رای شماره 3197306 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع ابطال اطلاق تبصره 1 ماده 14 شیوه نامه اجرایی آیین‌نامه دوره کارشناسی ارشد ناپیوسته (برای ورودی‌های سال 1397 به بعد) مصوب 1397/9/7 شورای دانشگاه علامه طباطبایی در خصوص محاسبه نمرات مردودی دانشجو در میانگین کل

شماره0200263 - 19/12/1402 بسمه تعالی مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری با شماره دادنامه 140231390003197306 مورخ 1402/12/8 با موضوع: «آن قسمت از تبصره (1) ماده (14) شیوه نامه اجرایی آیین‌نامه دوره کارشناسی ارشد ناپیوسته (برای ورودی‌های سال 1397 به بعد) مصوب 1397/9/7 شورای دانشگاه علامه طباطبایی که متضمن محاسبه نمرات مردودی دانشجویان در میانگین کل نمرات است ابطال شد» جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد. مدیرکل هیات عمومی و هیات‌های تخصصی دیوان عدالت اداری یداله اسمعیلی فرد تاریخ دادنامه: 1402/12/8 شماره دادنامه: 140231390003197306 شماره پرونده: 0200263 مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکیان: آقایان جواد شیرزاد، پژمان کشتکار، محسن رهبرپور، علیرضا افرنگ و خانم سحر مالکی آذرخوارانی باوکالت آقایان پوریا سلطانی جهانگیرنیا و بهزاد کردستانی حق طرف شکایت: دانشگاه علامه طباطبایی موضوع شکایت و خواسته: ابطال اطلاق تبصره 1 ماده 14 شیوه نامه اجرایی آیین‌نامه دوره کارشناسی ارشد ناپیوسته (برای ورودی‌های سال 1397 به بعد) مصوب 1397/9/7 شورای دانشگاه علامه طباطبایی در خصوص محاسبه نمرات مردودی دانشجو در میانگین کل گردش کار: آقایان پوریا سلطانی جهانگیر نیا و بهزاد کردستانی حق به وکالت از شاکیان به موجب دادخواستی ابطال اطلاق تبصره 1 ماده 14 شیوه نامه اجرایی آیین‌نامه دوره کارشناسی ارشد ناپیوسته (برای ورودی‌های سال 1397 به بعد) مصوب 1397/9/7 شورای دانشگاه علامه طباطبایی را خواستار شده‌اند و در جهت تبیین خواسته به‌طور خلاصه اعلام کرده‌اند که: "به موجب جزء 4 بند (ب) ماده 2 قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مصوب 1383/5/18 «تعیین ضوابط و استانداردهای علمی موسسات آموزش عالی و تحقیقاتی، رشته‌ها و مقاطع تحصیلی با رعایت اصول انعطاف، پویایی، رقابت و نوآوری علمی» از جمله ماموریت‌های اصلی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و در حدود اختیارات آن وزارتخانه در زمینه اداره امور دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی می‌باشد، همچنین به موجب ماده 6 قانون یاد شده «کلیه وزارتخانه‌ها، موسسات و شرکت‌های دولتی، موسسات و نهادهای عمومی غیردولتی و همچنین موسسات خصوصی که به نوعی مبادرت به انجام فعالیت‌های آموزش عالی، پژوهش و فناوری می‌نمایند، موظفند فعالیت‌های خود را در چارچوب سیاست‌ها و آیین‌نامه‌های موضوع این قانون انجام دهند.» وزارت علوم، تحقیقات و فناوری بدین منظور و با تصویب آیین‌نامه شورای عالی برنامه‌ریزی مورخ 1393/7/28 مبادرت به تشکیل شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی نموده و امر یکپارچه‌سازی سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی آموزشی کلیه دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی و مراکز پژوهشی کشور (اعم از دولتی و غیردولتی) را به شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی محول می‌نماید. شورای مشارالیه در راستای سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی آموزشی تحصیلات تکمیلی در جلسه شماره 889 1396/10/30 مبادرت به تصویب آیین‌نامه دوره‌های تحصیلی کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی (ویژه دانشگاه‌های سطح 1 و 2 دولتی) می‌نماید و به دانشگاه‌های کشور از جمله دانشگاه علامه طباطبایی ابلاغ می‌گردد وشورای دانشگاه مشارالیه نیز در راستای اجرای آیین‌نامه صدرالذکر، مبادرت به تصویب شیوه نامه اجرایی آیین‌نامه دوره کارشناسی ارشد ناپیوسته (برای ورودی‌های 1397 به بعد) می‌نماید که اطلاق تبصره 1 ماده 14 آن متضمن محاسبه نمرات ردی دانشجویان در میانگین کل می‌باشد. مراکز آموزش عالی می‌کوشند با تکیه حداکثری بر عدالت عمودی آموزشی و تمایز میان دانشجویان، نتیجه عملکرد هر فرد را به نوعی در کارنامه آموزشی ایشان منظور نموده و کنش علمی از ناحیه دانشجو را با یک واکنش همراه نماید. واکنش مرکز آموزش عالی باید متناسب با کنش و رفتار دانشجو باشد و فرضا نمی‌توان دانشجویی را به صرف تاخیر از حضور در کلاس به کلی از تحصیل محروم نمود مراکز آموزش عالی در تشخیص واکنش مناسب با دانشجو، آزادی مطلق نداشته و موظف هستند تمامی فعالیت‌های خود را مطابق سیاست‌های تعیینی توسط وزارت علوم به عنوان نهاد ناظر و سیاست گذار، تنظیم نمایند که دانشگاه طرف شکایت از آن مستثنی نمی‌باشد. زمانی که دانشجویی در دوره تحصیل خود پس از مردود شدن در درسی اجباری یا اختیاری (به هر دلیلی) با تلاش مضاعف موفق به اخذ نمره قبولی از آن درس یا درس دیگر می‌گردد، نمره‌ای را اکتساب نموده است که بیانگر آخرین سطح وی از دانش در دوره تحصیل می‌باشد، لذا در محاسبه میانگین نمرات وی باید آخرین نمره وی و آخرین سطح وی از دانش لحاظ گردد، در حالی که با احتساب نمره مردودی در میانگین کل نمرات، حقی از حقوق دانشجو (مابه التفاوت نمره مردودی و قبولی که مجددا اخذ شده) از وی سلب می‌گردد، که با توجه به خلاف اصل بودن سلب حقوق مکتسبه است. مضافا اینکه این «سلب حق» توسط دانشگاه طرف شکایت مستند به مجوز وزارت علوم و شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی (به عنوان نهاد ناظر بر موسسات آموزش عالی) نمی‌باشد. بنابراین تبصره 1 ماده 14 شیوه نامه اجرایی کارشناسی ارشد دانشگاه شکایت خارج از حدود اختیارات آن دانشگاه مقرر گردیده است. از طرفی تبصره 1 ماده 26 آیین‌نامه تحصیلات تکمیلی، در خصوص «ترمیم معدل» تنافی مضمری با تبصره 1 ماده 14 شیوه نامه اجرایی کارشناسی ارشد دانشگاه علامه طباطبایی دارد که لاینحل به نظر می‌رسد. در نظر گرفتن فرصت ترمیم معدل صرفا نسبت به دروس با نمره 12 تا 14 (موضوع تبصره 1 ماده 26 آیین‌نامه تحصیلات تکمیلی) به طریق اولی قرینه‌ای است بر اینکه نمرات مردودی نباید در محاسبه میانگین کل مورد محاسبه قرار گیرد. هیات عمومی دیوان عدالت اداری در موارد مشابه نیز علیه دانشگاه‌های شیراز، خواجه نصیرالدین طوسی و شهید بهشتی به موجب دادنامه‌های شماره 14010990905810932 1401/5/25 ، 140109970905811434 1401/8/17 و 140009970905810485 1400/3/11 رای به ابطال مصوبات مشابه دانشگاه‌های مزبور صادر نموده است. با عنایت به مراتبی که بیان شد و نظر به اینکه اطلاق تبصره 1 ماده 14 شیوه نامه اجرایی آیین‌نامه دوره کارشناسی ارشد ناپیوسته (برای ورودی‌های 1397 به بعد) مصوب 1397/9/7 شورای دانشگاه علامه طباطبایی متضمن محاسبه نمرات مردودی دانشجویان در میانگین کل نمرات، خارج از حدود اختیارات دانشگاه طرف شکایت و ایضا مغایر با عدالت آموزشی وروح آیین‌نامه مصوب شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی تحصیلات تکمیلی می‌باشد، تقاضای ابطال اطلاق تبصره 1 ماده 14 شیوه نامه اجرایی آیین‌نامه دوره کارشناسی ارشد ناپیوسته (برای ورودی‌های 1397 به بعد) دانشگاه علامه طباطبایی، نسبت