رای شماره 1100715 هیئت تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری با موضوع: رد شکایت ابطال دستور نهم صورتجلسه اولین نشست عادی هیئت امنای دانشگاه شهید بهشتی مورخ 1398/4/24 مبنی بر اخذ هزینه دروس جبرانی از دانشجویان دوره روزانه، از تاریخ تصویب (ابطال در راستای ماده 92)

هیئت تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی * شماره پرونده: ه ت/ 0200410 * شماره دادنامه سیلور: 140431390001100715 تاریخ: 1404/05/08 * شاکی: آقای امیر حسین باقرزاده کاوری * طرف شکایت: دانشگاه شهید بهشتی * موضوع شکایت و خواسته: ابطال دستور نهم صورتجلسه اولین نشست عادی هیئت امنای دانشگاه شهید بهشتی مورخ 1398/4/24 مبنی بر اخذ هزینه دروس جبرانی از دانشجویان دوره روزانه، از تاریخ تصویب (ابطال در راستای ماده 92) (شاکی در ادامه تقاضای رسیدگی به استنکاف مقام اداری از اجرای رای هیئت عمومی به شماره 580 مورخ 1398/3/28 و جبران خسارت را نیز عنوان نموده است) *توجه: پس از تایید معاون و مدیرکل محترم هیئت عمومی و هیئتهای تخصصی و معاون قضایی در امور هیئتهای عمومی، موضوع مشمول ماده 92 قانون دیوان عدالت اداری شناخته نشده است و نسبت به اعمال ماده 84 قانون مذکور اقدام گردیده است. * شاکی دادخواستی به طرفیت دانشگاه شهید بهشتی به خواسته فوق الذکر به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیئت عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر می‌باشد: صورتجلسه اولین نشست عادی هیئت امنای دانشگاه شهید بهشتی (1398/4/24) دستور نهم: (موضوع کمیسیون دائمی هیئت امنای مورخ 1398/4/1) دریافت هزینه (دروس جبرانی، شهریه دانشجویان مهمان و شهریه دانشجویان انتقالی) مصوبه: به استناد ماده 1 قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور و بند و ماده 7 قانون تشکیل هیئت‌های امنای دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی و پژوهشی و حسب گزارش شماره 36439/610 مورخ 1398/2/24 سازمان بازرسی کل کشور و پیشنهاد طرح مجدد مصوبات هیئت امناء به منظور عدم دریافت شهریه از دانشجویان مهمان و دروس جبرانی، هیئت امنا به دادنامه شماره 308 مورخ 1398/3/7 هیئت عمومی دیوان عدالت اداری استناد و اصلاح مصوبات سابق را سالبه به انتفاع موضوع دانسته و مجددا اخذ شهریه‌های مذکور را طبق آیین‌نامه‌های مصوبه و تایید شده مجاز می‌داند. *دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت: 1 در مورخه 1398/3/28 به موجب دادنامه شماره 580 هیئت عمومی دیوان عدالت اداری، «تبصره 1 ماده 12 آیین‌نامه آموزشی دوره کارشناسی ارشد ناپیوسته دانشجویان ورودی سال 1397 و ما بعد مصوب شورای آموزشی دانشگاه شهید بهشتی مورخ 1397/5/3» که بیان‌کننده امکان تعیین هزینه برای واحدهای جبرانی دانشجویان دوره روزانه کارشناسی ارشد توسط هیئت امنای این دانشگاه بود مغایر با قانون دانسته شد و ابطال گشت، در نتیجه هیئت امنا حق تعیین شهریه برای واحدهای جبرانی دانشجویان روزانه را نداشتند. 2 لکن پس از صدور رای فوق الاشعار در هیئت عمومی، مجددا هیئت امناء بر اساس دستور نهم صورتجلسه مذکور، اخذ شهریه برای مازاد 6 واحد دروس جبرانی دانشجویان دوره روزانه را مورد تایید و تصویب قرار داده و دانشگاه نیز شهریه مذکور را اخذ نمود که مغایر دادنامه 580 می‌باشد. 3 شاکی در خصوص مغایرت این مصوبه شرع و قانون اساسی و قانون عادی موارد ذیل را مدنظر قرار داده است: الف) مغایرت با اصول 30 و 40 و بند 5 اصل 43 قانون اساسی مبنی بر حق تحصیل رایگان و ورود ضرر و زیان به دانشجویان از طریق اخذ شهریه (موید این موضوع آراء شماره 670 الی 736 مورخ 1398/4/11 هیئت عمومی دیوان عدالت اداری) ب) مغایرت با قوانین عادی از جمله ماده 60 قانون الحاق برخی مواد به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت (1393) و ماده 7 لایحه قانونی