رای شماره 1949311 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری با موضوع: عدم ابطال شماری از تبصره‌های اجرایی آیین‌نامه و شیوه نامه اجرایی آموزش دوره‌های تحصیلی کاردانی/کارشناسی/کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی

هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی * شماره پرونده: ه ت/ 0200088 شماره دادنامه سیلور: 140331390001949311 تاریخ: 1403/08/15 * شاکی: آقای امیرحسین مهاجرنیا * طرف شکایت: دانشگاه اصفهان * موضوع شکایت و خواسته: ابطال شماری از تبصره‌های اجرایی آیین‌نامه و شیوه نامه اجرایی آموزش دوره‌های تحصیلی کاردانی/کارشناسی/کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی * شاکی دادخواستی به طرفیت دانشگاه اصفهان به خواسته ابطال شماری از تبصره‌های اجرایی آیین‌نامه و شیوه نامه اجرایی آموزش دوره‌های تحصیلی کاردانی/ کارشناسی/ کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر می‌باشد: ماده 2: تبصره 2 اجرایی دانشجو موظف است در هر نیمسال در بازه اعلام شده نسبت به انتخاب واحد اقدام نماید. در صورت عدم انتخاب واحد در یک نیمسال، دانشجو محروم از تحصیل خواهد شد. ماده 6: تبصره 2 اجرایی در صورتی که به تشخیص شورای آموزشی دانشگاه، غیبت دانشجو موجه تشخیص داده شود، درس مذکور در کارنامه دانشجو باقی می‌ماند و صرفا تاثیر صفر آن در میانگین بی‌اثر می‌شود. تبصره 3 اجرایی دانشجو می‌تواند در سنوات مجاز تحصیل حداکثر دو نیمسال از مرخصی بدون احتساب زایمان استفاده نماید. تصمیم‌گیری در مورد سایر مرخصیها اعم از مرخصی‌های پزشکی، ماموریت و... در اختیار شورای آموزشی دانشگاه است. ماده 9: تبصره 2 اجرایی نحوه تمدید سنوات (موضوع تبصره 1) و شهریه مربوط به آن را هیات امناء دانشگاه تعیین می‌کند. تمدید سنوات مازاد بر دو نیمسال امکان‌پذیر نیست و در صورت عدم دانش آموختگی، دانشجو از ادامه تحصیل محروم می‌گردد. تبصره 3 اجرایی دانشجوی کارشناسی پیوسته در سنوات مجاز می‌تواند حداکثر 2 نیمسال از مرخصی یا حذف نیمسال تحصیلی استفاده کند. مدت مرخصی تحصیلی یا حذف نیمسال تحصیلی جزو حداکثر مدت مجاز تحصیل دانشجو محسوب می‌شود. تقاضای مرخصی یا حذف نیمسال باید در زمان مقرر طبق تقویم آموزشی دانشگاه و از طریق سامانه آموزشی ثبت و ارسال گردد، در غیر این صورت قابل بررسی نمی‌باشد. تبصره 4 اجرایی نیمسال تابستان به عنوان یک نیمسال تحصیلی محسوب نمی‌شود ولی نمرات آن در میانگین کل محاسبه خواهد شد. ماده 11: تبصره 2 اجرایی حداقل و حداکثر واحد قابل اخذ دانشجو در هر نیمسال به ترتیب 12 و 20 واحد است در صورتی که واحد‌های انتخابی یا باقیمانده دانشجو در پایان هر نیمسال، حتی به دلایل موجه و خارج از اراده دانشجو (به تشخیص گروه آموزشی) کمتر از 12 واحد باشد این نیمسال به عنوان یک نیمسال کامل در سنوات دانشجو لحاظ شده و مشروطی دانشجو نیز محسوب می‌گردد ولی در تعیین ممتازی دانشجو (میانگین بالاتر از 17) بی‌تاثیر است. تبصره 5 اجرایی دانشجو در آخرین نیمسال تحصیلی می‌تواند حداکثر 2 درس نظری را که ارائه نشده است با موافقت دانشگاه و تایید استاد مربوطه به صورت معرفی به استاد اخذ نماید. در صورتی که دانشجو برای دانش آموختگی، فقط یک درس نظری باقیمانده داشته باشد، حتی در صورت ارائه هم می‌تواند آن درس را به صورت معرفی به استاد اخذ نماید. تبصره 6 اجرایی در مواردی که دانشجو برای دانش آموختگی، با احتساب دروس معرفی به استاد حداکثر 24 واحد