رای شماره 2092738 هیئت تخصصی اراضی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست دیوان عدالت اداری: با موضوع ماده 1 آیین‌نامه اجرایی ماده 4 قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت موضوع تصوبب نامه شماره 117173/ ت59791ه مورخ 1401/7/4 هیات وزیران ابطال نشد

شماره دادنامه : 140431390002092738 تاریخ تنظیم: 1404/08/19 هیات تخصصی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست دیوان عدالت اداری شماره پرونده‌ها: 140331920001573133،140331920001127745 شماره بایگانی شعبه: 0300288،0300263 *شاکیان: آقایان مهدی قاسمی نامقی و عبدالوهاب سیاه پوش *طرف شکایت: وزارت راه و شهرسازی – نهاد ریاست جمهوری – اداره کل راه و شهرسازی استان خراسان رضوی *موضوع شکایت و خواسته: ابطال ماده 1 آیین‌نامه اجرایی ماده 4 قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت موضوع تصویب نامه شماره 117173/ت59791 ه مورخ 1401/7/4 هیات وزیران * شاکیان دادخواست‌های به طرفیت وزارت راه وشهرسازی و نهاد ریاست جمهوری به خواسته ابطال ماده 1 آیین‌نامه اجرایی ماده 4 قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت موضوع تصویب نامه شماره 117173/ت59791 ه مورخ 1404/7/4 هیات وزیران به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده‌اند که به هیات عمومی ارجاع شده است. متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر می‌باشد: "آیین‌نامه اجرائی ماده 4 قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت ماده 1 – خانوارها در صورتی مشمول استفاده از امکانات دولتی موضوع این آئین نامه می‌باشند که فرزند سوم یا بیشتر آن خانوار پس از تصویب قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت – مصوب 1400 – متولد و دارای سابقه سکونت در شهر مورد تقاضا براساس دستورالعمل وزارت راه و شهرسازی موضوع ماده (1) آیین‌نامه اجرایی قانون ساماندهی و حمایت از تولید و عرضه مسکن موضوع تصویب نامه شماره 24198/ت41527ک مورخ 1388/2/7 با اصلاحات بعدی آن باشد." * دلایل شکایت برای ابطال مقرره مورد شکایت: 1 – ماده 4 قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت به منظور تحقق بخشیدن به بند (ج) ماده (102) قانون پنجساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب 1395/12/14 و اجرایی شدن آن تصویب شده است. و موضوعات این ماده قانونی به تاریخ تصویب این قانون (1395/12/14) بر می‌گردد. ولی هیات محترم هیات وزیران فراتر از اختیار قانونی اقدام به کاهش محدوه شمول قانون برنامه پنجساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و به تبع آن ماده 4 قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت نموده است. 2 – اگر هدف قانون‌گذار اجرای قانون پس از سال 1400 می‌بود همان گونه که در ماده 10 قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت که به منظور تحقق بند «ث» ماده 102 بوده است و یا در ماده 11 قانون مذکور زمان اجرای آن را ابتدای سال 1400 بیان کرده و یا در ماده 21 قانون مذکور که زمان اجرای آن را حداکثر 6 ماه پس از لازم الاجرا شدن دانسته است؛ قانون‌گذار زمان اجرای ماده 4 را نیز اعلام می‌نمود؛ زیرا در این ماده به دنبال بیان حکم بوده است و هدف از این ماده اجرای مواد 123,104,103,102,94,72 قانون پنجساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران بوده است. *خلاصه مدافعات طرف شکایت: 1 – وزارت راه و شهرسازی برابر نامه شماره 730/192126 مورخ 1403/12/4 اجمالا بیان داشته است که: آیین‌نامه مورد شکایت مصوب 1401/7/4 و پس از تصویب قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مصوب 1400 مجلس شورای اسلامی