رای شماره562 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع:ابطال تعرفه شماره 1134 عوارض و درآمدهای شهرداری کاشان در سال 1400 تحت عنوان هزینه خدمات شهری محل فعالیت فعالان اقتصادی، اداری، خدماتی، تجاری (غیرمشمول قانون نظام صنفی)محاسبه خواهد گردید،از تاریخ تصویب ابطال شد

شماره 0000940 - 22/4/1401 بسمه تعالی جناب آقای اکبرپور رئیس هیات مدیره و مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 140109970905810562 مورخ 17/3/1401 با موضوع : « تبصره 5 تعرفه شماره 1134 از تعرفه عوارض و بهای خدمات سال 1400 شهرداری کاشان که مقرر شده است که « چنانچه نسبت به پرداخت بدهی سالهای قبل تا پایان سال 1398 اقدام نگردد، از ابتدای سال 1399 کلیه بدهی سالهای قبل در صورت ابلاغ شهراری به مودیان بر مبنای تعرفه سال 1399 محاسبه و قابل وصول خواهد بود و در صورت عدم ابلاغ بر اساس تعرفه سال مربوطه محاسبه خواهد گردید .» از تاریخ تصویب ابطال شد .» جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد . مدیرکل هیات عمومی و هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری مهدی دربین تاریخ دادنامه : 17/3/1401 - شماره دادنامه : 562 - شماره پرونده : 0000940 مرجع رسیدگی : هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی : بانک صادرات ایران ( مدیریت شعب استان اصفهان ) با وکالت آقای رسول کاظمی اسفه موضوع شکایت و خواسته : ابطال تعرفه شماره 1134 عوارض و درآمدهای شهرداری کاشان در سال 1400 تحت عنوان هزینه خدمات شهری محل فعالیت فعالان اقتصادی، اداری، خدماتی، تجاری ( غیرمشمول قانون نظام صنفی ) گردش کار : آقای رسول کاظمی اسفه به وکالت از بانک صادرات ایران به موجب دادخواستی ابطال تعرفه شماره 1134 عوارض و درآمدهای شهرداری کاشان در سال 1400 تحت عنوان هزینه خدمات شهری محل فعالیت فعالان اقتصادی، اداری، خدماتی، تجاری ( غیرمشمول قانون نظام صنفی ) را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به‌طور خلاصه اعلام کرده است که : " 1 مطابق بند 16 ماده 71 قانون شوراها، وضع عوارض محلی محدود و مقید به رعایت سیاست‌های عمومی دولت که از سوی وزارت کشور اعلام می‌شود شده است . در سال 1378 آیین‌نامه اجرایی وضع و وصول عوارض توسط شوراهای اسلامی به تصویب هیات وزیران رسیده، لکن به موجب رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره 361 موارد متعددی از آن ابطال گردیده است . 2 پیشنهاد لوایح برقراری عوارض در شهرها بر عهده شهرداری است و شورای اسلامی شهر موظفند لوایح عوارض را حداکثر تا 15 بهمن ماه هر سال برای اجرا در سال بعد، تصویب و اعلام عمومی نمایند ( تبصره 1 ماده 50 قانون مالیات بر ارزش افزوده، حسب اطلاع، شورای اسلامی شهر و شهرداری کاشان به تکلیف قانونی خود در اعلام عمومی مصوبات در خصوص عوارض عمل نکرده‌اند و موکل در موعد از مفاد آن اطلاع حاصل نکرده است تا امکان اعتراض نسبت بدان برایش فراهم گردد . 3 قانون پولی و بانکی کشور مصوب 1351 اجازه تاسیس و افتتاح شعب بانک‌ها را به بانک مرکزی تفویض نموده و بدیهی است که تجویز تاسیس ملازمه با کلیه لوازم مقرر و متعارف آن از جمله معرفی محل برای تسهیل ارتباطات عمومی و مراجعات مردمی دارد و شهرداری در این خصوص هیچ خدمتی به شعب بانکی ارائه نداده و در زمره تکالیف مقرره آن‌ها نیز نمی‌باشد تا شورای اسلامی شهر امکان تصویب عوارض مربوطه را داشته باشد . 