رای شماره 494 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع: ابطال بند 6 از تعرفه شماره 202T تحت عنوان عوارض ارزش افزوده ناشی از اجرای طرحهای عمرانی و تجمیع پلاک مصوب 12/11/1392 شورای اسلامی شهر شاهینشهر به علت مغایرت با قانون
مرتبط با
شماره ه / 565 / 94 - 1396/6/13 بسمه تعالی جناب آقای جاسبی مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران با سلام یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 494 مورخ 1396/5/24 با موضوع : « ابطال بند 6 از تعرفه شماره 202 T تحت عنوان عوارض ارزش افزوده ناشی از اجرای طرحهای عمرانی و تجمیع پلاک مصوب 1392/11/12 شورای اسلامی شهر شاهین شهر به علت مغایرت با قانون . » جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال میگردد . مدیرکل هیات عمومی و هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری مهدی دربین تاریخ دادنامه : 1396/5/24 شماره دادنامه : 494 کلاسه پرونده : 565 / 94 مرجع رسیدگی : هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی : آقای عبدالحسین کریمی مقدم موضوع شکایت و خواسته : ابطال تعرفه شماره 202 T مصوب 1392/11/12 شورای اسلامی شاهین شهر در خصوص « عوارض ارزش افزوده ناشی از اجرای طرحهای عمرانی و تجمیع پلاک » از زمان تصویب . گردش کار : شاکی به موجب دادخواستی ابطال تعرفه شماره 202 T مصوب 1392/11/12 شورای اسلامی شاهین شهر در خصوص عوارض ارزش افزوده ناشی از اجرای طرحهای عمرانی و تجمیع پلاک از زمان تصویب را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که : « با اهداء سلام احتراما : شهرداری شاهین شهر از تاریخ 1392/11/12 به موجب تعرفه شماره 202 T اقدام به برقراری عوارض تحت عنوان، عوارض ارزش افزوده ناشی از اجرای طرحهای عمرانی و تجمیع پلاک نموده است . حال به دلایل و مستندات آتی عوارض مورد نظر خلاف قانون و شرع بوده تقاضای ابطال آن را از زمان تصویب دارد . 1 حسب بند 1 ماده 55 قانون شهرداری یکی از وظایف ذاتی و محوله شهرداریها ایجاد خیابان و کوچه و ... میباشد . همچنین به استناد ماده 29 آییننامه مالی شهرداریها درآمد شهرداریها احصاء گردیده و از محل در آمدهای قانونی مکلف به ایجاد خیابان میباشد و هیچ سازمان و نهادی بنا بر اصل تسلیط و مالکیت مشروع اشخاص حق تحمیل هزینههای شهری بر دوش صرفا احدی یا جمعی کوچک از شهروندان یک ناحیه را ندارد . کما اینکه کلیه شهروندان عوارض موضوع قانون نوسازی و عمران شهری را ( تحت عنوان عوارض نوسازی ) که به استناد قانون ذکر شده شهرداری مکلف میباشد وجود ماخوذه را صرف عمران، بهسازی و ایجاد خیابان و پروژههای عمومی و عمرانی بنماید پرداخت مینمایند . 