رای شماره‌های 1086 1085 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع ابطال شیوه‌نامه واگذاری زمین یا واحد مسکونی به کارکنان مناطق آزاد تجاری صنعتی

شماره 9900102 - 28/2/1400 بسمه تعالی جناب آقای اکبرپور رئیس هیات مدیره و مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 9909970905811085 و 9909970905811086 مورخ 18/9/1400 با موضوع : « شیوه نامه واگذاری زمین یا واحد مسکونی به کارکنان مناطق آزاد تجاری، صنعتی از تصویب » جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد . مدیرکل هیات عمومی و هیات‌های تخصصی دیوان عدالت اداری مهدی دربین تاریخ دادنامه : 18/9/1399 - شماره دادنامه : 1086 1085 شماره پرونده : 9902093 و 9900102 مرجع رسیدگی : هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی : آقای ولی حیدرنژاد موضوع شکایت و خواسته : ابطال شیوه نامه واگذاری زمین یا واحد مسکونی به کارکنان مناطق آزاد تجاری صنعتی گردش کار : الف آقای ولی حیدرنژاد به موجب شکایت نامه‌ای که به شماره 202 / 260698 / 9000 26/11/1398 ثبت دفتر دبیرخانه حوزه ریاست دیوان عدالت اداری شده اعلام کرده است که : " احتراما در راستای اعمال ماده 12 و 13 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب 1392 نسبت به «شیوه نامه واگذاری زمین یا واحد مسکونی به کارکنان مناطق آزاد تجاری صنعتی» مصوب مورخ 28/6/1394 دبیر شورای عالی مناطق آزاد به استحضار می‌رساند : اولا : مصوبه «شرح وظایف و اهداف دبیرخانه شورای عالی مناطق آزاد تجاری صنعتی جمهوری اسلامی ایران» مصوب مورخ 12/7/1372 شورای عالی مناطق آزاد، شرح وظایف و اهداف دبیرخانه شورای عالی مناطق آزاد را احصاء نموده است که این مصوبه هیچ‌گونه دلالتی مبنی بر صلاحیت دبیرخانه نسبت به وضع شیوه نامه در خصوص مسائل رفاهی کارکنان مناطق آزاد ندارد، مضاف بر اینکه صلاحیت و اختیار دبیر شورا در تنظیم شیوه نامه ابلاغی نیز محل تامل است . ثانیا : بند (ج) ماده 19 اساسنامه سازمان‌های مناطق آزاد تجاری صنعتی اخذ تصمیم درباره کلیه امور استخدامی کارکنان مناطق آزاد، در اجرای مصوبات و تصمیمات هیات مدیره را بر عهده رئیس هیات مدیره و مدیرعامل سازمان اعلام نموده است و واگذاری و فروش اموال منقول و غیرمنقول سازمان در چارچوب ماده 54 آیین‌نامه مالی و معاملاتی سازمان‌های مناطق آزاد تجاری وصنعتی مصوب 31/1/1392 شورای هماهنگی مناطق آزاد تجاری صنعتی و ویژه اقتصادی، پس از تصویب هیات مدیره امکان‌پذیر است . ثالثا : نحوه واگذاری اراضی و واحد مسکونی و اولویت‌بندی کارکنان واجد شرایط در شیوه نامه مزبور که رده اول کارکنان واجد شرایط را مدیران مناطق آزاد اعلام نموده است به جهت اعطاء امتیاز خاص استخدامی و تبعیض‌آمیز بودن مغایر اصل 28 و بند 9 اصل3 قانون اساسی محسوب می‌شود . بنابه مراتب «شیوه نامه واگذاری زمین یا واحد مسکونی به کارکنان مناطق آزاد تجاری صنعتی» مصوب مورخ 28/6/1394 دبیر شورای عالی مناطق آزاد، خارج از حدود اختیارات قانونی دبیر شورا تلقی شده و به جهت تبعیض‌آمیز بودن مغایر قانون است، لذا ابطال شیوه نامه مزبور مورد استدعاست ." ب آقای امین مویدی نیز به موجب دادخواستی و به‌عنوان وارد ثالث، اعلام کرده است که : " اینجانب به عنوان ذینفع شیوه نامه مذکور که پرونده مطروحه در دیوان به همراه چند نفر از کارکنان داریم پیرو جلسات با کارکنان دیوان به استحضار می‌رساند : اولا : آقای ولی اله حیدرنژاد به دلیلی