رای شماره 1068187 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع:1 ابطال تبصره ماده 18 آیین‌نامه دوره کارشناسی پیوسته دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی به شماره 3 94 مصوب جلسه مورخ 17/6/1394 شورای دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی 2 الزام به اصلاح معدل بدون احتساب نمرات ردی در میانگین نیمسال و معدل کل

شماره 0107436 – 7/5/1402 بسمه تعالی مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 140231390001068187 مورخ 27/4/1402 با موضوع «الف تبصره ذیل ماده 18 آیین‌نامه دوره کارشناسی پیوسته دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی به شماره 3 – 94 مصوب جلسه مورخ 17/6/1394 شورای دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی که متضمن محاسبه نمرات مردودی دانشجویان در معدل نیمسال تحصیلی و میانگین کل است از تاریخ تصویب ابطال شد. ب – خواسته الزام به اصلاح معدل بدون احتساب نمرات ردی در میانگین نیمسال تحصیلی و میانگین کل قابل طرح در هیات عمومی دیوان عدالت اداری تشخیص داده نشد و پرونده جهت رسیدگی به شعبه دیوان عدالت اداری ارجاع می‌شود» جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد. مدیرکل هیات عمومی و هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری – یدالله اسمعیلی فرد تاریخ دادنامه: 27/4/1402 شماره دادنامه: 140231390001068187 شماره پرونده: 0107436 مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی: آقای محمد مسعودی همت آبادی طرف شکایت: دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی موضوع شکایت و خواسته: 1 ابطال تبصره ماده 18 آیین‌نامه دوره کارشناسی پیوسته دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی به شماره 3 94 مصوب جلسه مورخ 17/6/1394 شورای دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی 2 الزام به اصلاح معدل بدون احتساب نمرات ردی در میانگین نیمسال و معدل کل گردش کار : شاکی به موجب دادخواستی ابطال تبصره ماده 18 آیین‌نامه دوره کارشناسی پیوسته دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی به شماره 394 مصوب جلسه مورخ 1394/6/17 شورای دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی و الزام به اصلاح معدل بدون احتساب نمرات ردی در میانگین نیمسال و معدل کل را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که: "احتراما به استحضار می‌رساند همان گونه که در دادنامه شماره 485 1400/3/11 هیات عمومی دیوان عدالت اداری درج و استدلال گردیده است، به استناد بند (الف)، (ب) و (ج) ماده 15 قانون برنامه پنجم (قانون حاکم در زمان تصویب آیین‌نامه مورد اعتراض) و همچنین به استناد جزء 4 و 3 بند (ب) و جزء 1 بند (ج) ماده 2 و ماده 6 قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، تعیین ضوابط، معیارها و استانداردهای علمی موسسات آموزش عالی از ماموریت‌های اصلی و حدود اختیارات (انحصاری و صرفا در صلاحیت) وزارت علوم است. به عبارت دیگر دانشگاه‌ها و از جمله دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی نمی‌تواند آیین‌نامه‌ای برخلاف مواد قانونی و آیین‌نامه‌های بالادستی تصویب و به موقع اجرا گذارد. لذا تبصره ماده 18 آیین‌نامه دوره کارشناسی پیوسته دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی که مقرر می‌دارد «معدل نیمسال و معدل کل برمبنای واحدهای اخذ شده محاسبه می‌شود. بر این اساس نمره‌های ردی درس‌های دانشجو در محاسبه نیمسال و معدل کل منظور خواهد شد.» صراحتا خارج از حدود اختیارات و صلاحیت دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی به تصویب رسیده و مغایر با تبصره 1 ماده 18 آیین‌نامه آموزشی دوره‌های کاردانی و کارشناسی پیوسته و ناپیوسته شماره 2/244759 1393/12/24 وزارت علوم (که به استناد ماده 33 آن برای دانشجویان ورودی سال تحصیلی 1394 1393 از جمله اینجانب تصویب گردیده) صراحتا اشعار می‌دارد «دانشجویانی که در هر نیمسال در یک یا چند درس نمره قبولی کسب نکنند چنانچه در نیمسال‌های بعدی درس یا دروس