به احتساب نمرات ردی در میانگین کل نمرات از تاریخ تصویب آن شیوه نامه مورد استدعا می‌باشد." متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است: "شیوه نامه اجرایی آیین‌نامه دوره کارشناسی ارشد ناپیوسته (برای ورودی‌های 1397 به بعد) مصوب 1397/9/7 شورای دانشگاه علامه طباطبایی (حسب مفاد آیین‌نامه دوره‌های تحصیلی مصوب جلسه شماره 889 1396/10/30 شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی) ماده 14 نمره ارزشیابی از هر درس به صورت عددی از صفر تا 20 محاسبه می‌شود وحداقل نمره قبولی در هر درس 12 است. میانگین کل قابل قبول در هر نیمسال 14 است و چنانچه میانگین نمرات دانشجو در هر نیمسال تحصیلی کمتر از 14 باشد دانشجو در آن نیمسال مشروط تلقی می‌شود. سقف مجاز مشروط، اعم از متوالی یا متناوب در دوره کارشناسی ارشد 2 نیمسال است. تبصره 1 نمره تمام دروس اصلی، تخصصی، پایه، اختیاری و ... (به جز دروس پیش نیاز و جبرانی با رعایت تبصره 2) در میانگین نیمسال و میانگین کل دانشجو محاسبه می‌شود. تبصره 2 کسب نمره قبولی 12 در دروس پیش نیاز و جبرانی الزامی است. نمره این دروس در کارنامه دانشجو ثبت می‌شود اما در میانگین نیمسال و میانگین کل دانشجو محاسبه نمی‌شود مگر اینکه به صراحت در سرفصل مصوب دروس هر رشته، محاسبه آن در میانگین نیمسال و میانگین کل قید شده باشد." در پاسخ به شکایت مذکور، رئیس دانشگاه علامه طباطبایی به موجب لایحه شماره 63/02/1 1402/3/10 توضیح داده است که: "در پاسخ به استعلامات صورت گرفته، معاونت آموزشی دانشگاه علامه طباطبایی به موجب نامه شماره 132100/3 1402/3/1 نکاتی را در 8 بند اظهار کرد که به شرح ذیل می‌باشد: 1 به استناد نامه پیوست شماره 43069/2 1397/3/1 وزارت علوم، تحقیقات و فناوری تدوین شیوه نامه برای آیین‌نامه یکپارچه دوره‌های تحصیلی کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد ناپیوسته و دکتری تخصصی (ویژه دانشگاه‌های سطح 1 و 2) مصوب جلسه 889 1396/10/30 ضروری اعلام شد. 2 حسب بندهای 2، 3 و 4 نامه فوق الاشاره شیوه نامه اجرایی دوره‌های کارشناسی، کارشناسی ارشد ناپیوسته و دکتری تخصصی تدوین و پس از تصویب در شورای تحصیلات تکمیلی دانشگاه و سپس شورای دانشگاه به ترتیب مقاطع در تاریخ‌های 1397/8/12 ، 1397/9/7 و 1397/10/5 به تصویب رسید و طی نامه شماره 143149/3 1397/12/29 این دانشگاه به اداره کل دفتر برنامه‌ریزی آموزش عالی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری برای تایید نهایی ارسال شد. 3 حسب بند 2 نامه شماره 43069/2 1397/3/1 معاون آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، موضوعاتی که در آیین‌نامه یکپارچه دوره‌های تحصیلی مصوب جلسه مورخ 1396/10/30 شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به آن اشاره‌ای نشده است به دانشگاه‌های سطح 1 و 2 دولتی تفویض اختیار شده است. 4 تمامی بندهای شیوه نامه طبق آیین‌نامه و مقررات آموزشی در شوراهای مربوطه و در سطح معاونین آموزشی دانشگاه‌های سطح 1 و 2 مورد بررسی و کارشناسی شده است و پس از تبادل نظر و استعلام نظرات تدوین شده است. 5 حسب ماده 23 آیین‌نامه یکپارچه مذکور و ماده 14 شیوه نامه اجرایی کارشناسی ارشد ناپیوسته برای ورودی‌های 1397 به بعد این دانشگاه و تبصره 1 آن نحوه ارزشیابی نمرات به شرح ذیل است: ماده 23 و 14 «نمره ارزشیابی هر درس به صورت عددی از صفر تا 20 محاسبه می‌شود و حداقل نمره قبولی در هر درس 12 است. میانگین کل قابل قبول در هر نیمسال 14 است و چنانچه میانگین نمرات دانشجو در هر نیمسال تحصیلی کمتر از 14 باشد دانشجو در آن نیمسال مشروط تلقی می‌شود. سقف مجاز مشروط اعم از متوالی یا متناوب، در دوره کارشناسی ارشد 2 نیمسال است. تبصره 1 ماده 14: «نمره تمام دروس اصلی، تخصصی، پایه، اختیاری و ... (به جز دروس پیش نیاز و جبرانی با رعایت تبصره 2) در میانگین نیمسال و میانگین کل دانشجو محاسبه می‌شود.» 6 دانشجویان دوره کارشناسی ارشد ورودی‌های 1397 و مابعد طبق شیوه نامه مذکور تحصیل کرده‌اند و دانش آموخته شده‌اند، محروم از تحصیل شده‌اند، انصراف از تحصیل داده‌اند و ...