باقی مانده داشته باشد، حتی اگر مشروط باشد، می‌تواند تمامی واحدهای باقی مانده را در یک نیمسال انتخاب کند. تبصره 8 اجرایی استفاده همزمان از تبصره‌های 6 و 7 امکان‌پذیر نمی‌باشد. تبصره 9 اجرایی دانشجویی که در بازه زمانی تعیین شده نسبت به انتخاب واحد اقدام کرده باشد، می‌تواند در هر نیمسال تحصیلی و در بازه زمانی مصوب شورای آموزشی دانشگاه مشروط بر رعایت کف و سقف واحدها، نسبت به حذف و اضافه (ترمیم دروس) اقدام نماید. تبصره 10 اجرایی در صورت اضطرار، دانشجو می‌تواند در بازه زمانی مصوب شورای آموزشی دانشگاه، فقط یکی از درسهای نظری خود را حذف اضطراری نماید مشروط بر آنکه تعداد واحدهای باقیمانده وی از 12 واحد کمتر نشود. اخذ مجدد این درس در نیمسال‌های آتی با پرداخت شهریه امکان‌پذیر خواهد بود. ماده 13: تبصره 2 اجرایی طبق مقررات وزراتی، هرگونه میهمانی و یا انتقال صرفا با پرداخت شهریه امکان‌پذیر است. سایر ضوابط و جزئیات مربوط به میهمانی و انتقال در شیوه نامه مصوب شورای آموزشی دانشگاه ذکر گردیده است. ماده 15: تبصره 1 اجرایی دانشجوی مشروط در نیمسال بعد نمی‌تواند بیش از 14 واحد درسی را انتخاب نماید. *دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت: در آیین‌نامه وزارت علوم 1397 هیچ‌گونه حکمی مبنی بر محرومیت دانشجو در صورت عدم انتخاب واحد در بازه زمانی اعلام شده مقرر نگردیده است، تصویب تبصره 2 ذیل ماده 2 خارج از حدود اختیارات دانشگاه بوده و با توجه به اینکه در صورت عدم ثبت نام دانشجو از سنوات تحصیلی وی کاسته شده و با اتمام سنوات تحصیلی وی دانشجو به حکم آیین‌نامه وزارت علوم از تحصیل محروم می‌گردد تبصره فوق موجب تحمیل مجازات و محرومیت مضاعف به دانشجو می‌گردد و این موضوع با اصل سی‌ام و سی و ششم و ماده (1) قانون تامین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی مصوب سال 1353 در خصوص حق تحصیل اشخاص دارای مغایرت می‌باشد. با توجه به اینکه هیچ‌گونه اشاره‌ای در این خصوص در آیین‌نامه وزارت علوم 1397 نیامده است، تصویب تبصره 2 ذیل ماده 6 خارج از حدود اختیارات دانشگاه است و دوما با توجه به اینکه تاثیر نمرات مردودی صفر در محاسبه میانگین کل و نیمسال که با توجه به تبصره فوق می‌توان بر آن دلالت داشت تحمیل مجازات و محرومیت مضاعف به دانشجو است این موضوع نیز با اصل سی‌ام و سی و ششم و ماده (1) قانون تامین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی مصوب سال 1353 در خصوص حق تحصیل اشخاص دارای مغایرت می‌باشد. هیچ‌گونه محدودیتی در این خصوص در آیین‌نامه وزارت علوم 1397 نیامده است نسبت به ابطال تبصره 3 اجرایی ذیل ماده 6 مطابق درخواست زیر اقدام فرمایید چرا که تصویب این موضوع خارج از حدود اختیارات دانشگاه بوده و همچنین شرایط شخصی که زایمان کرده است به شدت خاص می‌باشد و لازم است با وی مدارا کرده و همچنین این تبصره با بندهای «الف»، «ب» و «پ» ماده 26 قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مصوب 1400/8/19 دارای مغایرت می‌باشد. بدین منظور خواستار ابطال قسمت «حداکثر دو نیمسال » و «سنوات مجاز تحصیلی» را دارم. هیچ‌گونه حکمی در این خصوص در آیین‌نامه وزارت علوم 1397 نیامده است تصویب تبصره 2 ذیل ماده 9 خارج از حدود اختیارات دانشگاه می‌باشد، سوما با توجه به بند «ج» ماده «20» قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه دانشگاهها فقط مجازند از مازاد ظرفیت رایگان خود اقدام به اخذ شهریه کنند و نمی‌توانند