2 طبق ماده 183 قانون مدنی « عقد عبارت است از اینکه یک یا چند نفر در مقابل یک یا چند نفر دیگر تعهد به امری نمایند و مورد قبول آنها باشد » بنابراین اثر و نتیجه توافق ( عقد ) ایجاد تعهد است در حالی که اینجانب به عنوان منتقل الیه و همچنین ناقل پلاک ثبتی ذکر شده از سال 1351 مالک پلاک ثبتی مرقوم در محل بودهام و هیچگاه به شهرداری جهت ایجاد تعهد و ارائه ایجاب مراجعه ننمودهام و شهرداری در جهت انجام وظایف قانونی خود نسبت به ایجاد خیابان اقدام نموده است . لذا ایجاد تعهد به ضرر ثالث با عمومات قانون مدنی سازگار نبوده و محکوم به ابطال میباشد . کما اینکه ایقاع یکطرفه نیزمشمول حکم فوق بوده و مخالف اصل 40 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران است . همچنین به استناد سند پیوست دادخواست اینجانب با وضعیت موجود از سال 1351 مالک پلاک بودهام در حالی که اساسا شهرداری شاهین شهر در سال 1353 تاسیس شده است . 3 در سنوات گذشته بدوا قانون راجع به لغو حق مرغوبیت مصوب 1360/8/28 تصویب و متعاقبا آراء متعددی چه به صورت صریح عین لفظ ارزش افزوده و یا دریافت هر نوع وجه را غیر قانونی اعلام نموده است من جمله : الف ) دادنامه شماره 25 / 75 تحت کلاسه 75 / 2 1375/2/22 ب ) دادنامه شماره 123 تحت کلاسه 30 / 77 1377/6/14 ج ) دادنامه شمارههای 173و 172 تحت کلاسه 50 / 80 و170 / 80 1381/5/27 د ) دادنامه شماره 1790 تحت کلاسه 46 / 92 1393/10/22 « دقیقا با موضوع عوارض مورد نظر یکسان میباشد » ه ) دادنامه شماره 484 – تحت کلاسه 88 / 168 1391/7/17 رای فوق اخذ عین یا قیمت زمین را ملاک قرار داده است . 4 طبق قاعده فقهی « الناس مسلطون علی اموالهم و انفسهم » و اصول 46 و 47 قانون اساسی و قاعده لاضرر اینجانب پلاک ثبتی شماره 301 / 552 را با وضعیت موجود خریداری نمودهام و منتقل الیه محسوب میگردم شهرداری در زمان تفکیک اولیه حسب ماده 101 قانون شهرداری طرق و شوارع عامه را تملیک نموده و از سال 1351 وضعیت پلاکهای ثبتی بدین گونه بوده است و حسب بند 5 تعرفه مذکور کلیه پلاکها با هر نوع کاربری مشمول عنوان این عوارض میباشند و همچنین اگر چه اینجانب ذات و ماهیت اصلی تعرفه مذکور را خلاف قانون و شرع دانسته ولیکن در بند 10 تاکید گردیده این عوارض از املاکی اخذ خواهد شد که طرحهای عمرانی در آن اجراء شده باشد با امعان نظر در تامین دلیل ضم دادخواست مبرهن است که شهرداری اساسا تملکی در محل نداشته و تنها جهت پلاک 301 / 551 که شهرداری مدعی است تملک نمودهام نمرهگذاری شده و سابقهای از پلاک موجود نمیباشد و اگر شهرداری مدعی است این پلاک در طرح تعویض قرار گرفته بایستی قبلا مالکی داشته باشد و شهرداری به استناد قانون توسعه معابر یا زمین شهری یا اراضی شهری یا قانون نحوه تملک سال 1358 یا ملک موصوف را به ملکیت خود منتقل و وجوهی از این بابت پرداخته یا توافقی با مالکین منعقد نموده باشد که درخواست ارائه مستندات مربوطه را دارد و این دقیقا مصداق دارا شدن من غیر حق بوده و خلاف حدیث نبوی فوق میباشد . 5 شهرداری بر فرض محال که اعتقادی بدان نیست اگر طرح عمرانی نیز در محل اجراء نموده باشد پس از اینکه طبق طرح جامع و تفصیلی پلاک اینجانب در بر خیابان قرار گرفت به استناد دفترچه عوارض مصوب شورای اسلامی شهر ( حسب بند 16 ماده 71 ) قانون وظایف و اختیارات شوراهای اسلامی کشور اگر درخواست هر نوع پروانه ساختمانی از طرف اینجانب ارائه شود مجددا عوارض پذیره، پروانه، تراکم و ... طبق وضعیت موجود نه سابق اخذ خواهد شد بدین مفهوم که ارزش افزوده ادعایی شهرداری در زمان صدور با وضعیت جدید ( گذر احداثی ؟ !) وصول میشود . لذا اخذ 2 یا چندین نوع عوارض از یک پلاک ثبتی خلاف قانون و شرع بوده و طبق قاعده فقهی « الحق القدیم لایبطله شی » ( چیزی نمیتواند حق به وجود آمده قبلی را از بین برد ) ( ماده 97 قانون مدنی ) کما اینکه در فاکتور محاسبات شهرداری در ردیف 2 عرض معبر ملاک قرار گرفته است . بنابراین بنابراصل تسلیط، قاعده لاضرر، عمومات قانون مدنی در مورد تعهدات و دیگر قواعد فقهی و آراء متعدد هیات عمومی دیوان عدالت اداری و قانون شهرداری و قانون اساسی تصویب و وصول عوارضی تحت عنوان ارزش افزوده ناشی از اجرای طرحهای عمرانی خلاف شرع و قانون بوده و درخواست ابطال آن را از زمان تصویب دارد .» شاکی به موجب لایحه شماره ه / 1507 1394/10/14 اعلام کرده است که : « احتراما پیرو دادخواست اینجانب به کلاسه 9409980905800298 مبنی بر ابطال کد تعرفه شماره 202 T عوارض ارزش افزوده شهرداری شاهین شهر به استحضار میرساند با لحاظ اینکه در متن دادخواست دلایل متعددی اعم از شرعی و قانونی جهت ابطال عنوان شده در صورت استعلام از شورای نگهبان باعث اقاله دادرسی و تصحیح حقوق اینجانب به دلیل توقف ساخت و ساز و ... خواهد شد بنابراین اینجانب عرفا دلایل قانونی معیار ابطال اعلام مینمایم و مغایرت با شرع تحت عنوان کاهش خواسته حذف و مسترد میگردد صرفا ( مغایر با شرع ) و دلایل مغایرت با قانون به قوت خود باقی است .» متن تعرفه مورد اعتراض به قرار زیر است : در پاسخ به شکایت مذکور، رییس شورای اسلامی شاهین شهر به موجب لایحه شماره 3125 / ش 1394/8/3 توضیح داده است که : « با سلام احتراما در پاسخ به دادخواست ارسالی به شماره کلاسه فوق و شماره پرونده 9409980900000298 94 / 6 / 11 ارسال از سوی شاکی آقای عبدالحسین کریمی مقدم و به جهت رد آن موارد به شرح ذیل به استحضار میرسد . بدوا معروض میدارد دادخواست ارسالی دو بخش کلی دارد که به جهت روشن شدن دقیق موضوع به صورت مجزا به آنها پرداخته خواهد شد . بخش اول : درخواست ابطال تعرفه 202 T عوارض محلی 1 ) در رابطه با مبانی قانونی تصویب تعرفه در این بخش اعلام میدارد : در راستای خدمات شهرداری و ایجاد فضاها و منظر شهری که با استفاده از منابع مالی کلیه شهروندان شهر شاهین شهر ایجاد گردیده، نقاطی در سطح شهر از ارزش افزوده بالایی برخوردار گردیده که مالکان آن بعضا از موقعیت بهینه آن استفاده و در مواقعی با فروش ملک مربوطه منابع مالی خاصی را برای خود ایجاد مینمایند . در این راستا از مقام عظمای ولایت، رهبر معظم انقلاب در سال 1369 سوالی مطرح و ایشان در جهت حفظ حقوق شهرداری و با لحاظ حق قانونی مالکین در منافع حاصله، فرمایشات گوهرباری را بدین شرح عنوان داشتند . « دراینکه ارزش افزوده ناشی از عبور خیابان از نزدیکی یک ملک متعلق به صاحب آن ملک است نباید هیچ شک داشت دولت یا شهرداری میتواند در صورت تصویب مجلس یا هر مقام قانونی مالیات ببندند هم بر این ارزش افزوده و هم برای ملکی که خیابان جدید از کنار آن عبور میکند .» در آن زمان وزارت کشور با تاسی از این فتوی و با اختیارات قانونی زمان خود مبادرت به پیشنهاد تعرفهای به میزان سی درصد نمودند که با بیست درصد موافقت و به تصویب ریاست جمهور وقت رسید . اهمیت