رای شماره 2937 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع «بندهای 8 و 9 ماده 1 تصویبنامه شماره 79795/ت56610ه 1398/6/30 هیات وزیران و بند «ز» بخش اول دفترچه راهنمای ثبت‌نام آزمون داخلی آموزشیاران و آموزش‌دهندگان مستمر (دو نفر و بالاتر) قبل از سال 1392 نهضت سوادآموزی (صادره در اسفندماه 1398) که رعایت قیود «همکاری مستمر با نهضت سوادآموزی و ادامه‌دار بودن همکاری تا زمان حاضر» و «دریافت حق‌الزحمه از محل اعتبارات دولتی» را الزامی اعلام کرده‌اند ابطال شد.»

شماره 9900376 – 25/11/1400 بسمه تعالی جناب آقای اکبرپور رئیس هیات مدیره و مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 140009970905812937 مورخ 9/11/1400 با موضوع «بندهای 8 و 9 از ماده 1 تصویب نامه شماره 79795/ت 56610ه 30/6/1398 هیات وزیران 2 بند (ز) بخش اول دفترچه راهنمای ثبت نام آزمون داخلی آموزشیاران و آموزش‌دهندگان مستمر (دو نفر و بالاتر) نهضت سواد آموزی قبل از سال 1392 مورخ اسفند ماه 1398» جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد. مدیرکل هیات عمومی و هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری – یدالله اسمعیلی فرد تاریخ دادنامه : 9/11/1400 شماره دادنامه : 2937 شماره پرونده : 9900376 مرجع رسیدگی : هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی : آقای علیرضا آل عباس موضوع شکایت و خواسته : ابطال 1 بندهای 8 و 9 از ماده 1 تصویب‌نامه شماره 79795/ت 56610ه 30/6/1398 هیات وزیران 2 بند (ز) بخش اول دفترچه راهنمای ثبت‌نام آزمون داخلی آموزشیاران و آموزش‌دهندگان مستمر (دو نفر و بالاتر) نهضت سواد آموزی قبل از سال 1392 مورخ اسفند ماه 1398 گردش کار : شاکی به موجب دادخواستی ابطال بندهای 8 و 9 از ماده 1 تصویب‌نامه شماره 79795/ت 56610ه 1398/6/30 هیات وزیران و بند (ز) بخش اول دفترچه راهنمای ثبت نام آزمون داخلی آموزشیاران و آموزش‌دهندگان مستمر (دو نفر و بالاتر) نهضت سواد آموزی قبل از سال 1392 مورخ اسفند ماه 1398 را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که : " احتراما با توجه به مغایرت بندهای 8 و 9 ماده 1 تصویب‌نامه هیات وزیران به شماره 79795/ت/56610 3/6/1398 با مدلول ماده واحده قانون الحاق یک ماده به قانون تعیین تکلیف استخدامی معلمین حق‌التدریس و آموزشیاران نهضت سواد آموزی مصوب 16/7/1397 و مآلا ابطال بند (ز) دفترچه آزمون ثبت‌نام آموزشیاران و حق‌التدریس نهضت سوادآموزی در سایت جهاد دانشگاهی مورد درخواست می‌باشد. اینجانب فوق لیسانس مکانیک و در زمان آزمون هم 40 ساله و متاهل می‌باشم و در عسرت و تنگی معاش حاصل از این سلب حق شرکت در آزمون، توسط مقامات سوادآموزی استان خراسان رضوی که یک حق مدنی و شهروندی هست محروم کرده‌اند که با مانع سیستمی و الکترونیکی روبرو شده‌ام. با توجه به منشور حقوق شهروندی و قانون نشر ازادی اطلاعات و مفهوم مخالف مواد 8 و 9 تخلفات اداری، اینجانب مرتکب تخلف اداری نشده‌ام که از حق شرکت در آزمون محروم گردم. ضمنا با توجه به مغایرت بند 8 و 9 ماده 1 تصویب‌نامه با اصل عدم زیاده و قدر متیقن برداشتن حداقل دو سوادآموز از این حیث با نظریات ششگانه تفسیر