تنظیم گردیده و اثر اجرایی آیین‌نامه در سال ماقبل تصویب قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مستلزم تنظیم قانون از ناحیه مجلس شورای اسلامی است. 2 – معاونت حقوقی رئیس جمهور برابر لایحه شماره 188066 مورخ 1403/12/5 اجمالا مرقوم نموده است که: الف – برابر ماده 4 قانون مدنی: اثر قانون نسبت به آتیه است و قانون نسبت به ماقبل خود اثر ندارد مگر در خود قانون مقررات خاصی نسبت به این موضوع تصویب شده باشد و قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مصوب 1400 بوده و به ماقبل آن اثری ندارد و در خود قانون تصریحی ندارد. ب: دائره شمول بند (چ) ماده 102 قانون پنجساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و ماده 4 قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت متفاوت است. اولی ناظر به ارائه تسهیلات و امکانات ساخت و اجاره مسکن به زوج‌های دارای فرزند شامل یک فرزند دو، سه و بیشتر و موضوع دوم ناظر به تحویل یک قطعه زمین یا واحد مسکونی به زوج‌ها پس از تولد فرزند سوم است. عملا دو موضوع در حکم قانونی از یکدیگر متمایز و متفاوت دارند و صرف عبارت «به منظور تحقق بند (چ) قانون پنجساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران» دلالتی برعطف به ماسبق شدن قانون و اجرای آن از تاریخ لازم الاجرا شدن قانون برنامه ششم توسعه نمی‌کند. 3 – اداره کل راه و شهرسازی استان خراسان رضوی با وجود دریافت اوراق تبادل شده در تاریخ 1403/9/10 از ارائه پاسخ امتناع ورزیده است. * پرونده‌های شماره ه ت/ 03000263 ، ه ت/ 03000288 مبنی بردرخواست ابطال ماده 1 آیین‌نامه اجرایی ماده 4 قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت موضوع تصویب نامه شماره 117173/ت59791ه مورخ 1401/7/4 هیات وزیران در جلسه مورخ 1404/7/27 هیات تخصصی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست مورد رسیدگی قرار گرفت و اعضای محترم هیات با اتفاق آرا به شرح ذیل اعلام نظر نمودند: «رای هیات تخصصی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست» براساس ماده 4 قانون مدنی مقرر گردیده: «اثر قانون نسبت به آتیه است و قانون نسبت به ماقبل خود اثر ندارد مگر اینکه در خود قانون، مقررات خاصی نسبت به این موضوع اتخاذ شده باشد.» بنا به مراتب مذکور و با عنایت به اینکه آیین‌نامه اجرایی مورد اعتراض از جمله ماده 1 آن در راستای اجرای ماده 4 قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مصوب 1400/8/9 به تصویب رسیده و در قانون مذکور هیچ حکمی مبنی بر تسری مفاد آن نسبت به گذشته مورد تصریح قرار نگرفته و صرف ذکر عبارت «به منظور تحقق بند (چ) ماده 102 قانون برنامه ششم توسعه» در متن این قانون نمی‌تواند دلیلی برعطف به ماسبق شدن مفاد آن نسبت به تاریخ قبل از 1400/8/19 باشد، لذا ماده 1 آیین‌نامه اجرایی ماده 4 قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت موضوع تصویب نامه شماره 117173/ت59791ه مورخ 1401/7/4 هیات وزیران مغایرتی با قوانین و مقررات مورد استناد شاکی نداشته و خارج از حدود صلاحیت مرجع وضع آن نبوده و قابل ابطال نمی‌باشد. این رای به استناد بند (ب) ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری اصلاحی مصوب 1402 ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رییس محترم دیوان عدالت اداری یا 10 نفر از قضات محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است. همچنین این رای به استناد ماده 93 قانون مذکور پس از قطعیت در رسیدگی و تصمیم‌گیری‌های آتی مراجع قضایی و اداری، معتبر و ملاک عمل خواهد بود. شهریار قلعه رئیس هیات تخصصی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست دیوان عدالت اداری