رای شماره 741927 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع: ابطال آن قسمت از تبصره 2 ماده 14 آیین‌نامه آموزشی دوره کارشناسی دانشگاه صنعتی شریف مصوب سال 97 شورای دانشگاه که متضمن محاسبه نمرات مردودی دانشجویان در میانگین کل نمرات است.

شماره0201764 - 1403/4/4 بسمه تعالی مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری با شماره دادنامه 140331390000741927 مورخ 29/3/1403 با موضوع: «آن قسمت از تبصره 2 ماده 14 آیین‌نامه آموزشی دوره‌های کارشناسی دانشگاه صنعتی شریف مصوب سال 1397 شورای دانشگاه که متضمن محاسبه نمرات مردودی دانشجویان در میانگین کل نمرات است از تاریخ تصویب ابطال شد» جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد. مدیرکل هیات عمومی و هیات‌های تخصصی دیوان عدالت اداری یداله اسمعیلی فرد تاریخ دادنامه: 29/3/1403 - شماره دادنامه: 140331390000741927 شماره پرونده: 0201764 مرجع رسیدگی : هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی : آقای فرشید غلامی ارجنکی طرف شکایت: دانشگاه صنعتی شریف موضوع شکایت و خواسته: ابطال آن قسمت از تبصره 2 ماده 14 آیین‌نامه آموزشی دوره کارشناسی دانشگاه صنعتی شریف مصوب سال 97 شورای دانشگاه که متضمن محاسبه نمرات مردودی دانشجویان در میانگین کل نمرات است. گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال آن قسمت از تبصره 2 ماده 14 آیین‌نامه آموزشی دوره کارشناسی دانشگاه صنعتی شریف مصوب سال 97 شورای دانشگاه که متضمن محاسبه نمرات مردودی دانشجویان در میانگین کل نمرات است را خواستار شده و در مقام تبیین خواسته اعلام کرده است که: "اولا: به موجب ماده 6 قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مصوب 18/5/1383، کلیه وزارتخانه‌ها، موسسات و شرکت‌های دولتی، موسسات و نهادهای عمومی غیردولتی و همچنین موسسات خصوصی که به نوعی مبادرت به انجام فعالیت‌های آموزش عالی، پژوهش و فناوری می‌نمایند، موظفند فعالیت‌های خود را در چهارچوب سیاست‌ها و آیین‌نامه‌های موضوع این قانون انجام دهند. در این راستا به استناد بندهای (الف)، (ب) و (ج) ماده 15 قانون برنامه پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران و بند3 جزء «ج» ماده 2 و ماده 6 قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مصوب 18/5/1383 شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی با مصوبه وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در این راستا ایجاد گردید. ثانیا: به موجب مقدمه آیین‌نامه تشکیل شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی مصوب وزارت علوم، تحقیقات و فناوری ابلاغی به شماره 141209/و مورخ 4/8/1393 هدف از تشکیل شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی، ارتقای کیفیت و تقویت یکپارچگی در سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی آموزشی برای کلیه دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی و مراکز پژوهشی کشور اعم از دولتی و غیردولتی است. در این جهت وضع تدوین آیین‌نامه‌های آموزشی در تمام مقاطع تحصیلی به استناد بند 12 ماده 3 آیین‌نامه شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی در صلاحیت این شورا است و همه مراکز آموزشی و پژوهشی و فناوری موظف هستند تمام فعالیت‌های خود را در چهارچوب مصوبات شورای اخیرالذکر انجام دهند، لذا دانشگاه صنعتی شریف نمی‌تواند آیین‌نامه‌ای خلاف مصوبات شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری تصویب و اجرا کند و از این رو مصوبه مذکور خارج از حدود اختیارات دانشگاه صنعتی شریف است. ثالثا: مستند به آیین‌نامه دوره‌های تحصیلی کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی (ویژه سطح 1 و دولتی) ابلاغی به شماره 2/43069 مورخ 1/3/1397 حکمی در خصوص تاثیر نمره‌های مردودی دانشجو در میانگین نمرات نیم سال و میانگین نمرات کل مقرر نشده است، لذا تبصره 2 ماده 14 آیین‌نامه آموزشی دوره‌های کارشناسی دانشگاه صنعتی شریف مصوب 1/3/1397 شورای عالی آموزشی، خلاف آیین‌نامه شورای آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری است و ابطال آن از تاریخ تصویب مورد تقاضاست." متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است: "آیین‌نامه آموزشی دوره کارشناسی دانشگاه صنعتی شریف مقدمه با استناد به آیین‌نامه آموزشی مصوب جلسه 889 شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی وزارت مورخ 20/10/1396 که طی ابلاغیه شماره 2/43069 به تاریخ 1/3/1397 به دانشگاه‌ها ابلاغ شده است و براساس بند 3 این ابلاغیه که در آن تصمیم‌گیری پیرامون موضوعاتی که در آیین‌نامه فوق الذکر مسکوت گذاشته شده‌اند به دانشگاه‌های سطح 1 و 2 دولتی تفویض شده است، آیین‌نامه دوره‌های کارشناسی دانشگاه صنعتی شریف و شیوه اجرایی مفاد آن به شرح زیر براساس آخرین مصوبات شورای آموزش و هیات امنای دانشگاه تدوین و اجرایی شده است. لازم به ذکر است که مواد زیر همگی منطبق بر آیین‌نامه ابلاغی وزارت و همچنین شامل شیوه اجرا و تعیین تکلیف موارد تفویض شده است. ماده 14: نمره ارزشیابی از هر درس به صورت عددی از صفر تا 20 محاسبه و حداقل نمره قبولی در هر درس 10 می‌باشد. تبصره 2: نمره مردودی در یک یا چند درس در معدل نیم سال و معدل کل محاسبه شده و گذراندن آن در نیم سال‌های بعدی موجب حذف نمره مردودی نمی‌شود." در پاسخ به شکایت مذکور معاون اداری و مالی دانشگاه صنعتی شریف به موجب لایحه شماره /2554/1000/02 ص 26/6/1402 به‌طور خلاصه توضیح داده است که: "اولا حسب ماده 10 قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، دانشگاه‌ها و موسسات تحقیقاتی دارای شخصیت حقوقی مستقل بوده و برابر مصوبات هیات امنا اداره می‌شوند. همچنین وفق ماده 1 قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور، دانشگاه‌ها معاف از رعایت قوانین و مقررات عمومی حاکم بر دستگاه‌های دولتی شده‌اند و روح حاکم بر ماده یک قانون فوق اعطای اختیار به هیات امنا بوده است. ثانیا در ماده 17 آیین‌نامه دوره‌های تحصیلی کاردانی/کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی (ویژه دانشگاه‌های سطح 1 و 2 دولتی) به شماره 2/43069 مورخ 1/3/97 13 مصوب وزارت عتف، ملاک دانش آموختگی برای دوره‌های کاردانی، کارشناسی پیوسته و ناپیوسته، گذراندن کلیه واحدهای دوره و داشتن میانگین کل حداقل 12 در پایان دوره قید شده است. میانگین کل به معنای میانگین کلیه نمرات مندرج در کارنامه ریزنمرات دانشجو است که شامل نمرات مردودی و قبولی می‌باشد. لذا تبصره 2 ماده 14 آیین‌نامه آموزشی دانشگاه صنعتی شریف، منافاتی با ماده 17 آیین‌نامه وزارت عتف ندارد و برخلاف ادعای شاکی، آیین‌نامه دانشگاه کاملا در چهارچوب آیین‌نامه وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، تدوین گردیده است. ثالثا موضوع عدم لحاظ نمرات مردودی در محاسبه معدل نیم سال و معدل کل، در صورت کسب نمره بیشتر از 14 در دروس پیش تر مردود شده، در تبصره ذیل ماده 18 آیین‌نامه آموزشی مصوب سال 1394 وزارت عتف به صراحت قید شده بود و لیکن این موضوع در آیین‌نامه جدید به شماره 2/43069 مورخ 1/3/97 13 وزارت عتف حذف گردید و مفاد این ماده به شرح مندرج در ماده 15 آیین‌نامه جدید اصلاح گردید. رابعا رعایت عدالت حکم می‌کند که بین دانشجویانی که با یک بار اخذ یک درس موفق به گذراندن آن می‌شوند با دانشجویانی که با بیش از یک بار اخذ یک درس (به دلیل مردودی در دفعه اول) موفق به گذراندن یک درس می‌شوند تمایز ایجاد شود و حذف نمره مردودی در محاسبه میانگین کل خلاف انصاف و عدالت است. در خاتمه، همان گونه که مستحضرید، ابطال مصوبات و آیین‌نامه‌ها