشور به پیوست ارسال و اعلام میدارد : مشمولین قانون تفسیر بند ) و ( ماده 44 قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه کشور مصوب 27/7/1399 سابقا بر اساس بخشنامه شماره 710 / 44 16/10/1399 حسب مورد تبدیل وضعیت یا استخدام ) رسمی قطعی ( شدهاند . با توجه به صراحت قانون مذکور «اعتبار مورد نیاز این حکم از محل ردیف 88 000055 به مبلغ پنج هزار میلیارد ریال در اختیار دستگاههای اجرایی ذیربط قرار میگیرد» ضروری است مدیرکل آموزش و پرورش استان ریز فهرست کامل مشمولین اجرای این قانون را به همراه برآورد هزینه هریک جهت اعلام به سازمان برنامه و بودجه کشور به منظور تعیین سهم وزارت متبوع از مبلغ مذکور و دریافت تخصیص از ردیف بودجه مصرحه به دفتر برنامه، بودجه و مدیریت منابع اعلام نمایند . در ضمن موارد ذیل جهت اجرا ابلاغ میشود . 2 مشمولان باید در زمان تصویب قانون بودجه سال 1400 به صورت تمام وقت در یکی از حالات آزمایشی (رسمی آزمایشی ( ، پیمانی، قراردادی، طرحی یا شرکتی برای انجام فعالیتهای جاری دستگاه در این وزارت به موجب حکم یا قرارداد مقام صلاحیتدار در حال خدمت باشند تا با رعایت شرایط زیر به صورت رسمی ) یا عناوین مشابه بر اساس مقررات ( استخدام و یا تبدیل وضعیت شوند . معاون برنامهریزی و توسعه منابع وزارت آموزش و پرورش " ج بخشنامه شماره 1400 / 8092 / 71 11/6/1400 آموزش و پرورش استان فارس : " برای افراد مشمول قانون باید سابقه بیمهپردازی کامل (30 روز در ماه ( با تایید شعبه بیمه مربوطه در پرونده درج گردد معاون پژوهش، برنامهریزی و توسعه منابع آموزش و پرورش استان فارس " علیرغم ابلاغ دادخواست و ضمائم آن تا زمان صدور رای درهیات عمومی پاسخی از طرف شکایت واصل نشده است . هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 8/6/1401 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است . رای هیات عمومی الف براساس بند (د ( تبصره 20 قانون بودجه سال 1400 کل کشور: «در راستای اجرای بند ) ذ ( ماده87 قانون برنامه پنجساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، دستگاههای مشمول ماده2 قانون جامع خدماترسانی به ایثارگران مکلّفند نسبت به استخدام و نیز تبدیل وضعیت استخدامی کلّیه مشمولان ماده21 قانون جامع خدماترسانی به ایثارگران که با عناوین مختلف در دستگاههای موضوع قانون مذکور شاغل هستند و رابطه شغلی آنها به صورت پیمانی، قرارداد انجام کار معین یا شرکتی میباشد و یا از محل اعتبارات جاری و تبصره ماده32 و ماده17 قانون مدیریت خدمات کشوری و اعتبارات طرحهای عمرانی و یا سایر عناوین از جمله حاکمیتی و تصدیگری موضوع بندهای ) الف ( و ) ب) ماده 45 قانون مدیریت خدمات کشوری خدمت نموده و یا مینمایند با طی مراحل گزینش با رعایت تبصره 2 بند ) و ( ماده 44 قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران مصوب 15/10/1389 به صورت استخدام رسمی اقدام نمایند ... » با توجه به اینکه در بند قانونی مذکور بعد از عبارت «رابطه شغلی آنها به صورت پیمانی، قرارداد انجام کار معین یا شرکتی میباشد» عبارت «و یا از محل اعتبارات جاری و تبصره ماده32 و ماده17 قانون مدیریت خدمات کشوری ... » آمده و اجرای بند فوق از قانون بودجه سال 1400 مقیّد به خدمت تمام وقت نشده است، بنابراین حکم بند قانونی یادشده شامل افرادی نیز هست که به صورت ساعتی بکارگیری شدهاند و در نتیجه بند 2 قسمت ) ج ( بخشنامه شماره 710 / 20 مورخ 12/5/1400 وزارت آموزش و پرورش و ماده2 بخشنامه شماره 13758 19/3/1400 مشترک سازمان اداری و استخدامی کشور و سازمان برنامه و بودجه کشور که براساس آنها مشمولان تبدیل وضعیت به رسمی باید در زمان تصویب قانون بودجه سال 1400 به صورت تمام وقت در یکی از حالات آزمایشی ) رسمی آزمایشی ( ، پیمانی، قراردادی، طرحی یا شرکتی برای انجام فعالیتهای جاری دستگاه در حال خدمت باشند، خلاف قانون و خارج از حدود اختیار است و مستند به بند 1 ماده12 و مواد 13 و 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 از تاریخ تصویب ابطال میشود . ب با توجه به اینکه اولا در بند ) د ( تبصره 20 قانون بودجه سال 1400 کل کشور به وضعیتهای استخدامی افراد مشمول بند مذکور تصریح شده و صرف عدم پرداخت حق بیمه، فرد را از قالبهای استخدامی مزبور خارج نمیکند و در بند ) د ( تبصره 20 قانون بودجه سال 1400 کل کشور، اعمال حکم مقرر در این تبصره مقیّد به بیمهپردازی فرد مشمول نشده است، بنابراین بند 3 ماده2 بخشنامه شماره 13758 19/3/1400 سازمان اداری و استخدامی کشور و سازمان برنامه و بودجه کشور و بند 3 بخشنامه شماره 1400 / 8092071 11/6/1400 اداره کل آموزش و پرورش استان فارس که براساس آنها پرداخت حق بیمه افراد مشمول تبدیل وضعیت به عنوان یکی از شرایط اجرای حکم مقرر در بند «د» تبصره 20 قانون بودجه سال 1400 کل کشور قرار داده شده، از جهت محدود کردن دامنه شمول حکم قانونگذار خلاف قانون و خارج از حدود اختیار است و مستند به بند 1 ماده12 و مواد 13 و 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 از تاریخ تصویب ابطال میشود . ج با عنایت به اینکه براساس بند (د ( تبصره 20 قانون بودجه سال 1400 کل کشور که حکم آن در بند ) و ( تبصره 20 قانون بودجه سال 1401 کل کشور نیز مورد تاکید قرار گرفته ، دستگاههای اجرایی مشمول این قوانین به تبدیل وضعیت نیروهای مشمول موازین قانونی مزبور موظّف شده و انجام این تکلیف مقیّد به تمدید قرارداد در سال 1400 نشده است و عبارت «خدمت نموده» نیز در بند ) د ( تبصره 20 قانون بودجه سال 1400 کل کشور دلالت بر این دارد که حکم قانونی مذکور شامل افرادی نیز میشود که دستگاه اجرایی قرارداد آنها را در سال 1400 تمدید نکرده است، بنابراین حکم مقرر در بند 4 ماده2 بخشنامه شماره 13758 19/3/1400 سازمان اداری و استخدامی کشور و سازمان برنامه و بودجه کشور که براساس آن مقرر شده است که نیروهای مشمول تبدیل وضعیت به رسمی باید در زمان تصویب قانون با دستگاه اجرایی یا شرکتهای طرف قرارداد، قرارداد داشته باشند و قرارداد آنها در سال جاری نیز تمدید شده باشد، خلاف قانون و خارج از حدود اختیار است و مستند به بند 1 ماده12 و مواد 13 و 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 از تاریخ تصویب ابطال میشود . رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری حکمتعلی مظفری