از دانشجوی روزانه شهریه دریافت کنند. همچنین مطابق دادنامه 1205 مورخ 1394/10/22 دریافت شهریه از دانشجویان روزانه ممنوع می‌باشد و با توجه به اینکه این حکم دارای ابهام می‌باشد درخواست ابطال آنرا دارم. هیچ‌گونه حکمی در این خصوص در آیین‌نامه وزارت علوم 1397 نمی‌باشد و در آیین‌نامه وزارت علوم هیچ‌گونه محدودیتی در خصوص حداکثر 2 نیمسال مرخصی یا حذف نیمسال نیامده است و در هیچ کجا اعلام نشده است که مدت مرخصی تحصیلی یا حذف نیمسال تحصیلی جزو حداکثر مدت مجاز تحصیلی دانشجو محسوب شود بدین منظور تبصره 3 ذیل ماده 9 خارج از حدود اختیارات دانشگاه است. تبصره 4 ذیل ماده 9 در آیین‌نامه وزارت علوم 1397 نیامده است تصویب آن خارج از حدود اختیارات دانشگاه می‌باشد و همچنین با توجه به اینکه در قسمت تاثیر نمرات آن در میانگین کل محاسبه خواهد شد شفافیتی در خصوص نمرات مردودی و گذارنده شده قائل نشده است و همچنین هیچ‌گونه حکمی مبنی بر تاثیر نمرات مردودی در محاسبه میانگین کل و نیمسال نیامده است. هیچ‌گونه حکمی در این خصوص در آیین‌نامه وزارت علوم 1397 نیامده است تصویب تبصره 2 اجرایی ذیل ماده 11 خارج از حدود اختیارات دانشگاه می‌باشد. دوما مطابق تبصره 5 در ماده 7 آیین‌نامه اموزشی دوره‌های کاردانی و کارشناسی (پیوسته و ناپیوسته) مصوب جلسه شماره 859 مورخ 1393/12/16 شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی در صورتی که دانشجو به دلایل موجه و خارج از اراده واحدهایش به کمتر از 12 واحد برسد در این صورت مشروط شدن یا ممتاز شدنش بی‌تاثیر است بنابراین تبصره 2 اجرایی ذیل ماده 11 آیین‌نامه دانشگاه اصفهان 1397 با تبصره ذکر شده دارای مغایرت نیز می‌باشد. خواهشمندم در تبصره ذیل ماده 11 نسبت به ابطال بخش‌های «که ارائه نشده است»، «موافقت دانشگاه » و « در صورتی که دانشجو برای دانش آموختگی، فقط یک درس نظری باقی مانده داشته باشد حتی در صورت ارائه هم می‌تواند آن درس را به صورت معرفی به استاد اخذ نماید.» با توجه به خارج از حدود اختیار بودن آن از جنبه عدم وجود حکم در آیین‌نامه وزارت علوم 1397 و همچنین مغایرت آن با ماده 8 آیین‌نامه وزارت علوم 1393 اقدام فرمایید. خواهشمندم در تبصره 6 نسبت به ابطال «با احتساب دروس معرفی به استاد » به دلیل خارج از حدود اختیار بودن آن و عدم اعلام حکم در آیین‌نامه وزارت علوم 1397 اقدام فرمایید و همچنین بخش حذفی در تبصره 2 ذیل ماده 7 آیین‌نامه وزارت علوم 1393 نیز موجود نمی‌باشد. با توجه به اینکه حکمی در این خصوص در آیین‌نامه وزارت علوم 1397 نیامده است تبصره 8 خارج از حدود اختیارات دانشگاه می‌باشد. با توجه به اینکه حکمی در این خصوص در آیین‌نامه وزارت علوم 1397 نیامده است تبصره 1 خارج از حدود اختیارات دانشگاه می‌باشد و درخواست ابطال بخش «که در بازه زمانی تعیین شده نسبت به انتخاب واحد اقدام کرده باشد» را دارم. با توجه به اینکه حکمی در این خصوص در آیین‌نامه وزارت علوم 1397 نیامده است تبصره 10 خارج از حدود اختیارات دانشگاه می‌باشد. مطابق دادنامه 1930 مورخ 1399/12/16 دیوان عدالت اداری تحصیل در دوره‌های روزانه دانشگاه‌های دولتی رایگان بوده و دریافت هر گونه وجهی توسط دستگاه‌های اجرایی مستلزم حکم یا اذن قانون‌گذار است لذا اخذ شهریه از دانشجویان مهمان و انتقالی به دلایل مندرج در دادنامه‌های 153 – 1398/8/10 و 168 الی 173 – 1396/3/2 مغایر قانون است و همچنین هیچ‌گونه اشاره‌ای در این خصوص در آیین‌نامه وزارت علوم 1397 نشده