موضوع فوق به حدی بوده که مجلس شورای اسلامی نیز در بند ( الف ) ماده ( 174 ) قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی در رابطه با وظایف شهرداری و شورای اسلامی شهر در خصوص عوارض پایدار چنین مصوب نمودند « کاهش نرخ عوارض صدور پروانه ساختمانی در کاربریهای تجاری، اداری، صنعتی متناسب با کاربریهای مسکونی همان منطقه با توجه به شرایط اقلیمی و موقعیت محلی و نیز تبدیل این عوارض به عوارض و بهای خدمات بهره برداری از واحدهای احداثی این کاربریها و همچنین عوارض بر ارزش افزوده اراضی و املاک، ناشی از اجرای طرحهای توسعه شهری » در این زمینه هیات وزیران نیز در بند ( ح ) ماده ( 14 ) آییننامه اجرایی نحوه وضع و وصول عوارض توسط شوراها اعلام داشتند « وضع عوارض متناسب با ارزش افزوده زمین ناشی از تصمیمات مراجع قانونی و یا اجرای طرحهای عمرانی » بنابراین با توجه به موارد معروضه در فوق ملزومات تصویب یک تعرفه شامل حکم شرعی، قانون و آییننامه هیات دولت به صورت کامل موجود بوده لذا این شورا بنا بر موارد فوق و با توجه به تبصره ( 1 ) ماده ( 50 ) قانون مالیات بر ارزش افزوده که اعلام میدارد « شوراهای اسلامی شهر و بخش جهت هر یک از عوارض محلی جدید، که تکلیف آنها در این قانون مشخص شده باشد، موظفند موارد را حداکثر تا پانزدهم بهمن ماه هر سال برای اجرا در سال بعد، تصویب و اعلام عمومی نمایند .» شهرداری شاهین شهر با استناد به بند ( 26 ) ماده ( 55 ) قانون شهرداری در رابطه با وظایف شهرداریها که عنوان میدارد « پیشنهاد برقراری یا الغاء عوارض شهر و همچنین تغییر نوع و میزان عوارض اعم از کالاهای وارداتی و صادراتی کشور و محصولات داخل و غیره و ارسال یک نسخه از تصویب نامه برای اطلاع وزارت کشور » شهرداری شاهین شهر مبادرت به پیشنهاد تعرفه مذکور نموده و این شورا پس از بررسی و مطابقت آن با شرع و قانون نسبت به تصویب و ارسال آن به وزارت کشور اقدام و در زمان مقرر اعلام عمومی آن انجام شده است . لذا اصل تصویب تعرفه شرعی و قانون و صحیح بوده و هیچگونه عمل خلاف مراتب مذکور انجام نشده که موجبات ابطال تعرفه را فراهم آورد . 2 در خصوص آراء هیات عمومی دیوان عدالت اداری عنوان شده از سوی شاکی لازم به توضیح است که هیچکدام از آراء مذکور مربوط به ارزش افزوده نبوده و ارتباطی با موضوع اصلی دادخواست نداشته و به نظر میرسد که شاکی با انضمام آنان به دادخواست مربوطه قصد مصادره به مطلوب موضوع را داشته است . که موارد مربوط به آن به شرح زیر اعلام میگردد : الف 2 ) دادنامه 484 با موضوع ابطال مصوبه شورای اسلامی شهر اهواز در رابطه با عوارض مشارکت بوده که اولا : هیچگونه ارتباطی با تعرفه این شورا با موضوع ارزش افزوده ناشی از اجرای طرحهای عمرانی ندارد . ثانیا : هیچگونه مبنای شرعی و قانونی برای تصویب آن وجود ندارد . لذا با تعرفه این شورا تفاوت موضوعی دارد . ب 2 ) دادنامه 1790 با موضوع ابطال مصوبه شهرداری یزد در رابطه با بهای خدمات اصلاح حد ملک بوده که اولا : هیچگونه ارتباطی با تعرفه این شورا با موضوع ارزش افزوده ناشی از اجرای طرحهای عمرانی ندارد . ثانیا : عوارض اصلاح معبر املاک به اشخاص ثالث، نفعی است که