اصلاح مواد 7 و 8 قانون تامین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی (1358) و آیین‌نامه اجرایی آن، که اولا دریافت وجه تحت هر عنوان توسط دستگاه‌های اجرایی موضوع ماده 5 قانون مدیریت خدمات کشوری و ماده 5 قانون محاسبات عمومی که بر خلاف قوانین موضوعه کشور باشد را ممنوع نموده است و در حکم تصرف غیرقانونی در اموال دولتی تلقی می‌نماید و از سوی دیگر پذیرفته شدگان دوره آموزشی روزانه دانشگاهها با ارائه تعهد به خدمت از تحصیل رایگان برخوردار می‌شوند، و در صورت استنکاف از تکلیف فوق به تناسب مدت تحصیل می‌بایست به دولت هزینه بپردازند، لذا دلیلی به خروج واحدهای درسی جبرانی از حکم کلی تحصیل رایگان وجود ندارد. ج) مغایرت با شرع: الف) مغایرت با قاعده فقهی «لاضرر و لاضرار فی الاسلام» و «اکل مال به باطل» و «ان حق القدیم لایبطله شی» ب) فتاوی رهبران انقلاب و فقهای معاصر مبنی بر خلاف شرع بودن عمل برخلاف قانون و تفکیکی بین مسئولان اجرایی و سایر افراد نیست. توجه: طی گزارش معاون محترم مدیر کل هیئت عمومی و سپس تایید مدیرکل محترم هیئت عمومی و هیئت‌های تخصصی دیوان عدالت اداری و مجددا تایید معاون قضایی در امور هیئت عمومی در هامش گزارش مذکور، بیان شده است که مصوبه ابطال شده در رای شماره 580 مورخ 1398/3/28 هیئت عمومی (آیین‌نامه آموزش شورای دانشگاه شهید بهشتی) با مقرره شکایت حاضر (صورت جلسه هیئت) متفاوت بوده و ارکان تشابه موضوع ماده 92 قانون دیوان عدالت اداری قابل احراز نیست (عدم حدوث تشابه بین مشبه و مشبه به) لذا رسیدگی از طریق اعمال ماده 84 (به صورت عادی) و تبادل لوایح در دستور کار قرار گرفته است. * در پاسخ به شکایت مذکور، مدیریت امور حقوقی دانشگاه شهید بهشتی توضیح داده است که: 1 عدم صلاحیت هیئت عمومی دیوان عدالت اداری در رسیدگی به خواسته ی «استنکاف مقام اداری از اجرای رای» مواد 92 و 112 قانون دیوان عدالت اداری 2 عدم استنکاف مقام اداری از اجرای رای 580 مورخ 1398/3/28 هیئت عمومی، در پی صدور دادنامه مذکور و نامه اجرا (1398/5/9) پاسخ این دانشگاه مبنی بر اجرای آن و رعایت موازین قانونی (05/340/ص مورخ 1399/1/31) ثبت و ارسال گردید و در ادامه نیز بر اساس توضیحات آتی قانونی بودن دستور نهم (مورد شکایت) تشریح می‌گردد، لذا استنکاف مقام اداری سالبه به انتفاع موضوع است. 3 حکومت «قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور» شامل ماده 1 و تبصره 5 ماده 1: بر اساس ماده 1 مذکور، دانشگاهها .... بدون رعایت قوانین و مقررات عمومی حاکم بر دستگاههای دولتی........... فقط در چهارچوب مصوبات و آیین‌نامه‌های ............... مصوب هیئت امناء ............ عمل می‌کنند. ذیل تبصره 5 مقرر گردید: هرگونه اصلاح ساختار و مقررات مالی ............. دانشگاهها ............ فقط مشمول این ماده و تبصره‌های آن است. 4 رای شماره 308 (1398) و رای شماره 945 (1396) هیئت عمومی دیوان عدالت اداری که به استناد مقررات مذکور در بند سوم (پیش گفته) مصوبات مورد اعتراض را مغایر قانون و خارج از حدود اختیارات ندانسته و ابطال ننموده است (لازم به ذکر است که بند ب ماده 20 قانون برنامه پنجم (1389) نیز در رای شماره 945 مستند قرار گرفته است). لذا مدلول رای صادره هیئت عمومی از باب وحدت دلیل، در مورد شکایت حاضر نیز صادق است. 5 همچنین بند و ماده 7 قانون تشکیل هیئتهای امناء دانشگاه‌ها، تصویب نحوه وصول درآمدهای اختصاصی و مصرف آنرا جزء وظایف و اختیارات هیئت امنا پیش‌بینی نموده است. از سوی دیگر بند 14 2 آیین‌نامه مالی و معاملاتی دانشگاه (1394) ضمن تعریف درآمدهای اختصاصی موسسه در بند ب ماده 27 نیز، انواع و نحوه وصول و مصرف آن‌ها را به دستورالعمل پیوست شماره 1 آیین‌نامه مذکور ارجاع داده است و در بند ت ماده 1 نتایج حاصل از فعالیت‌های آموزشی در زمره درآمدهای اختصاصی موسسه تعیین شده است. لذا از آنجا