رای شماره 1449 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع: ابطال بند 4 -1 -1 از فصل چهارم ضوابط و مقررات طرح تفصیلی شهریار

شماره 9703602 – 4/8/1398 بسمه تعالی جناب آقای اکبرپور رئیس هیات مدیره و مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران با سلام یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 9809970905811449 مورخ 16/7/1398 با موضوع «ابطال بند 4 – 1 – 1 از فصل چهارم ضوابط و مقررات طرح تفصیلی شهریار» جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد. مدیرکل هیات عمومی و هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری – مهدی دربین تاریخ دادنامه : 1398/7/16 شماره دادنامه: 1449 شماره پرونده : 3602/97 مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی: آقای پرویز آرین نژاد موضوع شکایت و خواسته: ابطال بند 4 1 1 از فصل چهارم ضوابط و مقررات طرح تفصیلی شهریار گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال بند 4 1 1 از فصل چهارم ضوابط و مقررات طرح تفصیلی شهریار را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که: «ریاست محترم دیوان عدالت اداری با سلام و عرض ادب به استحضار عالی می‌رساند: جهت دریافت پروانه ساختمانی به شهرداری شهریار مراجعه و پس از طی مراحل پرونده به طرحهای تفصیلی ارجاع و مسئول طرح تفصیلی مرقوم داشتند که (با توجه به بند 411 فصل چهارم طرحهای تفصیلی پرونده جهت تامین سرانه خدماتی 50 % از زمین 1653 مترمربعی واگذار گردد) طی نامه مورخ 1397/9/3 که به شماره 47027 1397/9/5 ثبت گردیده منضم به آراء 561 1384/10/11 و 307 1397/2/18 به شهرداری تسلیم شد نامه به مدیریت حقوقی شهرداری ارجاع گردید. آقای مدیر صریحا نوشتن (ابطال مصوبات شهرهای دیگر ارتباطی به این شهرداری نخواهد داشت). از آنجا که دریافت 50 % از ملک برابر نظریه شورای نگهبان خلاف شرع مقدس تشخیص داده شده و طی آراء عدیده هیات عمومی دیوان عدالت اداری خصوصا رای شماره 393 1389/9/29 ابطال گردید که تاکنون مورد قبول شهرداری شهریار قرار نگرفته است استدعای صدور رای بر ابطال بند 4 1 1 از تامین خدمات اراضی بزرگ طرح تفصیلی شهرداری شهریار را دارم. » در پی اخطار رفع نقصی که از طرف دفتر هیات عمومی برای شاکی ارسال شده بود، وی به موجب لایحه‌هایی که به شماره‌های 9736022 مورخ 1398/1/17 و 9736022 مورخ 1397/2/2 ثبت دفتر اداره کل هیات عمومی و هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری شده پاسخ داده است که: «ریاست محترم هیات عمومی دیوان عدالت اداری با سلام احتراما عطف به اخطار رفع نقص صادره جهت پرونده کلاسه 9703602 که طی لایحه مورخ 1389/1/8 پاسخ داده شد با توجه به تبیین و تشریح موضوع در لایحه تقدیمی خواسته اینجانب به شرح ستون دادخواست تقدیمی اولیه ابطال بند 4 1 1 از فصل چهارم طرح تفصیلی شهرداری شهریار موضوع واگذاری 50 درصد زمین به‌طور رایگان به شهرداری شهریار هنگام صدور پرونده برای اراضی بیش از 5000 مترمربع می‌باشد که برابر نامه شماره 3441/102/96 1396/9/12 قائم مقام شورای نگهبان خلاف شرع تشخیص داده شده است و بر اساس آن دادنامه‌های شماره 1915 و 1914 1397/10/11 برای بند 4 1 2 صادر گردیده ولی برای بند 4 1 1 چون مورد شکایت شاکی قبلی نبود برای شهرداری شهریار رای صادر نشده که مورد استدعای اینجانب برای صدور رای برای ابطال بند 4 11 می‌باشد. ضمنا جداول مندرج در دادنامه شماره 1915 و 1914 1397/11/10 نسبت به خارج از حدود اختیار بودن شورای عالی شهرسازی و خلاف شرع بودن در مصوبات و خارج حدود اختیار بودن اقدام شورای عالی شهرسازی اشاره شده است. لذا با توجه به توضیح قبل از رای صادره هیات عمومی در مورد بند 4 1 2 طرح تفصیلی شهریار مبنی «بر گرفتن اراضی اشخاص به صورت رایگان و بدون رضایت آنان و بدون وجود مجوز قانونی وجهی نداشته و خلاف شعر می‌باشد. لذا بندهای 4 1 2 و 4 1 1 ضوابط و مقررات طرح تفصیلی شهریار خلاف شرع دانسته شد. لازم به