شورای نگهبان از اصل 138 قانون اساسی و بندهای 7 و 9 اصل 3، 4، 99 قانون اساسی و مواد 198 و 374 قانون آیین دادرسی مدنی و روح آن‌ها مغایرت کامل دارد و با توجه به عدم مراعات اصل عدم زیاده و قدر متیقن و نیز مغایرت با شرع مقدس تقاضای رسیدگی از آن مقام را خواستارم . " شاکی در پاسخ به اخطار رفع نقص به موجب لایحه تکمیلی که با شماره 99376 5 مورخ 25/5/1399 در دبیرخانه هیات عمومی به ثبت رسیده اعلام کرده است که : " اینجانب در زمان اسفند 98 چهل ساله و متاهل بوده‌ام و با توجه به قاعده نفی عسر و حرج و تمسک آیه (ماجعل علیکم فی الدین من الحرج) آزمون فوق در تاریخ 20 تیر ماه سال جاری برگزار شده است و طی آیین‌نامه یک بار برگزار می‌شود. از این لحاظ شرط عمومی استخدام یعنی سقف سنی 40 سال را تمام کرده‌ام. با توجه به اینکه ثبت‌نام در بازه زمانی 15 اسفند لغایت آخر اسفند 98 بوده است ومعاونت سوادآموزی استان خراسان رضوی از تایید سوابق بنده خودداری کرده است، پس از این لحاظ تصویب‌نامه با قاعده لاضرر و لاضرار فی الاسلام مغایر بوده است. با توجه به قانون استفساریه (یک ماده به قانون تعیین تکلیف معلمین حق‌التدریس و آموزشیاران نهضت سوادآموزی) مصوب 31/2/1399 به شماره 695/9096 نیز مغایر قانون و نص صریح آن می‌باشد. همچنین تصویب‌نامه مورد شکایت مغایر با قاعده فقهی اتلاف می‌باشد . " متن مقرره‌های مورد شکایت به شرح زیر است : الف بندهای 8 و9 از ماده 1 تصویب‌نامه شماره 79795/ت56610ه 30/6/1398هیات وزیران : " ماده1 در این آیین‌نامه اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می‌روند : 8 آموزش‌دهنده مستمر نهضت سوادآموزی، آموزش دهندگانی که از سال 1379 تا قبل از سال 1392 به صورت مستقیم با نهضت سوادآموزی همکاری مستمر داشته و در هر دوره حداقل دو نفر سوادآموز را تحت پوشش قرا رداده و همکاری آنان هم اکنون ادامه دارد . 9 مشمولین: افراد اشاره شده در بندهای 5، 6، 7 و 8 " ب بند (ز) بخش اول دفترچه راهنمای ثبت‌نام آزمون داخلی آموزشیاران و آموزش‌دهندگان مستمر (دو نفر و بالاتر) نهضت سواد آموزی قبل از سال 1392 مورخ اسفند ماه 1398 : " بخش اول: تعاریف مفاهیم برخی از اصطلاحات به کار رفته در این دفترچه به شرح زیر است : ز آموزش‌دهنده مستمر (دو نفر و بالاتر) نهضت سوادآموزی: آموزش دهندگانی که از سال 1379 تا قبل از سال 1392 به صورت مستقیم با نهضت سوادآموزی همکاری مستمری داشته و در هر دوره حداقل دو نفر سوادآموز را تحت پوشش قرار داده و حق‌الزحمه خود را از محل اعتبارات دولتی دریافت نموده و همکاری آنان هم اکنون ادامه دارد ." در پاسخ به شکایت مذکور، رئیس امور تنظیم لوایح و تصویب‌نامه‌ها و دفاع از مصوبات دولت، (معاونت حقوقی رئیس‌جمهور) به موجب لایحه شماره 83566 22/7/1399 توضیح داده است که : " طبق شقوق (پ و ت) ماده 80 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری به منظور ابطال نظامات و مقررات دولتی، اعلام و ارائه مستندات و موازین قانونی که ادعای مغایرت مصوبه دولت با آن شده است ضروری است. توضیح اینکه در مکاتبه یادشده نه تصریحی به «حکم شرعی یا مواد قانونی که ادعای مغایرت مصوبه با آن شده» گردیده و نه «دلایل و جهات اعتراض