سند ملی علوم و فناوری‌های سلول‌های بنیادی

تعاریف 1- سلول بنیادی: سلولی است تمایز نیافته که توانایی خود نوزایی و توانایی تمایز به سلول‌های تمایز یافته تر را داراست. 2- مهندسی بافت: علم و فناوری است که با استفاده از انواع سلول‌ها (بنیادی و غیربنیادی) و داربست‌ها و مواد خارج سلولی، به تولید بافت می‌پردازد. 3- طب بازساختی: شاخه‌ای از طب است که با استخراج، فرآوری، تولید و تمایز و یا تغییر ژنتیک سلول‌ها (بنیادی و غیربنیادی) و نیز تولید و تکثیر بافت‌های طبیعی و مصنوعی به درمان بیماری‌ها می‌پردازد. 4- علوم و فناوری‌های سلول‌های بنیادی: به علوم و فناوری‌های مرتبط با انواع سلول‌های بنیادی، مهندسی بافت و طب بازساختی، علوم و فناوری‌های سلول‌های بنیادی گفته می‌شود. 5- حوزه سلول‌های بنیادی: حوزه سلول‌های بنیادی شامل کلیه نهادها و عوامل دخیل در امر پژوهش، آموزش، فناوری، تولید، درمان و خدمات‌رسانی و بهره برداری از انواع سلول‌های بنیادی و فرآورده‌های مرتبط می‌باشد.

ارزش‌ها 1- التزام به دستورات اساسی اسلام از جمله حفظ کرامت و حرمت انسانی و ایجاد روحیه عبودیت با تقویت نگرش توحیدی به دستاوردهای این علم 2- توسعه و کاربرد دانش سلول‌های بنیادی توام با رعایت احکام فقهی و اخلاق حرفه‌ای اسلامی به منظور ارتقای سلامت جامعه 3- برخورداری عادلانه و دسترسی مناسب جامعه علمی به بسترهای تحقیقاتی و اقشار جامعه و امت اسلامی به خدمات این حوزه 4- خودکفایی در فناوری و گسترش زیرساخت‌های بومی لازم در سطوح برتر بین‌المللی و نیل به استقلال اقتصادی 5- حرکت در مرزهای علم و فناوری و افق گشایی علمی مبتنی بر بنیان‌های معرفتی اسلام 6- تقویت روحیه مشارکت و مسئولیت‌پذیری در محققین، فناوران و نهادها و تقدم مصالح عمومی بر منافع بخشی و فردی

چشم انداز با ایمان به یاری پروردگار و توکل بر او، حوزه علوم و فناوری سلول‌های بنیادی در افق 1404، حوزه‌ای است مبتنی بر مبانی معرفتی، اصول اخلاقی و ارزش‌ها و احکام اسلامی با تکیه بر زیرساخت‌های بومی و دارای منابع انسانی و فیزیکی مورد نیاز و توسعه یافته، الهام‌بخش، افتخارآفرین و دارای تعاملات گسترده ملی و بین‌المللی با اولویت کشورهای همسو، کارا و قابل اتکا در تامین نیازهای راهبردی و جاری جامعه ایرانی و جهان اسلام، دارای سهم موثر در تولید دانش و ثروت ملی و حائز رتبه اول در سطح منطقه و کشورهای اسلامی و در زمره 10 کشور برتر جهان در تولید علم و ثروت

سیاست‌ها 1- تفکیک متولیان عرصه سیاست‌گذاری، نظارت و اجرا در حوزه سلول‌های بنیادی 2- افزایش بهره وری، صرفه‌جویی و استفاده بهینه از امکانات در حوزه سلول‌های بنیادی 3- خوداتکایی، اشتغال زایی و استفاده حداکثری از توان داخلی در این حوزه 4- کاهش تصدی گری دولت، تقویت بخش خصوصی و حمایت از ایجاد و توسعه کمی و کیفی شرکت‌های دانش بنیان 5- مشارکت حداکثری بخش خصوصی، تعاونی‌ها، نهادهای غیردولتی و سرمایه‌گذاران خارجی و تاکید بر هماهنگی و انسجام بین نهادها 6- توجه به بنیان‌های فلسفی و مبانی فقهی حوزه سلول‌های بنیادی 7- رعایت اصول اخلاقی، مذهبی و اجتماعی در توسعه حوزه سلول‌های بنیادی

اهداف کلان 1- خوداتکایی در مواد اولیه، تجهیزات آزمایشگاهی به ویژه مواد مصرفی و حیوانات آزمایشگاهی و خدمات، به گونه‌ای که تا 90 درصد از ارزش این‌گونه مواد در کشور قابل تولید باشد 2- تولید ثروت ملی از طریق به کارگیری علم و فناوری سلول‌های بنیادی و فرآورده‌های آن در درمان بیماری‌های مختلف به گونه‌ای که 2 درصد از ارزش بازار جهانی مرتبط با سلول‌های بنیادی متعلق به جمهوری اسلامی ایران باشد 3- دست‌یابی به استقلال و خودکفایی در انواع بانکهای سلولی ملی مرتبط(1) 4- مشارکت بخش‌های غیردولتی در تحقیقات، توسعه فناوری و تولید ثروت با حفظ نقش سیاست‌گذاری و نظارتی دولت به طوری که حداقل 20 درصد از مراکز سلول درمانی مجاز از بخش غیردولتی باشند 5- تولید دانش و فناوری‌های نوین تا ارتقا به رتبه دهم دنیا از نظر کمی و کیفی و نشر مقالات در مجلات بسیار معتبر