نامشخص اصلاحات شیوه نامه مورد درخواست ابطال را پیوست ننموده که اینها مجموع پیوسته و یکپارچه بوده و عدم درج کامل باعث سوء استفاده‌های قانونی و تضییع حقوق مردم و بیت المال می‌باشد که اینجانبان هم به عنوان کارمند ذینفع شامل می‌گردد . ثانیا : در سال 1397 وفق همین آیین‌نامه به بیش از 200 نفر از پرسنل واجد شرایط با هماهنگی و استعلام از سازمان بازرسی کل کشور واگذاری منزل سازمان صورت گرفته که بایستی درج در دادخواست می‌گردید و در انتهای سال 1397 نیز از 199 واحد کارشناسی جهت واگذاری به عمل می‌آید که عمدتا در سال 1398 قاعدتا واگذار بایستی می‌گردید لذا اینجانب جهت تکمیل پرونده باتوجه به عمومیت و جنبه حساس مردمی و ذینفع بودن ورود ثالث می‌نمایم ." متن مقرره مورد اعتراض به شرح زیر است : " شیوه نامه واگذاری زمین یا واحد مسکونی به کارکنان مناطق آزاد تجاری صنعتی موضوع تبصره 4 ماده 6 دستورالعمل اجرایی آیین‌نامه نحوه استفاده از زمین و منابع ملی در مناطق آزاد تجاری صنعتی به منظور جذب نیروهای متخصص و تقویت ........ کارکنان شاغل در محدوده مناطق آزاد تجاری صنعتی یا این مناطق و در اجرای تبصره4 ماده 2 6 1 دستورالعمل اجرایی آیین‌نامه نحوه استفاده از زمین و منابع ملی در مناطق آزاد تجاری صنعتی موضوع تبصره 4 ماده 52 آیین‌نامه مالی و معاملاتی سازمان‌های مناطق آزاد، واگذاری زمین و یا امتیاز احداث واحد مسکونی، واگذاری واحدهای مسکونی در حال استفاده موجود یا ساخته شده به کارکنان سازمان‌های مناطق آزاد و سایر دستگاه‌های اجرایی مستقر در مناطق آزاد بر اساس شرایط زیر صورت می‌پذیرد : ماده : افراد مشمول واگذاری 1 1 کارکنان سازمان‌های مناطق آزاد 12 کارکنان شرکت‌های تابعه سازمان‌های مناطق آزاد 13 کارکنان دبیرخانه شورای عالی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی 14 کارکنان سایر دستگاه‌های اجرایی دولت مستقر در مناطق آزاد تبصره 1 : تعریف کارکنان : کارکنان تمام وقت دارای قرارداد دائم و موقت مناطق آزاد و شرکت‌های تابعه و کارکنان تمام وقت رسمی و پیمانی و قرارداد موقت دستگاه‌های اجرایی مستقر در منطقه ماده 2 : کارکنان واجد شرایط الف رده اول : مدیران مناطق آزاد اعم از مدیران عامل، اعضای هیات مدیره، معاونین و مدیران سازمان‌های مناطق آزاد و شرکت‌های تابعه و مدیران دبیرخانه با داشتن حداقل دوازده ماه سابقه خدمت در مجموعه مناطق آزاد ب رده دوم : سایر کارکنان ( دارای قرارداد با سازمان منطقه یا دبیرخانه و یا مامور شده از سایر دستگاه‌های اجرایی به سازمان منطقه یا دبیرخانه ) با سابقه خدمت بیش از بیست و چهار ماه خدمت در مناطق آزاد تبصره2 مدیران یا کارکنان هر یک از سازمان‌های مناطق آزاد که به‌طور موقت به سازمان منطقه آزاد دیگر مامور می‌شوند می‌توانند به شرط دارا بودن حداقل سابقه تعیین شده در هر مورد نسبت به درخواست زمین از سازمان‌های مبناء یا سازمان مقصد اقدام نمایند در هر حال دریافت تسهیلات این شیوه نامه صرفا از یک سازمان منطقه آزاد مجاز خواهد بود . تبصره3 : مدیران دستگاه‌های اجرایی مستقر در منطقه همطراز رده اول و کارکنان دستگاه‌های اجرایی مستقر در منطقه همتراز رده دوم محسوب و با تصویب هیات مدیره هر منطقه مشمول این دستورالعمل می‌باشد . تبصره4 : در صورت اشتغال زوجین (زن و شوهر) در هر یک از سازمان‌های مناطق آزاد و یا دستگاه‌های اجرایی منطقه و صرفا یک نفر از آنان مشمول بهره‌گیری از تسهیلات این شیوه نامه خواهد بود . ماده3 : قیمت و شرایط اراضی قابل واگذاری 2 1 واگذاری زمین و اجازه احداث ابنیه برای ساخت منزل مسکونی ویلایی و یا آپارتمانی در چارچوب طرح جامع و تفصیلی مناطق آزاد و کاربری اراضی بدون طی تشریفات مزایده صورت می‌پذیرد . 