ازحیث مغایرت مصوبه با شرع یا قانون اساسی یا سایر قوانین یا خروج از اختیارات مرجع تصویب‌کننده» در طی مکاتبه بیان و ارائه شده است. خواسته دیگر شاکی دایر بر اعاده به خدمت و الزام به پرداخت حق تامین اجتماعی ایام آموزش‌دهندگی نهضت سوادآموزی نیز خارج از صلاحیت‌های در نظر گرفته شده برای هیات عمومی مندرج در ماده 12 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری است و در نتیجه قابلیت رسیدگی و اتخاذ تصمیم در آن هیات را ندارد. با لحاظ آن که درخواست صدور دستور موقت برای برگزاری آزمون در سال جاری مورد نظر بوده است و با توجه به اینکه اساسا صدور قرار درخواست یاد شده موضوع ماده 34 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری برای جلوگیری از انجام اقدامات اجرایی است و نظر به برگزاری آزمون از تاریخ 22/1/1399 با توجه به بند (و) دفترچه آزمون آموزش‌دهندگان حق‌التدریسان نهضت سوادآموزی در سایت جهاد دانشگاهی، صدور دستور موقت نیز منتفی است. لازم به ذکر است مراتب عدم مغایرت مصوبه در اجرای قانون نحوه اجرای اصول 85 و 138 مصوب 1368 و اصلاحات بعدی آن به موجب ردیف 35 جدول پیوست نامه شماره 62498/ه ب 8/3/1398 رئیس مجلس شورای اسلامی اعلام شده است . " مدیرکل دفتر حقوقی، املاک و حمایت قضایی وزارت آموزش و پرورش، نیز به موجب لایحه شماره 810/59188 24/4/1399 توضیح داده است که : " مطابق ماده واحده قانون اصلاح تبصره 10 ماده 17 قانون تعیین تکلیف استخدامی معلمین حق‌التدریس و آموزشیاران نهضت سواد آموزی در وزارت آموزش و پرورش مصوب 3/6/1395 «وزارت آموزش و پرورش مکلف است مربیان پیش دبستانی و نیروهای خرید خدمت آموزشی را که از طریق شرکتهای عمومی و خصوصی در آموزش و پرورش به کار گرفته شده‌اند، با رعایت شرایط مندرج در قانون به کار گیرد و استفاده از سایر نیروها در این زمینه ممنوع است و نیروهای آموزش‌دهنده تجمیعی نهضت سوادآموزی که قبل از سال 1392 با نهضت سوادآموزی همکاری داشته‌اند مشمول این تبصره می‌باشند. برهمین اساس و با توجه به فراز نهایی این ماده واحده که بصراحت مقرر داشته است: «... به کارگیری این نیروها الزامی برای استخدام رسمی نمی‌باشد.» مفاد این قانون الزامی به استخدام مشمولین آن نخواهد داشت. طبق بند 2 و 3 قانون الحاق یک ماده به قانون تعیین قانون تعیین تکلیف استخدامی معلمین حق‌التدریس و آموزشیاران نهضت سوادآموزی در وزارت آموزش و پرورش مصوب 13/6/1397 آموزشیاران و آموزش‌دهندگان مستمر (2 نفر و بالاتر) مشمولین قانون اصلاح 3/6/1395 با شرایط ذیل استخدام می‌شوند : الف همکاری با نهضت سوادآموزی قبل از سال 1392 ب شرکت و قبولی در آزمون داخلی وزارت آموزش و پرورش ج نیاز آموزش و پرورش به رشته تحصیلی، جنسیت و سنوات خدمت و ظرفیت استخدام د پذیرش افراد منوط به تصویب آیین‌نامه اجرایی بوده است که تصویب‌نامه شماره 79795/ت56610هت 30/6/1398 هیات وزیران ضوابط مربوط به پذیرش افراد مشمول را تعیین نمود‌هاست . مطابق بند 7 آیین‌نامه اجرایی بند 3 قانون الحاق یک ماده به قانون تعیین تکلیف استخدامی معلمین حق‌التدریس و آموزشیاران نهضت سوادآموزی در وزارت آموزش و پرورش موضوع تصویب‌نامه شماره 79795/ت56610ه 30/6/1398 هیات