ذکر است شاکی ادعا کرده است که کمیسیون ماده 5 شورای عالی شهرسازی و معماری از حدود صلاحیت اختیارات خود خارج شده و با برخی قوانین مخالفت کرده است که تشخیص این امر با آن دیوان می‌باشد هر چند فقهای شورای نگهبان راجع به بند 4 1 1 ضوابط و مقررات طرح تفصیلی شهریار اظهارنظر کرده‌اند ولی جزیی از خواسته شاکیان نیست.» ولی بند 4 1 1 مشمول پرونده اینجانب با پلاک ثبتی 51/1168 به مساحت 1653 مترمربع گردیده که به‌وسیله این لایحه اعلام می‌دارد با توجه به آرای صادره و عدم تبعیت شهرداری شهریار از آرای صادره در پرونده‌های مشابه و با توجه به ماده 89 قانون تشکیلات دیوان عدالت اداری تقاضای رسیدگی و صدور دستور شایسته مبنی بر ابطال بند 4 1 1 از فصل 4 طرح تفصیلی شهریار را نسبت به پلاک ثبتی 51/1168 خواستار می‌باشد. موضوع خلاف شرع و خلاف قانون بودن بندهای 4 1 2 و 4 1 1 ضوابط و مقررات طرح جامع شهر شهریار، قبلا در پرونده کلاسه 9501108 (9309980905800529) رسیدگی گردیده و در نهایت به موجب دادنامه شماره 9709970905811914 هیات عمومی، مخالفت آن با شرع و قانون احراز شده است. در پرونده مذکور، قائم مقام دبیر شورای نگهبان به موجب نامه شماره 3441/102/96 1396/9/12 اعلام کرده است که: «بند مورد شکایت یعنی بند 4 1 2 و همچنین بند 4 1 1 ضوابط و مقررات طرح تفصیلی شهریار خلاف شرع دانسته شد. توضیح اینکه گرفتن اراضی اشخاص به صورت رایگان و بدون رضایت آنان و بدون وجود مجوز قانونی وجهی نداشته و خلاف شرع می‌باشد. لذا بندهای 4 1 2 و 4 1 1 ضوابط و مقررات طرح تفصیلی شهریار خلاف شرع دانسته شد...» همچنین تصویب مصوبات مذکور از حدود صلاحیت و اختیارات شورای عالی شهرسازی و معماری ایران و کمیسیون طرح تفصیلی شهریار مصرح در مواد 2 و 5 قانون تاسیس شورای عالی شهرسازی و معماری ایران خارج می‌باشد. علاوه بر موارد مذکور، در موارد مشابه دیگری نیز احکام مشابه از هیات عمومی دیوان عدالت اداری صادر شده است. از جمله آن‌ها: دادنامه شماره 387 و 386 1378/11/24 ابطال قستمهایی از طرح تفصیلی شهرستان ارومیه به لحاظ وضع قاعده خاص مبنی بر الزام مالک اراضی بایر مزروعی به واگذاری قسمتی از ملک خود به شهرداری به‌طور رایگان در میزان تفکیک و اختصاص 60 درصد اراضی به دولت به لحاظ تبدیل کاربری. دادنامه شماره 488 1392/7/29 ابطال بند 3 صورتجلسه 357 کمیسیون ماده 5 شورای عالی شهرسازی و معماری ایران در خصوص اخذ 70 درصد ملک اشخاص هنگام تفکیک و صدور پروانه‌های ساختمانی در منطقه 22 تهران. » متن تعرفه مورد اعتراض به قرار زیر است: «فصل چهارم: ضوابط و مقررات کلی مشترک: 4 1 تامین خدمات در اراضی بزرگ 4 1 1 بر اساس مصوبه شورای عالی شهرسازی و معماری ایران صدور پروانه ساختمان در اراضی خالی و مستحدثات ویژه با کاربری نامتجانس شهری (مانند تعمیرگاه، دامداری، اراضی وزارت دفاع، پادگان و...) با وسعت بیش از 5000 مترمربع (در یک پلاک و یا چند پلاک) که پیش از تهیه طرح جامع در محدوده شهر قرار داشته‌اند، با هر کاربری استفاده از زمین که باشد، منوط به تعیین 50 درصد از مساحت ناخالص زمین به عنوان سهم شهرداری به صورت رایگان برای تامین خدمات است. تبصره: در تفکیک اراضی با مساحت بیش از 500 مترمربع اعمال ماده 101 قانون شهرداریها الزامی است. » در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل اداره کل راه و شهرسازی استان تهران به موجب لایحه شماره 98/1200/15404/ص 1398/4/23 توضیح داده است که: «احتراما بازگشت به ابلاغ نامه مورخ 1398/2/9 صادره در پرونده شماره 9709980905802087 به شماره کلاسه 9703602 با عنوان دبیرخانه شورای عالی شهرسازی و معماری وزارت متبوع در خصوص دادخواست آقای پرویز آرین نژاد مبنی بر ابطال بند 4 1 1 فصل چهارم ضوابط و مقررات طرح تفصیلی مصوب شهر شهریار با موضوع «صدور پروانه ساختمانی در اراضی خالی و مستحدثات ویژه با کاربری نامتجانس شهری (مانند تعمیرگاه، دامداری، پادگان و...) با وسعت بیش از 5000 مترمربع (در یک یا چند پلاک) که پیش از تهیه