امری استثنایی است که باید با نگاه مضیق به آن نگریست بنابراین در مواقع تردید در قابل ابطال بودن یا نبودن یک مصوبه مطابق اصول حقوقی اصل بر بقا و استصحاب اعتبار مصوبه و غیر قابل ابطال بودن آن است. علیهذا با عنایت به مستدلات و مستندات فوق، صدور رای مقتضی دائر بر ابقاء تبصره مورد شکایت، مورد استدعاست." در اجرای ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری پرونده به هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی، پزشکی دیوان عدالت اداری ارجاع و هیات مذکور به موجب دادنامه 140331390000535928 6/3/1403 آن قسمت از تبصره 2 ماده 14 آیین‌نامه آموزشی دوره‌های کارشناسی دانشگاه صنعتی شریف مصوب سال 1397 شورای دانشگاه که متضمن محاسبه نمرات مردودی دانشجویان در میانگین نیمسال تحصیلی می‌باشد قابل ابطال تشخیص نداد و رای به رد شکایت صادر کرده رای مذکور به علت عدم اعتراض از سوی رئیس یا ده نفر از قضات دیوان عدالت اداری قطعیت یافت. رسیدگی به قسمت دیگر از تبصره 2 ماده 14 آیین‌نامه آموزشی دوره کارشناسی دانشگاه صنعتی شریف مصوب سال 97 شورای دانشگاه که متضمن محاسبه نمرات مردودی دانشجویان در میانگین کل نمرات است در دستور کار جلسه هیات عمومی قرار گرفت. هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 29/3/1403 به ریاست معاون قضایی دیوان عدالت اداری در امور هیات عمومی و هیات‌های تخصصی و با حضور معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیات عمومی اولا براساس جزء (4) بند (ب) ماده (2) قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مصوب سال 1383، تعیین ضوابط، معیارها و استانداردهای علمی موسسات آموزش عالی و تحقیقاتی، رشته‌ها و مقاطع تحصیلی با رعایت اصول انعطاف، پویایی، رقابت و نوآوری علمی از ماموریت‌های اصلی و در حدود اختیارات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در زمینه اداره امور دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی تحت پوشش وزارتخانه یادشده است و در راستای ایفای ماموریت‌ها و اختیارات فوق، آیین‌نامه دوره‌های تحصیلی کاردانی/کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی (ویژه دانشگاههای سطح 1 و 2 دولتی) در جلسه شماره 889 مورخ 30/10/1396 به تصویب شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی رسیده است و آیین‌نامه یاد شده فاقد هرگونه حکمی دائر بر محاسبه نمره‌های مردودی در میانگین کل نمرات است. ثانیا برمبنای ماده (17) ناظر بر ماده (15) آیین‌نامه اخیرالذکر، ضمانت اجرای عدم کسب نمره 10 به عنوان نمره قبولی هر درس در مقطع کارشناسی، مشروطی احتمالی در همان نیمسال تحصیلی و الزام به گذراندن مجدد درس مردودی است که ممکن است منجر به افزایش سنوات تحصیلی و مآلا عدم فارغ التحصیلی دانشجو شود. بنابراین محاسبه نمره درس مردودی در میانگین کل نمرات، تحمیل محرومیت و نوعی مجازات بوده و مغایر با اصول سی‌ام و سی و ششم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و ماده (1) قانون تامین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی مصوب سال 1353 در خصوص حق تحصیل اشخاص است و بنا به مراتب فوق، آن قسمت از تبصره (2) ماده (14) آیین‌نامه آموزشی دوره‌های کارشناسی دانشگاه صنعتی شریف مصوب سال 1397 شورای دانشگاه که متضمن محاسبه نمرات مردودی دانشجویان در میانگین کل نمرات است، خارج از حدود اختیار و خلاف قانون بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و مواد 13 و 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 از تاریخ تصویب ابطال می‌شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب 10/2/1402) در رسیدگی و تصمیم‌گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است هیات عمومی دیوان عدالت اداری معاون قضایی دیوان عدالت اداری مهدی دربین