ثالث ایجاد نموده و رضایت آنان لازم است ولیکن تعرفه این شورا با استناد به قانون نحوه خرید و تملک اراضی مصوب سال 1385 شورای انقلاب است که برای معابر ایجادی توسط شهرداری و بنا بر توضیحات مقدماتی، عوارض ارزش افزوده آن بایستی به شهرداری پرداخت گردد . لذا با تعرفه این شورا تفاوت موضوعی دارد . ج 2 ) سایر دادنامههای ادعایی با همین موضوعات بوده و با تعرفه این شورا هیچگونه ارتباطی ندارد . بنابراین با توجه به موارد اعلامی در فوق مبرهن است که کلیه اقدامات صورت پذیرفته از سوی شهرداری شاهین شهر و این شورا وفق مقررات بوده لذا تقاضای رد ادعای شاکی در این بخش از دادخواست و تایید اقدامات انجام شده در حد قوانین و مقررات و اعلام عدم انجام هر گونه عمل خلاف قانونی توسط این شورا مورد استدعاست . بخش دوم : اعتراض به مطالبه عوارض از شاکی توسط شهرداری در رابطه با این بخش از دادخواست عنوان میدارد : 1 طرف این قسمت از شکایت، شهرداری شاهین شهر میباشد زیرا که این شورا تعرفه را مصوب و شهرداری نسبت به مطالبه آن اقدامی نماید . 2 بر طبق ماده ( 77 ) قانون شهرداری، رفع هر گونه اختلاف در رابطه با عوارض و بهای خدمات به کمیسیون موضوع آن ماده محول شده است لذا به نظر میرسد شاکی بدوا میبایستی اعتراض خود به عوارض مذکور را در آن کمیسیون مطرح و در صورت عدم حصول نتیجه لازم به دیوان عدالت اداری شکایت مینمود . 3 بر طبق قانون دیوان عدالت اداری هیات عمومی دیوان عدالت اداری به موضوع بررسی مصوبات رسیدگی مینماید ولیکن رسیدگی به شکایت در رابطه با اجرای یک مصوبه از اختیارات شعب دیوان میباشد که در صورت لزوم میبایستی موضوع شکایت نسبت به مبلغ عوارض به آن شعب ارجاع گردد . 4 فارق از مطالب اعلامی در فوق و به جهت روشن شدن موضوع پاسخ موارد اعلامی در دادخواست نیز اعلام میگردد . الف 4 ) ملک مورد نظر بر طبق مدارک و مستندات موجود در ضلع شرق خود به یک پلاک دیگر متصل و پس از آن پلاک یک فرعی 6 متری وجود داشته که شهرداری شاهین شهر پلاکهای طرفین گذر و پلاکهای وسط را به یک بلوار عریض 50 متری تبدیل و موقعیت خاص تجاری در آن منطقه ایجاد نموده است که ارزش افزوده بسیار فراوانی برای املاک متصل به آن معبر تا حد 5 برابر ارزش اولیه ایجاد شده است که با توجه به تعرفه مورد مناقشه از کلیه مالکین عوارض ارزش افزوده اخذ و فقط مالک ملک مورد نظر از پرداخت عوارض استنکاف نموده است . ب 4 ) در رابطه با تامین دلیل ضم دادخواستی شاکی معروض میدارد اولا : کارشناس مربوطه به وجود یک پلاک درکنار پلاک شاکی اعتراف نموده که این موضوع مبین صحت موارد اعلامی توسط شهرداری را دارد . ثانیا کارشناس مربوطه در گزارش خود اعلام نموده که برای پلاک مذکور شماره در نظر گرفته شده که این صحبت بیمعنی و بیمفهوم میباشد، که میتواند از عدم تسلط و توجه کارشناس مربوطه به قوانین نشات گرفته و یا اینکه قصدی برای انحراف موضوع را به دنبال داشته است چرا که همانگونه که مستحضرید بر طبق ماده ( 101 ) قانون شهرداری ادارات ثبت، تفکیک اراضی را براساس نقشهای انجام میدهند که به تایید شهرداری رسیده باشد و تعیین شماره برای یک ملک به معنی وجود یک پلاک میباشد . ج 4 ) همانگونه که مستحضرید کارشناسان رسمی دادگستری به عنوان بازوی قضات بوده و فقط بایستی نسبت به یک موضوع کارشناسی و اعلام نظر نمایند و از هر گونه قضاوت در رابطه با اصل دعوی منع شده و اعلام نظر قضایی توسط آنان خلاف انتظامی فاقد وجاهت قانونی و قابل پیگرد میباشد . اما هر چند که شهرداری شاهین شهر محق به پیگیری اعلام قضاوت کارشناس مربوطه در انتهای صفحه اول گزارش مربوطه خواهد بود . اعلام میدارد شهرداری علاوه بر ملک مورد نظر، سایر املاک مورد نیاز برای تعریض خیابان را بنا بر طرح مصوب کمیسیون ماده ( 5 ) قانون تاسیس شورای عالی شهرسازی و معماری ایران به تملک و معبر عریضی با بلوار وسیع در بین آن ایجاد که ارزش افزوده بالای برای املاک مجاور معبر ایجاد و عوارض آن مطالبه شده است . لذا اقدام شهرداری شرعی و قانونی میباشد . حال با توجه به موارد اعلامی در فوق تقاضای رد دادخواست مطروحه مورد استدعاست ضمنا در صورت نیاز اعلام فرمایید تا نمایندگان این شورا جهت ارائه توضیحات تکمیلی حضورا خدمت برسند .» در اجرای ماده 84 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 پرونده به هیات تخصصی عمران، شهرسازی و اسناد دیوان عدالت اداری مطرح شد و این هیات در خصوص خواسته شاکی مبنی بر ابطال تعرفه 202 T تحت عنوان عوارض ارزش افزوده ناشی از اجرای طرحهای عمرانی به استثناء عبارت ( علاوه بر عوارض قانونی کاربری جدید ) مندرج در سطر اول و دوم بند 6 از تعرفه عوارض شهرداری شاهین شهر مصوب 1392/11/12 شورای اسلامی شهر شاهین شهر مغایر قانون و خارج از حدود اختیارات قانونی نبوده و به استناد مواد 12 و 84 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 رای به رد شکایت شاکی صادر کرده است . رای مذکور به علت عدم اعتراض از سوی رییس دیوان عدالت اداری و یا ده نفر از قضات دیوان عدالت اداری قطعیت یافته است . پرونده درخصوص رسیدگی به عبارت « علاوه بر عوارض قانونی کاربری جدید » مندرج در سطر اول و دوم بند 6 از تعرفه مورد اعتراض در دستور کار هیات عمومی قرار گرفت . هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1396/5/24 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است . رای هیات عمومی با توجه به اینکه عوارض مشرفیت وفق مقررات بند 16 ماده 71 قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران مصوب سال 1375 و تبصره یک ماده 50 قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب سال 1387 از املاک واقع در بر خیابانها و شوارع ناشی از اجرای طرحهای عمرانی اخذ میشود، عوارض دیگری مثل تغییر کاربری علاوه بر مشرفیت، عوارض مضاعف محسوب میگردد، بنابراین عبارت « علاوه بر عوارض قانونی کاربری جدید » در بند 6 از تعرفه 202 T تحت عنوان عوارض ارزش افزوده ناشی از اجرای طرحهای عمرانی و تجمیع پلاک مصوب 1392/11/12 شورای اسلامی شهر شاهین شهر به علت مغایرت با قوانین فوقالذکر مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال میشود . با اعمال ماده 13 قانون پیش گفته و تسری ابطال مصوبه به زمان تصویب آن موافقت نشد . رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری محمدکاظم بهرامی