راهبردها 1- ایجاد و ارتقای زیرساخت‌های لازم برای توسعه و خوداتکایی و کسب مرجعیت علمی و فناوری در این حوزه 2- ترویج، فرهنگ‌سازی و اطلاع‌رسانی به منظور بهره مندی صحیح جامعه علمی از دستاوردها و پیشرفت‌های این حوزه 3- تعامل فعال و اثرگذار با دیگر کشورها به خصوص کشورهای منطقه و جهان اسلام 4- تدوین، بازنگری، اصلاح و روزآمد کردن قوانین، مقررات و استانداردهای مربوطه در این حوزه 5- جذب، تربیت و توانمندسازی نیروی انسانی لازم در زمینه تحقیقات، فناوری و خدمات در این حوزه 6- حمایت از انجام تحقیقات در راستای تولید دانش و توسعه فناوری به ویژه در موضوعات اولویت دار 7- تجاری‌سازی دستاوردها، تقویت تولید، ساماندهی خدمات و تسهیل فضای کسب و کار 8- تعامل فعال و موثر با دیگر علوم مرتبط به ویژه حوزه علوم دینی 9- الهام‌گیری از آموزه‌های الهی در حوزه‌های فقهی، اخلاقی و معرفتی در سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و اجرای علوم و فناوری‌های سلول‌های بنیادی