مذکور را با نمره قبولی بگذرانند، این نمره‌ها در محاسبه میانگین کل دوره بی‌اثر و صرفا آخرین نمره قبولی در آن درس ملاک محاسبه میانگین کل دوره خواهد بود. لذا با عنایت به مطالب معنونه و مستندات فوق اولا به استناد بند 1 ماده 12 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری درخواست ابطال و حذف تبصره مورد اعتراض را دارم. ثانیا به استناد ماده 13 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری و با توجه به اینکه آیین‌نامه و به ویژه تبصره مغایر قوانین و مقررات به ضرر دانشجویان از جمله اینجانب، توسط دانشگاه مورد استناد قرار گرفته و اجرا گردیده است (معدل نیمسال و معدل کل بر اساس آیین‌نامه غیر قانونی محاسبه و اعلام گردیده) درخواست تسری اثر ابطال تبصره مورد اعتراض از زمان تصویب را دارم. ثالثا به استناد بند 1 ماده 12 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری و با توجه به اینکه اعمال و اجرای تبصره مورد اعتراض موجب کاهش معدل نیمسال و کل اینجانب (تضییع حقوق اجتماعی و مانع استفاده از یک سری مزایا در نهایت ورود خسارت) برای اینجانب شده درخواست الزام دانشگاه به اصلاح معدل نیمسال‌های مربوطه و در نهایت معدل کل را دارم." متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است: آیین‌نامه دوره کارشناسی پیوسته دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی "مقدمه: این سند براساس آیین‌نامه آموزشی دوره‌های کاردانی و کارشناسی (پیوسته و ناپیوسته) مصوب وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به شماره 2/244759 1393/12/24 تدوین و برای دانشجویان ورودی سال‌های 1394 به بعد اجرا می‌گردد. ماده 18 حداقل نمره قبولی در هر درس 10 است. تبصره معدل نیمسال و معدل کل بر مبنای تعداد واحدهای اخذ شده محاسبه می‌شود. بر این اساس نمره‌های ردی درس‌های دانشجو در محاسبه معدل نیمسال و معدل کل منظور خواهد شد." در پاسخ به شکایت مذکور، نماینده حقوقی دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی به موجب لایحه مورخ 1401/12/27 توضیح داده است که: "در ماده 18 آیین‌نامه آموزشی قبلی و ملغی شده دوره‌های کاردانی و کارشناسی به شماره 2/24759 1393/12/24 مصوب شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، نمرات مردودی قبلی دانشجو در محاسبه میانگین کل دوره بلا اثر اعلام گردید بود و صرفا آخرین نمره قبولی در آن درس ملاک محاسبه میانگین کل دوره اعلام شده بود. اما نظر به اینکه بروز مشکلات فراوان در اصل اجرای مفاد این ماده و مشکلات سازمان سنجش در تطبیق این محاسبه با اعلام نتایج نهایی پذیرفته شدگان مقاطع تحصیی کارشناسی ارشد، همچنین عدم اجرای این ماده توسط تمامی دانشگاه‌ها به جهت وقوع اخلال جدی در نظام سنجش و ارزیابی عملکرد دانشجویان مطابق نامه شماره 2/21/25452 1395/2/14 مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی آموزش عالی خطاب به تمامی معاونین آموزشی دانشگاه‌ها، اعطاء صلاحیت تعیین مشمولان مفاد این آیین‌نامه توسط شورای آموزشی دانشگاه‌ها می‌باشد. همچنین در مفاد آیین‌نامه جدید با شماره 2/43069 1397/3/1 مقام عالی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، این ماده و متن به کلی حذف گردید (که شاکی در زمان ابلاغ موارد فوق دانشجو دانشگاه بوده است) و هیچ‌گونه الزامی برای دانشگاه‌ها مبنی بر این روش محاسبه وجود ندارد. در تایید این مطلب تصویر آیین‌نامه برخی از دانشگاه‌های سطح یک کشور از جمله دانشگاه صنعتی شریف و دانشگاه شهید بهشتی تقدیم می‌شود و نظر به تعاملات دانشگاه‌ها در پذیرش دانشجو در مقاطع مختلف نیاز به قانون واحد می‌باشد. ماده 15 آیین‌نامه یکپارچه شماره 2/43069 1397/3/1 مقام عالی وزارت صراحتا بیان نموده است که میانگین کل قابل قبول در هر نیمسال تحصیلی 12 است. این بیان آمرانه به‌طور ضمنی بدین معنا است که مبنای محاسبه وضعیت آموزشی دانشجو میانگین کل قابل قبول در هر نیمسال تحصیلی است و نمرات کسب شده در نیمسال‌های تحصیلی آتی نمی‌تواند در مبنای محاسبه وضعیت نیمسال سال قبل دانشجو موثر واقع گردد. در موضوع شکایت به