که درآمدهای مذکور بی‌تردید ناشی از فعالیت‌های آموزشی موسسه و دریافت آن نیز در آیین‌نامه‌های آموزشی وزارت علوم و هیئت امنا پیش‌بینی شده است، هیئت امنا بر اساس اختیارات قانونی اقدام به اخذ تصمیمات نموده است. 6 رای شماره 580 هیئت عمومی (1398) در تعارض با آراء 308 و 945 فوق الاشعار بوده و اساسا قابلیت اجرا به لحاظ قانونی را ندارد و موجبات تضییع حقوق قانونی دانشگاه را فراهم می‌آورد. 7 مقررات جاری در خصوص لزوم رعایت اقتضائات آموزشی پذیرفته شدگان مقطع کارشناسی ارشد که دارای مدرک کارشناسی غیرمتناسب با رشته قبولی خود هستند: طبق بند 3 بخش (ح) یادآوری خیلی مهم دفترچه سازمان سنجش آموزش کشور، آن دسته از پذیرفته شدگان با شرایط فوق الذکر موظف به گذراندن دروس پیش نیاز (جبرانی) هستند و هزینه دروس نیز توسط دانشجو پرداخت می‌شود و شاکی آگاهی کافی داشته است. 8 طبق دستور هفتم صورتجلسه هیئت امناء دانشگاه (1397) دانشجویان مذکور تا سقف 6 واحد از پرداخت هزینه دروس مذکور معاف هستند و جهت مازاد آن ملزم به پرداخت شهریه معادل شهریه نوبت دوم مقطع کارشناسی همان ورودی می‌باشند و طبق دستور نهم صورتجلسه هیئت امناء (1398) پیشنهاد طرح مجدد مصوبات هیئت امناء به منظور عدم دریافت شهریه از دانشجویان مذکور، حسب گزارش سازمان بازرسی کل کشور مجددا مطرح و اخذ شهریه‌های مذکور، مطابق با آیین‌نامه‌های مصوب و تایید شده، مجاز تشخیص داده شد. از سوی دیگر جهت مساعدت با دانشجویان ورودی 1399 به بعد دروس مذکور از 12 واحد به 8 واحد تقلیل داده شد و در ازای آن یک نیمسال به طول سنوات مجاز تحصیلی افزوده می‌شود. 9 در خصوص شاکی نیز ایشان طبق موارد پیش گفته از پرداخت شهریه 6 واحد از دروس جبرانی معاف و یک نیمسال به طول سنوات مجاز دانشجو اضافه شده است، و مشارالیه از پرداخت شهریه در نیمسال دوم 1402 1401 نیز معاف شده‌اند. لذا درخواست رسیدگی وفق مقررات می‌گردد. پرونده شماره ه ت / 0200410 مبنی بر درخواست ابطال دستور نهم صورتجلسه اولین نشست عادی هیئت امنای دانشگاه شهید بهشتی مورخ 1398/4/24 در خصوص اخذ هزینه دروس جبرانی از دانشجویان دوره روزانه از تاریخ تصویب از حیث قانونی و شرعی، در جلسه مورخ 1403/07/02 هیئت تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی مورد رسیدگی قرار گرفت و اعضاء به شرح ذیل اعلام نظر نمودند: رای هیئت تخصصی فرهنگی آموزشی و پزشکی پرونده کلاسه ه ت/ 0200410 در خصوص خواسته شاکی مبنی بر ابطال از بعد شرعی دستور نهم صورتجلسه اولین نشست عادی هیئت امنای دانشگاه شهید بهشتی مورخ 1398/4/24 مبنی بر اخذ هزینه دروس جبرانی از دانشجویان دوره روزانه 26 در جلسه مورخه 1404/1/18 هیئت تخصصی فرهنگی آموزشی و پزشکی با حضور 11 نفر از اعضای هیئت مطرح و به اتفاق آراء منتهی به نتایج ذیل گردید. در خصوص ادعای مغایرت مصوبه فوق الذکر با شرع، با عنایت به اینکه قائم مقام دبیر شورای نگهبان به موجب نامه شماره 102/44953 1403/11/17 اعلام کرده است که موضوع فوق الذکر در جلسه مورخ 1403/11/14 فقهای معظم شورای نگهبان مورد بحث و بررسی قرار گرفته و بر اساس نظر مذکور مصوبه مورد شکایت در صورتیکه مرجع تصویب‌کننده صورتجلسه صلاحیت قانونی داشته و تعهد رایگان بودن ارائه دروس جبرانی نیز از قبل وجود نداشته است خلاف موازین شرع نیست. علیهذا نظر به اینکه بر اساس ماده 87 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی 1402/2/10) نظر فقهای شورای نگهبان برای هیئت عمومی یا هیئتهای تخصصی مربوط لازم الاتباع است در نتیجه هیئت تخصصی فرهنگی آموزشی و پزشکی با اتفاق آراء و مستندا به بند «ب» ماده 84 و تبصره 2 این ماده و بند (1) ماده 87 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی 1402/02/10 ) رای به رد شکایت صادر می‌نماید. رئیس هیئت تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری سیدتوحید عاملی