رای شماره 1896278 هیات عمومی دیوان عدالت اداری در خصوص ابطال بند 1 صورتجلسه مورخ 1402/09/11 هیات چهار نفره استان ایلام که بر اساس آن مقرر گردیده الزام انجام آزمایشات ژئوتکنیک توسط شرکتهای آزمایشگاهی عضو سازمان نظام مهندسی ساختمان برابر جدول اعلام شده در این بند برای ساختمانها بر اساس گروه ساختمانی اقدام گردد، به دلیل خروج از حدود اختیارات مرجع وضع آن

شماره 0400399 – 1404/8/5 بسمه تعالی مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیئت عمومی دیوان عدالت اداری با شماره دادنامه 140431390001896278 مورخ 1404/7/29 مبنی بر: بند 1 صورتجلسه مورخ 1402/9/11 هیئت چهار نفره استان ایلام که بر اساس آن مقرر گردیده الزام انجام آزمایشات ژئوتکنیک توسط شرکت‌های آزمایشگاهی عضو سازمان نظام مهندسی ساختمان برابر جدول اعلام شده در این بند برای ساختمان‌ها بر اساس گروه ساختمانی اقدام گردد، به دلیل خروج از حدود اختیارات مرجع وضع آن ابطال شد. جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد. مدیر کل هیئت عمومی و هیئت‌های تخصصی دیوان عدالت اداری یداله اسمعیلی فرد تاریخ دادنامه: 1404/7/29 شماره دادنامه: 140431390001896278 شماره پرونده: 0400399 مرجع رسیدگی: هیئت عمومی دیوان عدالت اداری شاکی: آقای میلاد میر حسینی طرف شکایت: اداره کل راه و شهرسازی استان ایلام موضوع شکایت و خواسته: ابطال بند 1 صورتجلسه مورخ 1402/09/11 هیئت چهار نفره استان ایلام گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال بند 1 صورتجلسه مورخ 1402/9/11 هیئت چهار نفره استان ایلام را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که: "در بند 1 مصوبه، مورد شکایت ضابطه مبحث هفتم مقرّرات ملّی ساختمان درخصوص انجام مطالعات خاک (ژئوتکنیک) لغو گردیده و مقرّرات غیرقانونی وضع شده است. مطابق ماده 33 قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان، تغییر در مباحث مقرّرات ملّی ساختمان فقط توسط قانون‌گذار و هیئت وزیران امکان‌پذیر است. مطابق این بند از قانون، اصول و قواعد فنّی که رعایت آن‌ها در طراحی، محاسبه و ... ضروری است به‌وسیله راه و شهرسازی تدوین خواهد شد و به تصویب هیئت وزیران خواهد رسید. در این ماده قانون راه حل اصلاحات در مقرّرات ملّی ساختمان ارائه شده است و هیچ مسئولیت و اختیاری به هیئت سه نفره در این خصوص واگذار نشده است. در ماده 34 قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان، شهرداری و سایر مراجع صدور پروانه و کنترل و نظارت بر اجرای ساختمان و ... مکلّف به رعایت مقرّرات ملّی شده و عدم رعایت آن تخلّف از قانون محسوب می‌شود. جایگاه و موضع قانونی هیئت سه نفره (چهار نفره) مطابق مصوبه هیئت وزیران (تصویب نامه شماره 4605 / 28349 مورخ 1383/4/22 ) و همچنین مطابق فصل پنجم این شیوه نامه (مبحث دوم مقرّرات ملّی ساختمان) فقط درخصوص حق الزحمه خدمات مهندسی و متراژ ظرفیت اشتغال پروانه‌ها، به مقدار 25 % کاهش یا افزایش قیمت در استان بوده (بند 3 14) و حتی تعیین مبنای قیمت‌گذاری هم مطابق بند 17 5 مبحث دوم از حدود صلاحیت هیئت سه نفره خارج بوده و فقط مطابق بند 17 6 تا 25% کاهش یا افزایش می‌توانند اعمال کنند. لازم به ذکر است که برای تغییر در مبحث دوم در بند 3 12 به صراحت بیان شده است که تغییر در این مجموعه و شیوه نامه و ... منوط به پیشنهاد سازمان نظام مهندسی کشور و تصویب و ابلاغ وزارت راه و شهرسازی کرده است. تمامی مسئولیت‌های هیئت سه نفره (چهار نفره) در مبحث دوم مقرّرات ملّی ساختمان براساس بندهای 3 15، 3 16، 5 3 4، 5 3 5، 6 3 4، 6 3 5، 2 4 8، 5 3 5 8، 2 3 14، 3 3 14، 4 3 14، 2 3 15، 4 3 15، 4 17، 6 17 و بند 4 18 می‌باشد. در هیچکدام از این ماده‌ها و تبصره‌ها چنین تفویض اختیاری به هیئت سه نفره واگذار نشده است و این مصوبه (تغییر در مبحث هفتم مقرّرات ملّی ساختمان) خلاف قانون می‌باشد. با توجه به این که تغییر در مقرّرات ملّی ساختمان فقط توسط قانون‌گذار (هیئت وزیران) امکان‌پذیر بوده و در هیچ کجای قانون، آیین‌نامه اجرایی و مقرّرات ملّی ساختمان چنین اختیاری به هیئت سه نفره داده نشده است، خواهشمند است نسبت به لغو این مصوبه، دستورات لازم را امر به ابلاغ نمایید." متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است: "صورتجلسه هیئت چهار نفره استان ایلام مورخ 1402/09/11 ، موضوع: پیشنهادات درخصوص ارائه خدمات مجریان ذی صلاح و شرکت‌های خدمات آزمایشگاهی ژئوتکنیک جلسه هیئت چهار نفره استان ایلام در روز دوشنبه مورخ 1402/09/11 با حضور تمامی اعضاء در محل دفتر معاون محترم هماهنگی امور عمرانی استانداری ایلام تشکیل شد. اعضای حاضر در جلسه پس از بحث و بررسی پیشنهادات ارائه شده توسط سازمان نظام مهندسی ساختمان استان ایلام، تصمیماتی به شرح موارد ذیل را اتّخاذ نمودند. 