وحدت ملاک از شماره دادنامه 485 1400/3/11 هیات عمومی دیوان عدالت اداری استناد نموده است در حالی که با دقت در گردش کار و استدلال هیات عمومی دیوان عدالت اداری به سادگی می‌توان متوجه شد به جهت وجود نص صریح مبنی بر ممنوع اعلام نمودن اعمال نمرات ردی در میانگین کل قابل قبول برای دانشجویان کارشناسی ارشد مندرج در مفاد آیین‌نامه ابلاغی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و مغایرت متن ابلاغی وزارت علوم با آیین‌نامه مصوب دانشگاه که اعمال نمرات ردی در میانگین کل قابل قبول برای دانشجویان کارشناسی ارشد را جایز دانسته است و لزوم تبعیت از سلسله مراتب قوانین کشور این حکم صادر گردیده است و در موضوع مانحن فیه به جهت سکوت آیین‌نامه ابلاغی وزارت علوم و داشتن تفویض اختیار از سوی وزارت علوم و اعطاء اختیار تصمیم‌گیری در خصوص موارد مسکوت مانده به دانشگاه امکان مقایسه و قیاس دو موضوع با هم خطا می‌باشد." هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1402/4/27 به ریاست معاون قضایی دیوان عدالت اداری در امور هیات عمومی و با حضور معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیات عمومی الف براساس جزء 4 بند (ب) ماده 2 قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مصوب سال 1383، تعیین ضوابط، معیارها و استانداردهای علمی موسسات آموزش عالی و تحقیقاتی، رشته‌ها و مقاطع تحصیلی با رعایت اصول انعطاف، پویایی، رقابت و نوآوری علمی از ماموریت‌های اصلی و در حدود اختیارات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در زمینه اداره امور دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی تحت پوشش وزارتخانه یادشده است و در راستای ایفای ماموریت‌ها و اختیارات فوق، آیین‌نامه آموزشی دوره‌های کاردانی و کارشناسی (پیوسته و ناپیوسته) در جلسه شماره 859 مورخ 1393/12/16 به تصویب شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی رسیده است. نظر به اینکه تبصره ذیل ماده 18 آیین‌نامه موصوف تصریح می‌دارد: «دانشجویی که در هر نیمسال در یک یا چند درس نمره قبولی کسب نکند چنانچه در نیمسال‌های بعدی، درس یا دروس مذکور را با نمره قبولی بگذراند، نمره یا تمام نمره‌های مردودی قبلی در ریز نمرات تحصیلی دانشجو، فقط ثبت و باقی می‌ماند اما این نمره‌ها در محاسبه میانگین کل دوره بی‌اثر و صرفا آخرین نمره قبولی در آن درس ملاک محاسبه میانگین کل دوره خواهد بود»، بنابراین تبصره مذکور که متضمن محاسبه نمرات مردودی دانشجویان در معدل نیمسال تحصیلی و میانگین کل است، خارج از حدود اختیار مرجع تصویب‌کننده آن بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و مواد 13 و 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 از تاریخ تصویب ابطال می‌شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب 1402/2/10) در رسیدگی و تصمیم‌گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است. ب. براساس ماده 12 قانون دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392، رسیدگی به شکایات و تظلّمات و اعتراضات اشخاص حقیقی یا حقوقی از آیین‌نامه‌ها و سایر نظامات و مقررات دولتی و شهرداری‌ها و موسسات عمومی غیردولتی در مواردی که مقررات مذکور به علّت مغایرت با شرع یا قانون و یا عدم صلاحیت مرجع مربوط یا تجاوز یا سوء استفاده از اختیارات یا تخلّف در اجرای قوانین و مقررات یا خودداری از انجام وظایفی که موجب تضییع حقوق اشخاص می‌شود و همچنین صدور آرای وحدت رویه در موارد تعارض آرای شعب و صدور آرای ایجاد رویه در موارد تشابه آرای شعب از صلاحیت‌ها و وظایف هیات عمومی دیوان عدالت اداری است. نظر به اینکه رسیدگی به خواسته الزام به اصلاح معدل بدون احتساب نمرات ردی در میانگین نیمسال تحصیلی و میانگین کل از مصادیق صلاحیت‌ها و وظایف هیات عمومی دیوان عدالت اداری محسوب نمی‌شود، لذا رسیدگی به شکایت مطروحه به خواسته فوق قابل طرح در هیات عمومی دیوان عدالت اداری نیست و پرونده جهت رسیدگی به شعبه دیوان عدالت اداری ارجاع می‌شود. هیات عمومی دیوان عدالت اداری معاون قضایی دیوان عدالت اداری مهدی دربین