2 2 مبلغ قابل پرداخت بابت واگذاری زمین توسط کمیته ارزیابی در چارچوب دستورالعمل اجرایی آیین‌نامه نحوه استفاده از زمین و منابع ملی تعیین و اقساط مطابق با دستورالعمل فوق دریافت می‌شود . تبصره 5 : تقسیط مبلغ قرارداد برای کارکنان سازمان‌های مناطق آزاد و شرکت‌های تابعه و کارکنان دبیرخانه بدون اعمال نرخ تورم جاری موضوع ماده 9 دستورالعمل فوق الذکر صورت می‌پذیرد . 2 3 انتقال سند قطعی پس از احداث بنا و منوط به بازپرداخت کلیه اقساط مورد نظر و تسویه حساب کامل می‌باشد . ماده 4 : شرایط واگذاری 4 1 کارکنان مشمول پس از انعقاد قرارداد طبق ضوابط هر منطقه که در قرارداد منطقه ذکر می‌شود .......... دارند پروانه ساخت واحد مسکونی را از سازمان منطقه دریافت و عملیات ساخت را شروع نمایند . تبصره 6 : در صورتی که در مهلت‌های معینه فوق اقدامات متعلقه از سوی طرف‌های قرارداد صورت نپذیرد قرارداد واگذاری فسخ می‌گردد و حق هرگونه اعتراض نیز از متقاضی سلب خواهد شد . تبصره 7 : در صورتی که مبالغ تعیین شده بابت واگذاری زمین بر اساس مقررات منطقه پس از اخطار و ابلاغ قانونی بدون عذر موجه با تشخیص سازمان معوق گردید قرارداد فسخ و مبلغ واریزی پس از کسر هزینه‌ها مسترد خواهد شد . تبصره 8 : کارکنان مشمول پس از انعقاد قرارداد واگذاری زمین، چنانچه واحد مسکونی سازمانی در اختیار دارند باید حداکثر تا مهلت مندرج در قرارداد واحد مسکونی، واحد در اختیار را به سازمان منطقه آزاد تحویل دهند، در غیر این صورت سازمان راسا مبادرت به تخلیه واحد خواهد نمود . 4 2 هزینه‌های مربوط به خدمات شهری و زیرساخت از قبیل خرید انشعابات مصرفی از جمله آب، برق، گاز، تلفن و ... طبق مقررات هر منطقه بر عهده طرف قرارداد است . 4 3 طرف قرارداد موظف است کلیه ضوابط و مقررات شهرسازی در منطقه را از نظر میزان تراکم، تایید طرح‌ها و نقشه‌های ساختمانی رعایت نموده و مجوز ساخت دریافت نماید . 4 4 دریافت هرگونه تسهیلات دولتی اعم از زمین و مسکن در سرزمین اصلی مانع از بهره‌گیری کارکنان از تسهیلات این شیوه نامه نخواهد بود . ماده 5 : مدارک مورد نیاز 5 1 درخواست کتبی متقاضی 5 2 فتوکپی از تمام صفحات شناسنامه و کارت ملی خود و افراد تحت تکفل 5 3 حکم یا قرارداد کارگزینی مورد تایید سازمان مناطق آزاد ماده 6 : واگذاری واحد مسکونی 61 قیمت‌های واحدهای مسکونی قابل واگذاری توسط کمیته ارزیابی موضوع دستورالعمل واگذاری زمین تعیین واعلام خواهد شد . تبصره 9 : در صورت محدود بودن واحدهای مسکونی قابل واگذاری پرسنل سازمان، شرکتهای تابعه و دبیرخانه از اولویت برخوردار می‌باشد . 6 2 شریط واگذاری واحدهای آماده مسکونی مطابق سایر شرایط مشابه واگذاری زمین به شرح فوق خواهد بود . 6 3 نحوه و شرایط پرداخت واحدهای مسکونی واگذار شده به کارکنان بر اساس شرایط مندرج در دستورالعمل اجرایی آیین‌نامه نحوه استفاده از زمین و منابع ملی تعیین می‌شود . تبصره 10 : تقسیط مبلغ قرارداد برای کارکنان سازمان‌های مناطق آزاد و شرکت‌های تابعه و کارکنان دبیرخانه بدون اعمال نرخ تورم جاری موضوع ماده9 دستورالعمل فوق الذکر صورت می‌پذیرد . ماده 7 : افرادی که در گذشته از تسهیلات دریافت زمین و یا مسکن بر اساس دستورالعمل‌های جاری واگذاری زمین و مسکن تا قبل از ابلاغ این شیوه نامه از طریق سازمان و یا شرکتهای تابعه (برای خود و یا افراد خانواده خود) استفاده کرده‌اند مشمول دریافت زمین و واحدهای مسکونی نخواهند بود . ماده 8 : کلیه کارکنان مشمول فقط یک بار در طول خدمت حق دریافت تسهیلات مربوطه را دارند و انتقال و یا ماموریت به سایر مناطق و شرکت‌های وابسته موجب استحقاق مجدد نخواهد بود . مدیر آخرین محل خدمت در صورت لزوم از سایر مناطق استعلام لازم را به عمل می‌آورد . ماده9 : تا زمان تسویه‌حساب قرارداد مربوط به واگذاری زمین یا ساختمان، اسناد مربوطه در رهن سازمان منطقه خواهد بود . ماده10 : در صورت خروج کارکنان از خدمت به هر شکل به غیر از اخراج قطعی که در اثر تخلف و به ........ مراجع ذیصلاح صورت گرفته باشد، شرایط مندرج در این شیوه نامه از جمله تقسیط و تسویه حساب تا پایان قرارداد واگذاری موثر بوده و اعمال خواهد شد در صورت اخراج کارمند با شرایط فوق الذکر، وی مکلف به تسویه حساب قطعی بوده و در غیر این صورت سازمان منطقه برابر تبصره 6 شیوه نامه عمل خواهد کرد . ماده11 : شرایط واگذاری زمین و نحوه برخورد با کارکنان سایر دستگاه‌های مستقر در منطقه نیز و طبق این شیوه نامه خواهد بود . ماده12 : هرگونه واگذاری بر خلاف این دستورالعمل تخلف محسوب می‌گردد با تصویب این دستورالعمل کلیه مصوبات مربوط به واگذاری اراضی و ساختمان‌ها به کارکنان در قالب این شیوه نامه صورت خواهد پذیرفت . ماده13 : سازمان‌های مناطق آزاد موظفند بانک اطلاعات اشخاص مشمول این شیوه نامه را تهیه و یک نسخه آن را همواره به روز شده در اختیار دبیرخانه قرار دهد . ماده 14 : مسئولیت اجرای این شیوه‌نامه بر عهده هیات مدیره و مدیرعامل سازمان خواهد بود . ماده 15 : این شیوه نامه در 15 ماده و 10 تبصره تنظیم و از تاریخ ابلاغ لازم الاجرا و کلیه ضوابط و مقررات پیشین ملغی الاثر می‌باشد . دبیر شورا " طرف شکایت علیرغم ارسال و ابلاغ نسخه دوم دادخواست و ضمائم آن تا زمان رسیدگی به پرونده هیچ‌گونه پاسخی ارسال نکرده است . هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 19/9/1399 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرحزیر به صدور رای مبادرت کرده است . رای هیات عمومی اول فروش اموال و املاک دولتی از ناحیه دستگاه‌های دولتی و مقامات اجرایی منوط به اذن صریح قانون‌گذار بوده و خارج از آن مطلقا منع شده است . دوم در مواد 2 و 24 قانون چگونگی اداره مناطق آزاد تجاری صنعتی ایران، نحوه اجاره و فروش زمین و منابع ملی منوط به مصوبه هیات وزیران شده است و به دبیرخانه شورای عالی مناطق آزاد تجاری اجازه داده نشده است که راسا مبادرت به تصویب شیوه‌نامه و فروش املاک دولتی نماید . سوم در مواد 79، 83، 84 و 87 قانون محاسبات عمومی کشور و مواد 48 و 51 فصل پنجم از آیین‌نامه مالی و معاملاتی سازمان‌های مناطق آزاد تجاری صنعتی مصوب 1392، تصریح به برگزاری مناقصه و مزایده برای خرید و فروش اموال و املاک دولتی شده است و ماده 54 آیین‌نامه مرقوم نیز ناظر بر اجازه فروش املاک مازاد بر نیاز تحت مقررات خاص بوده و منصرف از فروش زمین یا واحد مسکونی به کارکنان دولت می‌باشد . در نتیجه شیوه نامه معترض عنه خارج از اختیار و مغایر قانون است و مستند به بند 1 ماده12 و مواد 88 و 13 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 از تاریخ تصویب ابطال می‌شود . رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری محمدکاظم بهرامی