وزیران برای پذیرش (شرکت) آموزشیار نهضت سوادآموزی در آزمون داخلی 5 شرط ذیل لازم و ضروری است : الف وجود مجوز گزینش ب گواهی آموزش تدریس بدو خدمت و شناسه تدریس در نهضت سوادآموزی ج همکاری با نهضت سوادآموزی از سال 79 تا قبل از سال 92 د دریافت حق‌الزحمه از محل اعتبارات دولتی و تداوم همکاری ایشان تاکنون همچنین وفق بند 8 آیین‌نامه مذکور برای اینکه آموزش‌دهندگان در تعریف آموزش‌دهنده مستمر نهضت سوادآموزی قرار گیرند باید واجد شرایط ذیل باشند : الف) از سال 1379 تا قبل از سال 1392 به صورت مستقیم با نهضت سوادآموزی همکاری مستمر داشته باشند . ب) در هر دوره حداقل 2 نفر سوادآموز را تحت پوشش قرار داده باشد . ج) حق‌الزحمه خود را از محل اعتبارات دولتی دریافت نموده باشد . د) همکاری آنان هم اکنون نیز ادامه داشته باشد . از سوی دیگر بند (ز) دفترچه آزمون ثبت نام آموزشیاران نهضت سوادآموزی دقیقا شرایط مندرج در بندهای 7 و 8 آیین‌نامه اجرایی مذکور را عنوان نموده، این در حالیست که خواهان فاقد شرایط مندرج در آیین‌نامه فوق‌الذکر می‌باشد و از سال 1392 به بعد با نهضت سوادآموزی قطع همکاری نموده است. لذا با ابلاغ آیین‌نامه اجرایی قانون و تبیین تعریف و ویژگی‌های آموزشیار و آموزش‌دهنده مستمر، نامبرده مطابق مقررات مجاز به شرکت در آزمون داخلی جذب آموزش‌دهندگان مستمر و آموزشیاران نهضت سوادآموزی نمی‌باشد. توضیح اینکه اگرچه آزمون مذکور یک آزمون داخلی است، لکن در صورتی که مجوز ثبت‌نام یا شرکت به افراد فاقد شرایط داده شود. نوعی تبعی و رفتار خلاف عدالت واقع خواهد شد. علیهذا با عنایت به مطالب مطروحه اقدام آموزش و پرورش و نهضت سوادآموزی در چارچوب قوانین ومقررات بوده و تضییع حقی از نامبرده بعمل نیامده است . با عنایت به اینکه طبق قانون تفسیر قانون الحاق یک ماده به قانون تعیین تکلیف استخدامی معلمین حق‌التدریس و آموزشیاران نهضت سوادآموزی که در تاریخ 15/2/1399 به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده است. آموزشیاران و آموزش‌دهندگان مستمر نهضت سوادآموزی مشمول تبصره 10 ماده 17 قانون تعیین تکلیف معلمین حق‌التدریسی و آموزشیاران نهضت سوادآموزی در وزارت آموزش و پرورش اصلاحی مصوب 3/6/1395 شامل استخدام در ماده الحاقی مصوبه 13/6/1397 می‌شوند و قانون تفسیر مذکور با اعتبار بخشی مجدد به دو قانون یاد شده شرایط مقرر در آیین‌نامه اجرایی بند 3 قانون الحاقی 1397 را مورد تاکید قرار داده است. از اینرو افرادی تحت شمول استخدام قرار می‌گیرند که شرایط مندرج در دو قانون اصلاحی 3/6/1395 و الحاقی 13/6/1397 مذکور را دارا باشند از جمله این که همه شرایط مقرر در بندهای 7 و 8 آیین‌نامه اجرایی بند 3 قانون الحاقی 1397/6/13 در مورد آن‌ها صدق نماید. این در حالیست که در مانحن فیه خواهان فاقد شرایط مورد نظر می‌باشد و تقاضای ابطال بندهای 8 و 9 آیین‌نامه یاد شده فاقد وجاهت قانونی است ." در پاسخ به ادعای خلاف شرع بودن مقرره مورد شکایت، قائم مقام دبیر شورای نگهبان به موجب نامه شماره 102/28399 29/8/1400 اعلام کرده است که : " موضوع بندهای 8 و 9 ماده 1 تصویب‌نامه شماره 79795/ت56610ه 30/6/1398 هیات وزیران، در جلسه مورخ 13/8/1400 فقهای معظم