1 مقرّر گردیده الزام انجام آزمایشات ژئوتکنیک توسط شرکت‌های آزمایشگاهی عضو سازمان نظام مهندسی ساختمان، برابر جدول ذیل، برای ساختمان‌ها براساس گروه ساختمانی اقدام گردد. ردیف گروه ساختمانی تعداد طبقات تعداد گمانه 1 الف تا دو طبقه و پیلوت ندارد. 2 ب سه طبقه و پیلوت یک گمانه. 3 سایر گروه‌های ساختمانی از چهار طبقه پیلوت و بالاتر برابر مقرّرات ملّی ساختمان. تبصره: در صورت الزام داشتن زیر زمین در پروژه برابر مقرّرات ملّی ساختمان اقدام می‌شود. ........................ معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری ایلام مدیر کل راه و شهرسازی استان ایلام شهردار ایلام رئیس سازمان نظام مهندسی ساختمان ایلام" در پاسخ به شکایت مذکور، شهردار ایلام به موجب لایحه شماره 13467/1 مورخ 1404/3/20 توضیح داده است که: "از آنجا که در مطالعات طرح جامع و تفصیلی شهر ایلام به صورت همه جانبه مطالعات ژئوتکنیک و تعیین مقاومت جنس خاک در تمامی محدوده قانونی شهر ایلام انجام گرفته و نیازی به بررسی مجدد و نقطه‌ای دیگر ندارد فلذا در راستای کاهش هزینه‌های گزاف احداث بنا که اساسا توسط شهروندان کم برخوردار احداث بنا در دو طبقه مسکونی صورت می‌گیرد و این بناها نیز جملگی خانوادگی می‌باشند و احداث‌کننده یکی می‌باشد لذا ضرورتی ندارد، همچنین در صورت اجرای این بند هزینه‌ای مازاد بر اقشار کم درآمد تحمیل می‌شود. از طرفی دیگر شهرداری برای ساخت و ساز در مجاور حریم رودخانه بر اساس مصوبه کلّیه مالکین را ملزم به تهیه و ارائه نقشه ژئوتکنیک می‌نماید و مصوبه هیئت 4 نفره با توجه به توضیحات فوق اتّخاذ شده است. لازم به تاکید است که اکثریت ساختمان‌های مسکونی در شهر ایلام دو طبقه و پیلوت بوده که به علّت کمبود امکانات و منابع مالی مالکین توان احداث این ساختمان‌ها به صورت یکجا و در یک سال ندارند و در چند سال پیگیر احداث هستند. علی هذا درخواست رد خواسته شاکی را دارد." هیئت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1404/7/29 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیئت عمومی اولا براساس ماده 33 قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان اصلاحی مصوّب سال 1390: «اصول و قواعد فنّی که رعایت آن‌ها در طراحی، محاسبه، اجرا، بهره برداری و نگهداری ساختمان‌ها به منظور اطمینان از ایمنی، بهداشت، بهره دهی مناسب، آسایش و صرفه اقتصادی ضروری است، به‌وسیله وزارت راه و شهرسازی تدوین خواهد شد. حوزه شمول این اصول و قواعد و ترتیب کنترل اجرای آن‌ها و حدود اختیارات و وظایف سازمان‌های عهده دار کنترل و ترویج این اصول و قواعد در هر مبحث به موجب آیین‌نامه‌ای خواهد بود که به‌وسیله وزارتخانه‌های راه و شهرسازی و کشور تهیه و به تصویب هیئت وزیران خواهد رسید. مجموع اصول و قواعد فنّی و آیین‌نامه کنترل و اجرای آن‌ها مقرّرات ملّی ساختمان را تشکیل می‌دهند.» ثانیا براساس بند 3 14 ماده 3 شیوه نامه پیوست مبحث دوم مقررات ملّی ساختمان ایران مقرّر شده است: «هیئت سه نفره می‌تواند در جلساتی که درخصوص هر شهر تشکیل می‌شود، از شهردار آن شهر نیز دعوت به عمل آورد» و براساس بندهای 5 3 4 و 5 3 5 ماده 5 و بندهای 6 3 4 و 6 3 5 ماده 6 و بندهای 14 3 2 و 14 3 3 ماده 14 و بندهای 15 3 1 و 15 3 2 ماده 15 این شیوه نامه هیئت سه نفره (چهار نفره) دارای اختیاراتی مانند افزایش یا کاهش ظرفیت اشتغال دفاتر مهندسی ساختمان و طراحان حقوقی ساختمان و ناظران حقیقی و حقوقی است. بنا به مراتب مذکور و با عنایت به این که به موجب بند 1 صورتجلسه مورد اعتراض درخصوص حفر چاه گمانه در انواع ساختمان‌ها برخلاف ضوابط مبحث هفتم از مقرّرات ملّی ساختمان اتّخاذ تصمیم گردیده، لذا با توجه به این که هیئت چهار نفره استان ایلام صلاحیتی درخصوص اظهارنظر در این موضوع نداشته، بند 1 صورتجلسه مورخ 1402/9/11 هیئت چهار نفره استان ایلام خارج از حدود اختیارات مرجع وضع آن بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال 1392 ابطال می‌شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب 1402/02/10 ) در رسیدگی و تصمیم‌گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است. رئیس هیئت عمومی دیوان عدالت اداری احمدرضا عابدی