است بدین منظور تبصره 2 ذیل ماده 13 خارج از حدود اختیارات و مغایر دادنامه فوق الذکر است. با توجه به اینکه حکمی در این خصوص در آیین‌نامه وزارت علوم 1397 نیامده است تبصره 1 ذیل ماده 15 خارج از حدود اختیارات دانشگاه می‌باشد. مطابق قانون اهداف وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری هیچ‌گونه اختیاری به وزارت علوم در خصوص تفویض وظایف خود به دانشگاه‌ها داده نشده است. *در پاسخ به شکایت مذکور، رئیس دانشگاه اصفهان به موجب لایحه شماره 1401/87110 مورخ 1401/11/26 به‌طور خلاصه اعلام کرده است که: در صورت فقدان اجمال و سکوت در آیین‌نامه، نیازی به تدوین شیوه نامه اجرایی نیز نخواهد بود. در این راستا دانشگاه اصفهان به منظور رفع ابهام و سکوت برخی مواد آیین‌نامه اموزشی دوره‌های کاردانی و کارشناسی مصوب سال 1397، اقدام به تدوین شیوه نامه اجرایی با حضور اساتید و متخصصان امر نمود. بر این اساس مواردی که شاکی اذعان داشته "چون در آیین‌نامه به آن اشاره نشده، می‌بایست از شیوه نامه حذف گردد" ناشی از سوء برداشت و تصور نادرست ایشان است. 1 در خصوص بند 1 دادخواست، هیچ‌گونه تحمیل مجازات و محرومیت مضاعف جهت دانشجویان وجود ندارد بلکه دانشجویی که به دلایل ناموجه اقدام به انتخاب واحد نکند به دلیل عدم مراجعه، محروم از تحصیل محسوب شده، در صورت وجود دلایل خاص عدم اقدام به انتخاب واحد، مشمول آیین‌نامه کمیسیون موارد خاص گردیده تا در کمیسیون با رعایت شوونات دانشجویی تصمیم لازم برای ایشان اتخاذ گردد تعبیر تحمیل مجازات یا محرومیت از تحصیل، جفا و ناسپاسی از مسوولینی است که همواره در راستای مساعدت به دانشجویان اقدام می‌نمایند. 2 در مورد بند 2 شکایت نیز بر خلاف آنچه عنوان شده؛ اگر غیبت دانشجو موجه باشد حذف نمره صفر، باعث می‌شود معدل نیمسال و معدل کل دانشجو تحت تاثیر این نمره قرار نگیرد و عواقب بعدی برای دانشجو ایجاد نشود. ضمن آنکه باقی ماندن عنوان درس صرفا برای حفظ سابقه بوده و برای غیبت غیر موجه، دلیلی برای حذف وجود ندارد. 3 در مورد بند 3 شکایت شاکی؛ مرخصی زایمان با توجه به جنسیت شاکی، برای ایشان مصداق ندارد. ضمن آنکه شاکی مغایرت شیوه نامه با قانون موضوعه سال 1400 را عنوان کرده‌اند در حالی که آیین‌نامه مربوط به سال 1397 است. جهت استحضار در حال حاضر قانون فوق در دانشگاه اجرا می‌شود. 4 در خصوص بند 4 شکایت، طبق ماده 9 آیین‌نامه وزارتی، افزایش سنوات به مدت 2 نیمسال در اختیار دانشگاه است. ضمن آنکه دانشگاه شرایط استفاده از این اختیار را مشخص کرده و شاکی الزامی در این خصوص ندارد. 5 بندهای 5 تا 14 شکایت مطروحه با توضیحات فوق نیازمند پاسخ علیحده نبوده و همگی ناشی از سوء برداشت و تصور نادرست شاکی است. بدیهی است در صورت مراجعه ایشان به آموزش دانشگاه توضیحات لازم جهت توجیه ایشان انجام می‌شود. 6 در برخی بندها از جمله بندهای 7 و 8 استناد به آیین‌نامه سال 1393 است در حالی که شکایت مطروحه مربوط به آیین‌نامه سال 1397 است و این خلط موضوع، باعث سوء برداشت ایشان شده است. پرونده شماره ه ت / 0200088 مبنی بر درخواست ابطال تبصره 2 اجرایی ذیل ماده 2، تبصره‌های 2 و 3 اجرایی ذیل ماده 6، تبصره‌های اجرایی 2، 3 و 4 اجرایی ذیل ماده 9، تبصره‌های 2، 5، 6، 8، 9 و 10 اجرایی ذیل ماده 11، تبصره 2 اجرایی ذیل ماده 13 و تبصره 1 اجرایی ذیل ماده 15 از آیین‌نامه و شیوه نامه اجرایی آموزشی دوره‌های تحصیلی کاردانی/ کارشناسی/ کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی (ویژه دانشگاه‌های سطح 1 و 2 دولتی) مصوب شصت و هشتمین جلسه شورای تخصصی آموزشی مورخ 1397/6/20 دانشگاه اصفهان، در جلسات هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی مورد رسیدگی قرار گرفت و تبصره 2 اجرایی ذیل ماده 2، تبصره 2 اجرایی ذیل ماده 6، تبصره‌های 2 و 4 اجرایی ذیل ماده 9، تبصره‌های 2، 9 و 10 اجرایی ذیل ماده 11، تبصره 2 اجرایی ذیل ماده 13 و تبصره 1 اجرایی ذیل ماده 15 از آیین‌نامه و شیوه نامه اجرایی جهت اتخاذ تصمیم به هیات عمومی ارسال گردید و راجع به تبصره 3 اجرایی ذیل ماده 6، تبصره 3 اجرایی ذیل ماده 9 و تبصره‌های 5، 6 و 8 اجرایی ذیل ماده 11 از آیین‌نامه و شیوه نامه اجرایی آموزشی دوره‌های تحصیلی کاردانی/ کارشناسی/ کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی (ویژه دانشگاه‌های سطح 1 و 2 دولتی) مصوب شصت و هشتمین جلسه شورای تخصصی آموزشی مورخ 1397/06/20 دانشگاه اصفهان، اکثریت بیش از سه چهارم اعضاء به شرح ذیل مبادرت به صدور رای نمودند: رای هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی بر اساس جزء (4) بند «ب» ماده (2) قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مصوب سال 1383، تعیین ضوابط، معیارها و استانداردهای علمی موسسات آموزش عالی و تحقیقاتی، رشته‌ها و مقاطع تحصیلی با رعایت اصول انعطاف، پویایی، رقابت و نوآوری علمی از ماموریت‌های اصلی و در حدود اختیارات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در زمینه اداره امور دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی تحت پوشش وزارتخانه یادشده می‌باشد و در راستای ایفای ماموریت‌ها و اختیارات فوق، آیین‌نامه دوره‌های تحصیلی کاردانی/کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی (ویژه دانشگاه‌های سطح 1 و 2 دولتی) در جلسه شماره 889 مورخ 1396/10/30 به تصویب شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی رسیده است. نظر به اینکه آیین‌نامه یاد شده در خصوص مفاد مواد مورد شکایت ساکت بوده و با لحاظ این امر که هر چند از سوی شورای موصوف، تفویض مقرره‌گذاری نیز صورت نگرفته است لیکن دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی کشور در این موارد صلاحیت مقرره‌گذاری را از باب ضرورت و مشروط بر اینکه موجب سلب یا ایجاد تحدید ناروا بر حق تحصیل دانشجویان نگردد، دارا می‌باشند، بنابراین تبصره 3 اجرایی ذیل ماده 6، تبصره 3 اجرایی ذیل ماده 9 و تبصره‌های 5، 6 و 8 اجرایی ذیل ماده 11 از آیین‌نامه و شیوه نامه اجرایی آموزشی دوره‌های تحصیلی کاردانی/ کارشناسی/ کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی (ویژه دانشگاه‌های سطح 1 و 2 دولتی) مصوب شصت و هشتمین جلسه شورای تخصصی آموزشی مورخ 1397/6/20 دانشگاه اصفهان در حدود اختیار مرجع تصویب‌کننده آن بوده و مغایرتی با قوانین و مقررات مذکور نداشته و قابل ابطال نمی‌باشد. این رای به استناد بند «ب» ماده (84) قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب 1402/2/10 ) ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رئیس محترم دیوان عدالت اداری یا 10 نفر از قضات محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض بوده و پس از قطعیت، براساس ماده (93) قانون مذکور در رسیدگی و تصمیم‌گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است. رئیس هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری مهدی فرد محمدیان