شورای نگهبان مورد بحث و بررسی قرار گرفت که به شرح ذیل اعلام نظر می‌گردد: بندهای مورد شکایت فی‌نفسه خلاف شرع شناخته نشد. تشخیص قانونی بودن آن بر عهده دیوان عدالت اداری است ." هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 9/11/1400 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است . رای هیات عمومی اولا: براساس بند 2 قانون الحاق یک ماده به قانون تعیین تکلیف استخدامی معلمین حق‌التدریسی و آموزشیاران نهضت سوادآموزی در وزارت آموزش و پرورش مصوب 13/6/1397: «آموزشیاران و آموزش‌دهندگان مستمر (دو نفر و بالاتر) که در قبل از سال 1392 با نهضت سوادآموزی همکاری داشته‌اند (مشمولین قانون اصلاحی 3/6/1395) پس از شرکت و قبولی در آزمون داخلی که توسط وزارت آموزش و پرورش برگزار می‌شود، با توجه به نیاز آموزش و پرورش، رشته تحصیلی، جنسیت و سنوات خدمت و ظرفیت استخدام اعلامی توسط سازمان اداری و استخدامی کشور باید حداقل دوره یک ساله آموزشی را در دانشگاه فرهنگیان طی کنند و پس از قبولی در آزمون پایان دوره تا پایان قانون برنامه پنجساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران استخدام شوند» و در این بند قانونی، از قیودی مانند «همکاری مستمر با نهضت سوادآموزی و ادامه دار بودن همکاری تا زمان حاضر» و «دریافت حقالزحمه از محل اعتبارات دولتی» برای تصریح به شرایط اجرای حکم مقرر در بند مزبور استفاده نشده است. ثانیا: براساس تبصره 10 ماده 17 قانون تعیین تکلیف استخدامی معلمین حق‌التدریسی و آموزشیاران نهضت سوادآموزی در وزارت آموزش و پرورش مصوب 15/7/1388 که برمبنای آن وزارت آموزش و پرورش مکلّف است نیروهای آموزش‌دهنده تجمیعی نهضت سوادآموزی که قبل از سال 1392 با نهضت سوادآموزی همکاری داشته‌اند را به منظور تامین نیروی حق‌التدریس با عناوین معلم (آموزگار یا دبیر)، مربی پرورشی، مربی بهداشت، مشاور و اداری به کار گیرد و قانون تفسیر قانون الحاق یک ماده به قانون تعیین تکلیف استخدامی معلمین حق‌التدریسی و آموزشیاران نهضت سوادآموزی مصوب 15/2/1399 که مقرر میدارد مشمولین تبصره 10 ماده 17 قانون فوقالذکر که با وزارت آموزش و پرورش همکاری داشته و حقوق خود را از سرانه مدارس و مشارکتهای مردمی (سازوکار مدیر مدرسه، انجمن اولیاء و مربیان، کارفرما، موسس یا شرکتهای طرف قرارداد با آموزش و پرورش ) دریافت کرده‌اند، از جمله آموزشیاران و آموزش‌دهندگان مستمر نهضت سوادآموزی، مشمول استخدام در ماده واحده الحاقی یادشده (مصوب 13/6/1397) می‌شوند و در قوانین مزبور نیز به قیود مندرج در مقررات مورد شکایت اشاره‌ای نشده است. بنا به مراتب فوق، بندهای 8 و 9 ماده 1 تصویب نامه شماره 79795/ت56610 ه 30/6/1398 هیات وزیران و بند «ز» بخش اول دفترچه راهنمای ثبت نام آزمون داخلی آموزشیاران و آموزش‌دهندگان مستمر (دو نفر و بالاتر) قبل از سال 1392 نهضت سوادآموزی (صادره در اسفندماه 1398) که رعایت قیود یادشده را الزامی اعلام کرده‌اند، در حکم قانونگذاری بوده و وضع آن‌ها خارج از حدود اختیار و خلاف قانون است و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شوند . رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری حکمتعلی مظفری