، از این رو ابطال تبصره مذکور برای ورودی‌های 1397 الی 1401 امکان‌پذیر نیست. 7 از زمان ابلاغ آیین‌نامه دوره کارشناسی ارشد از سال 1373 تاکنون کلیه نمرات در محاسبه میانگین کل موثر بوده‌اند و عدم محاسبه نمره مردودی در مقطع کارشناسی ارشد فقط در آیین‌نامه سال 1394 مصوب مورخ 1394/7/4 شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، مشمول دانشجویان ورودی‌های 1394، 1395 و 1396 ذکر شده است. 8 بر اساس نامه شماره 10632/75/96 1396/1/27 معاونت حقوقی و امور مجلس و دبیر هیات عالی تجدید نظر وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، ماده واحده مصوب جلسه 630 1387/6/12 شورای عالی انقلاب فرهنگی، تصمیمات و آرای صادره از هیات‌ها و کمیته‌های تخصصی وزارتین علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سایر مراکز آموزشی و پژوهشی در خصوص امور و شئون علمی، آموزشی و پژوهشی از شمول صلاحیت دیوان عدالت اداری و سایر مراجع قضایی خارج شده است. بنابراین به نظر می‌رسد که دوایر مرتبط دانشگاه از جانب وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مکلف شده و گریزی جز اجرای شیوه نامه حاضر و عمل به بندهای الزامی آن ندارند. از طرفی دیگر با توجه به دانش آموختگی و اخذ مدرک تحصیلی شمار زیادی از دانشجویان بر اساس شیوه نامه، اعمال رویکرد جدید در مورد ورودی‌های سابق موجد تشتت و هرج‌ومرج می‌گردد." هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1402/12/8 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیات عمومی بر اساس جزء (4) بند (ب) ماده 2 قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مصوب سال 1383، تعیین ضوابط، معیارها و استانداردهای علمی موسسات آموزش عالی و تحقیقاتی، رشته‌ها و مقاطع تحصیلی با رعایت اصول انعطاف، پویایی، رقابت و نوآوری علمی از ماموریت‌های اصلی و در حدود اختیارات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در زمینه اداره امور دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی تحت پوشش وزارتخانه یادشده است و در راستای ایفای ماموریت‌ها و اختیارات فوق، آیین‌نامه دوره‌های تحصیلی کاردانی/کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی (ویژه دانشگاه‌های سطح 1 و 2 دولتی) در جلسه شماره 889 مورخ 1396/10/30 به تصویب شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی رسیده است. نظر به اینکه آیین‌نامه یادشده فاقد هرگونه حکمی دائر بر محاسبه نمره‌های مردودی در میانگین کل نمرات است، لذا آن قسمت از تبصره (1) ماده (14) شیوه نامه اجرایی آیین‌نامه دوره کارشناسی ارشد ناپیوسته (برای ورودی‌های سال 1397 به بعد) مصوب 1397/9/7 شورای دانشگاه علامه طباطبایی که متضمن محاسبه نمرات مردودی دانشجویان در میانگین کل نمرات است، خلاف قانون و خارج از حدود اختیار بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب 1402/2/10 ) در رسیدگی و تصمیم‌گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است. رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری حکمتعلی مظفری