طرح جامع در محدوده شهر قرار داشته‌اند، با هر کاربری استفاده از زمین که باشد، منوط به تعیین 50 درصد از مساحت ناخالص زمین به عنوان سهم شهرداری به صورت رایگان برای تامین خدمات است»، به استحضار می‌رساند، شهرهای استان تهران از جمله شهریار همواره با افزایش نرخ رشد شهرنشینی و کمبود سرانه‌های خدماتی مواجه بوده و این موضوع به عنوان یک چالش اساسی در برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای استان مطرح می‌باشد. براین اساس و با عنایت به مطالعات جمعیتی و کالبدی شهریار که بر مبنای نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن و برداشت وضع موجود (در فرآیند تهیه طرحهای جامع و تفصیلی) صورت گرفته، نیاز شهر به کاربرهای خدماتی با توجه به جمعیت‌پذیری افق طرح مشخص و دو رویکرد مجزا برای تامین سرانه (خدماتی) اتخاذ شده است. رویکرد نخست تعیین کاربری خدماتی بر روی اراضی بزرگ مقیاس است که کمیسیون ماده 5 برای اجرایی شدن حداقل بخشی از کاربریهای خدماتی طرحهای مصوب، عموما با تغییر کاربری 50 % از اراضی در سهم مالک (با کاربریهای مجاز محدوده شهری) ملزم به حفظ باقیمانده مساحت زمین با کاربری خدماتی موافقت می‌نماید. رویکرد دوم نیز در قالب ضابطه فوق مطرح و در خصوص آن دسته از اراضی قابل استناد است که در طرح تفصیلی دارای کاربری غیرخدماتی و مساحت آن در وضع موجود به صورت 5000 مترمربع زمین خالی و یا دارای کاربری نامتجانس شهری می‌باشد. در این‌گونه اراضی، شهرداری می‌باید نسبت به تهیه طرح کلی (در محدوده 5000 مترمربع) اقدام و خدمات مورد نیاز را با توجه به ضابطه فوق (به صورت 50 50 ناخالص در سهم مالکین و شهرداری) در مقیاس محلی تامین نماید. شایان ذکر است ضابطه مورد نظر در خصوص هر پلاک به‌طور مجزا تدوین نشده است، بلکه برای کل محدوده بوده و بدین معنا نیست که هر پلاک واقع در محدوده مورد نظر می‌باید 50 % از مساحت زمین را به شهرداری واگذار نماید. این موضوع از آن جهت مورد تاکید این اداره کل می‌باشد که طبق مستندات ارائه شده مساحت زمین متقاضی 1653 مترمربع است. ضمنا رای شماره 561 1384/10/11 هیات عمومی دیوان عدالت اداری مربوط به اراضی واقع در طرحهای دولتی و شهرداری بوده که طبق نظر دیوان، شهرداری از صدور پروانه ساختمانی برخلاف مفاد ماده واحده «قانون تعیین وضعیت املاک واقع در طرحهای دولتی و شهرداری» منع شده است. این در حالی است که طبق ضابطه فوق، شهرداری از صدور پروانه منع نشده، بلکه صرفا با توجه به مطالعات و برداشتهای صورت گرفته در زمان تهیه طرح تفصیلی و با در نظر گرفتن قانون اصلاح ماده 101 قانون شهرداریها (مصوب 1390/1/28 مجلس شورای اسلامی) و همچنین نامه شماره 138636/3/34 1391/11/4 وزارت کشور ملزم به تامین خدمات در اراضی خالی واقع در محدوده شهر شده که پذیرای جمعیت آتی است. علیهذا با توجه به مراتب فوق و نظر به برداشت اشتباه شهرداری از ضابطه طرح تفصیلی، این اداره کل تقاضای رد دادخواست با توجه وضعیت کنونی شهریار، نیاز آن به کاربریهای خدماتی و قوانین اخیرالتصویب (با تاکید بر لزوم تامین خدمات موردنیاز محلات شهری) را دارد. » هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1398/7/16 با حضور معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیات عمومی مطابق تبصره 2 ماده 87 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 نظر فقهای شورای نگهبان برای هیات عمومی لازم الاتباع است و قائم مقام دبیر شورای نگهبان طی شماره 3441/102/96 1396/9/12 اعلام کرده است که فقهای شورای نگهبان بند 4 1 1 از ضوابط و مقررات طرح تفصیلی شهریار را خلاف شرع دانسته‌اند، بنابراین در اجرای احکام قانونی مذکور و تبعیت از نظر فقهای شورای نگهبان به استناد بند 1 ماده 12 و مواد 13 و 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 حکم بر ابطال بند 4 1 1 از ضوابط و مقررات طرح تفصیلی شهریار از تاریخ تصویب صادر و اعلام می‌شود. رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری