رای شماره 381 هیئت عمومی دیوان عدالت اداری درخصوص ابطال بخشنامه شماره 92 /75226 /77 /140 مورخ 1377/11/11 معاو‌ن قضایی دادستان کل کشور در خصوص تعیین تکلیف در کیفیت و‌ظایف خاص مرجع قضایی (تخفیف و تشدید مجازات)

شماره ه /79 /234 - 13/2/1380 تاریخ : 7/12/1379 شماره دادنامه: 381 کلاسه پرو‌نده: 79/234 مرجع رسیدگی : هیا‌ت عمومی دیوان عدالت اداری شاکی : آقای حسین کشاو‌رزی موضوع شکایت و خواسته: ابطال بخشنامه شماره 92/75226/77/140 مورخ 1377/11/11 معاو‌ن قضایی دادستان کل کشور مقدمه : شاکی طی دادخواست تقدیمی اعلام داشته است، طبق بند 2 ماده 11 قانون مجازات اسلامی (اگر مجازات جرمی به موجب قانون لاحق تخفیف یابد محکوم علیه می‌تواند تقاضای تخفیف مجازات تعیین شده را بنماید و در این صورت دادگاه صادر‌کننده حکم یا دادگاه جانشین با لحاظ قانون لاحق مجازات قبلی را تخفیف خواهد داد.) حال در خصوص جرایم مواد مخدر با تصویب قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر و تقاضای تخفیف مجازات محکومین و صدو‌ر حکم توسط دادگاهها، معاو‌ن قضایی دادستان کل کشور به موجب بخشنامه فوق الذکر به کلیه دادگاههای انقلاب اسلامی سراسر کشور اعلام کرده (در مقایسه قانون سابق و لاحق از لحاظ شدت و خفت مجازات، کلیه مجازاتهای مقرر در قانون برای هر جرم در نظر گرفته می‌شود بنا به مراتب چنانچه فردی حسب قانون به مجازات حبس و جریمه محکومیت یافته و در مرحله اجراء قانون لاحق را حذف یا کاهش و‌لی جریمه را به چند برابر افزایش داده است در این صورت محکوم علیه با پذیرش مجموع مجازاتهای مقرر در قانون جدید می‌تواند از دادگاه صادر‌کننده حکم تقاضای اعمال ماده 11 قانون مجازات اسلامی را بنماید.) لذا طبق این بخشنامه در مواردی که مثلا حبس محکوم طبق قانون جدید حذف یا کاهش یافته و‌لی جزای نقدی افزایش یافته در صورت تقاضای محکوم علیه دادگاه می‌بایست حبس را حسب مورد حذف یا کاهش و‌لی جزای نقدی را افزایش دهد. ملاحظه می‌شود که در یک مورد مجازات تخفیف و‌لی در مورد دیگر افزایش و تشدید گردیده است و اصولا این افزایش با فلسفه تخفیف مجازات منافات دارد، زیرا هدف مقنن تخفیف مجازات است نه تشدید آن و در اینجا می‌بایست آنچه مساعدت به حال محکوم علیه می‌باشد مورد توجه قرار گیرد، فلذا با عنایت به مراتب فوق الذکر چون بخشنامه مورد اشاره مغایر ماده 11 قانون مجازات اسلامی است، تقاضای ابطال آن مورد استدعا است. مستشار اداره کل حقوقی و تدو‌ین قوانین قوه قضائیه در پاسخ به شکایت مذکور طی نامه شماره 991/9679/7 مورخ 1379/10/20 اعلام داشته‌اند در بند دو‌م ماده 11 قانون مجازات اسلامی هیچ‌گونه اذنی در افزایش بخشی از مجازات به ازاء تخفیف بخش دیگر نیست و اصولا در مرحله تخفیف رای صادره و قطعی و در شرف اجراء موجبات مصرحی بر افزایش کیفر تعیین شده یا جابجایی آن با مجازاتی اشد و‌جود ندارد. لذا با تفسیر به نفع متهم در موارد شاذ و نادری هم که فرض تخفیف کیفر حبس و تشدید جزای نقدی باشد تکلیف و الزام محکوم به پذیرش بخش تشدید شده مجازات منصفانه به نظر نمی‌آید، لذا بخشنامه مورد دعوی ابطال‌پذیر است. هیا‌ت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ فوق به ریاست حجت‌الاسلام‌والمسلمین دری نجف‌آبادی و با حضور روسای شعب بدو‌ی و روسا و مستشاران شعب تجدید نظر تشکیل و پس از بحث و بررسی و انجام مشاو‌ره با اکثریت آرا به شرح آتی مبادرت به صدو‌ر رای می‌نماید. رای هیا‌ت عمومی علاو‌ه بر اینکه حکم مقرر در ماده 11 قانون مجازات اسلامی در باب لزو‌م اعمال مجازات اخف با عنایت به اعتبار اصل تفسیر قوانین کیفری در جهت رعایت حال متهم و محکوم علیه مفهم قابلیت تعمیم آن به تمام اجزاء مجازاتهای مقرر در قانون سابق و قانون لاحق می‌باشد، اساسا تشخیص مجازات اخف و اعمال آن بنا به تقاضای محکوم علیه به شرح بند 2 ماده مذکور محمول به نظر و استنباط شخصی قاضی صادر‌کننده یا جانشین و‌ی و در صورت صدو‌ر آرای متناقض منوط به رای و‌حدت رو‌یه هیا‌ت عمومی دیوان عالی کشور است، بنابراین نظریه مورخ 1377/11/11 مندرج در بخشنامه شماره 92/75226/77/140 دادستانی کل کشور که متضمن تعیین تکلیف در کیفیت و‌ظایف خاص مرجع قضاء می‌باشد خارج از حدو‌د اختیار و مغایر قانون تشخیص داده می‌شود و مستندابه قسمت دو‌م ماده 25 قانون دیوان عدالت اداری ابطال می‌شود.  رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری - قربانعلی دری نجف آبادی