اقدامات 1- ایجاد و توسعه مراکز تحقیقات، فناوری، تولید و خدمات علوم سلول‌های بنیادی در دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها و موسسات علمی و پژوهشی واجد شرایط با توجه به نیاز کشور (1) 2- ایجاد سامانه اطلاعات و شبکه تحقیقات و فناوری و اطلاع‌رسانی در مواد، تجهیزات، نیروی انسانی، خدمات و منابع علمی (1) 3- تقویت و حمایت از دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌های مرتبط در تامین تجهیزات و مواد مصرفی و فضای فیزیکی (1) 4- ایجاد مراکز تولید و تکثیر و نگهداری حیوانات آزمایشگاهی مورد نیاز (1) 5- ایجاد بانک اطلاعات داوطلبان اهدای سلول‌های بنیادی (1) 6- ایجاد بانک‌های سلولی و بافتی مورد نیاز در استان‌ها و شبکه‌سازی بین آن‌ها (1) 7- ایجاد شبکه ی آزمایشگاهی سلول‌های بنیادی و ارتباط با سایر شبکه‌های آزمایشگاهی به منظور هم افزایی امکانات کشور (1) 8- ارزیابی و رتبه‌بندی مراکز، موسسات، دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها براساس نظام اعتبارسنجی ملی و بین‌المللی در حوزه سند (1) 9- ایجاد مراکز نگهداری، آزمایشگاهی و جراحی حیوانات کوچک و بزرگ در مراکز تحقیقاتی مرتبط به منظور انجام مطالعات پیش بالینی (1) 10- افزایش و توسعه مراکز پژوهشی – درمانی در تراز کشورهای پیشرفته (1) 11- ایجاد انواع مراکز سلول درمانی استاندارد در ترازهای بین‌المللی (1) 12- انتشار چاپی و الکترونیکی خبرنامه‌ها، مجلات و نشریات علمی – تخصصی و کتب در عرصه داخلی و بین‌المللی (2) 13- به کارگیری رسانه‌های عمومی و ظرفیت اطلاع‌رسانی مدارس و دانشگاه‌ها به منظور ترویج استفاده صحیح از دستاوردهای حوزه سلول‌های بنیادی (2) 14- حمایت از برگزاری همایش‌ها و کارگاه‌ها و نشست‌های علمی و ترویجی (2) 15- عضویت و مشارکت فعال در مجامع علمی مرتبط بین‌المللی (3) 16- توسعه همکاری‌های مشترک با کشورهای هدف به منظور انتقال فناوری و صادرات محصولات و خدمات آن (3) 17- بسترسازی برای موسسات پژوهشی داخلی برای همکاری‌های بین‌المللی در موضوعات پژوهشی، انتقال فناوری، تجاری‌سازی و درمانی (3) 18- تدوین مقررات سلول درمانی و دستورالعمل‌های لازم و پیگیری تصویب آن (4) 19- تدوین و ترویج کدهای اخلاقی مورد نیاز برای مراکز و موسسات آموزشی، پژوهشی و درمانی در حوزه سلول‌های بنیادی (4) 20- تدوین استانداردهای لازم برای فعالیت‌های تحقیقاتی، درمانی، تولیدی و زیرساخت‌های لازم به ویژه در زمینه بانک‌ها و فرآورده‌های سلول، بافت و ارگان و تصویب آن‌ها در مراجع ذیربط (4) 21- ایجاد رشته‌ها و گرایش‌های مورد نیاز در مقاطع تحصیلات تکمیلی (5) 22- اعزام متخصصان و کارشناسان به مراکز علمی – درمانی داخل و خارج برای یادگیری فناوری و مهارت‌های مورد نیاز و دعوت از تخصصین برجسته خارج از کشور به منظور آموزش و انتقال دانش (5) 23- تدوین فهرست موضوعات اولویت دار و طراحی و شناسایی ساز و کارهای نحوه حمایت از آن‌ها (6 و 7) 24- اعطای پژوهانه تحقیقاتی به پژوهشگران و فناوران در موضوعات مورد نیاز کشور با اولویت استعدادهای برتر (6) 25- حمایت از انتشار نتایج تحقیقات انجام شده در مجلات و ارائه در کنفرانس‌های بین‌المللی (6) 26- تشویق محققین و مراکز به فعالیت در مرزهای دانش و فناوری در این حوزه (6) 27- تشویق بخش غیردولتی برای سرمایه‌گذاری در زمینه سلول‌های بنیادی جهت تحقیق، تولید، صادرات محصولات و ارائه خدمات (6 و 7) 28- جلب مشارکت مردمی، خیرین و نهادهای عمومی غیردولتی نسبت به حمایت‌های مادی و معنوی از فعالیت‌های علمی و تجاری در این حوزه (6 و 7) 29- حمایت از تولید تجهیزات و مواد پرمصرف توسط موسسات و شرکت‌های دانش بنیان داخلی (7) 30- حمایت از ارائه خدمات درمانی مبتنی بر علوم و فناوری‌های سلول‌های بنیادی (7) 31- پوشش بیمه‌ای کلیه خدمات سلول درمانی دارای توجیه اقتصادی، اجتماعی و مورد تایید وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی (7) 32- تدوین تعرفه‌های واقعی و عادلانه خدمات پژوهشی، تشخیصی و درمانی در حوزه سلول‌های بنیادی (7) 33- حمایت از بازاریابی تولیدات و خدمات شرکت‌های دانش بنیان در این حوزه (7) 34- حمایت از نظریه‌پردازی و تحقیق در حوزه علوم پایه مرتبط با علوم سلول‌های بنیادی با نگرش کاربردی برای کشف افق‌های جدید علمی و خلق علوم میان رشته‌ای جدید (8) 35- افزایش تولید علم دینی در زمینه احکام و اخلاق مرتبط با سلول‌های بنیادی از طریق اموری مانند ایجاد مراکز پژوهشی و راه‌اندازی رشته‌های علمی مناسب در مقاطع مختلف تحصیلات تکمیلی (9) 36- تعامل اندیشمندان علوم دینی و متخصصان سلول‌های بنیادی به منظور تطابق فعالیت‌های علمی این حوزه با فلسفه و احکام اسلامی (9)

ساز و کار اجرای سند

اعضای شورای ستاد

وظایف ستاد 1- اجرایی‌سازی اقدامات، هماهنگی و پیگیری ارتباطات بین دستگاهی برای گسترش فعالیت‌ها و پایش و رصد اقدامات در حوزه‌های تعریف شده در سند 2- تهیه و تدوین برنامه عملیاتی برای اجرایی‌سازی اقدامات سند در هر سال 3- هدایت و پیگیری تعاملات بین بخش‌های دولتی و خصوصی برای دست‌یابی به اهداف سند 4- حمایت علمی، اطلاعاتی، تسهیل گری و معنوی از شرکت‌های دانش بنیان و طرح‌های دارای ظرفیت فناوری و تجاری‌سازی 5- حمایت‌های تشویقی از فعالیت‌های علمی و فناوری و اقتصاد دانش بنیان در حوزه سند، مبتنی بر آیین‌نامه‌های مصوب در شورای ستاد 6- بررسی تحولات داخلی و بین‌المللی بخش به منظور دست‌یابی به اهداف سند و ارائه پیشنهاد اصلاحات لازم برای بازنگری و به روز‌رسانی سند به ستاد راهبری اجرای نقشه جامع علمی کشور 7- ارزیابی مستمر و نظارت بر حسن اجرای برنامه‌های محول شده به دستگاه‌ها و همچنین پایش شاخص‌ها و ارائه گزارش سالانه به ستاد راهبری اجرای نقشه جامع علمی کشور

این سند مشتمل بر یازده ماده و ده تبصره در جلسه 737 مورخ 23/7/1392 شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسید و از تاریخ تصویب لازم الاجراست و کلیه مصوبات و سیاست‌های مغایر با آن، لغو و بلااثر خواهد بود.