4 به موجب اصول 44 و 51 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، نه تنها بانک‌ها صنعت یا صاحب حرفه و پیشه و ... محسوب نمی‌شوند تا مشمول تادیه عوارض گردند بلکه وضع هر نوع عوارض و مالیات و هرگونه وجهی از هر شخص باید به موجب قانون و برابر مقررات صورت پذیرد و هرنوع مصوبه در این باره نیز باید با رعایت قوانین مرتبط باشد . به همین جهت است که بند ( ب ) ماده 30 قانون نحوه وصول برخی از درآمدهای دولت و مصرف آن در موارد معین مصوب 1373 تصریح می‌کند که وضع هر نوع عوارض برای بانک‌ها منوط به تصویب شورای اقتصاد است و شورای اسلامی شهرها، بدون تجویز شورای اقتصاد، مجاز به وضع و تصویب عوارض برای بانک‌ها نیستند . 5 مطابق ماده 3 قانون نظام صنفی مصوب 1382 فرد صنفی هر شخص حقیقی یا حقوقی است که در یکی از فعالیت‌های صنفی اعم از تولید، تبدیل، خرید، فروش، توزیع خدمات و خدمات سرمایه‌گذاری کرده و به عنوان پیشه ور و صاحب حرفه و شغل آزاد، خواه به شخصه یا با مباشرت دیگران محل کسبی دایر یا وسیله کسبی فراهم آورد و همچنین طبق ماده 3 همین قانون واحد صنفی هر واحد اقتصادی است که فعالیت آن در محل ثابت یا وسیله سایر باشد و توسط فرد یا افراد صنفی با اخذ پروانه کسب دایر شده باشد واحد صنفی شناخته می‌شود . با تامل در مواد فوق معلوم است که موضوع و ماهیت فعالیت بانک موکل و تشریفات و ضوابط حاکم بر آن و قلمرو اجرایی آن تفاوت آشکار دارد . بانک‌ها به موجب مقررات خاص خود نظیر لایحه قانونی اداره امور بانک‌ها مصوب 1358 و قانون امور پولی و بانکی کشور و سایر مقررات مربوطه اداره شده و تابع مقررات صنفی نیستند . لذا اطلاق شخص صنفی بر بانک و جعل و مطالبه عوارض حق کسب و پیشه توسط شورای اسلامی شهر کاشان برخلاف قوانین و مقررات حاکم است . " متن مصوبه مورد شکایت به شرح زیر است : " شماره تعرفه 1134 عنوان تعرفه : هزینه خدمات شهری محل فعالیت فعالان اقتصادی، اداری، خدماتی، تجاری و ... ( غیرمشمول قانون نظام صنفی ) – ماهیانه تبصره 5 چنانچه نسبت به پرداخت بدهی سال‌های قبل تا پایان سال 1398 اقدام نگردد از ابتدای سال 1399 کلیه بدهی‌های سال‌های قبل در صورت ابلاغ شهرداری به مودیان بر مبنای تعرفه سال 1399 محاسبه و قابل وصول خواهد بود و در صورت عدم ابلاغ بر اساس تعرفه سال مربوطه محاسبه خواهد گردید . شهردار کاشان رئیس شورای شهر کاشان استانداری اصفهان " در پاسخ به شکایت مذکور، شهردار کاشان به موجب لایحه شماره 9475 /16 29/4/1400 توضیح داده است که : " 1 با توجه به تبصره 1 ماده 5 قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و چگونگی برقراری و وصول عوارض و سایر وجوه از تولیدکنندگان کالا و ارائه‌دهندگان خدمات مصوب سال 1381 وضع عوارض محلی جدید یا افزایش هر یک از عوارض محلی که در این قانون مشخص نشده تجویز شده است و هر چند قوانین ومقررات عمومی حاکم بر بانک‌ها سراسری و ملی بوده لکن حسب تبصره 1 ماده 3 قانون تجارت محل فعالیت بانک‌ها از مصادیق واحدهای تجاری است که به همین جهات هیات عمومی دیوان عدالت اداری در آراء صادره از جمله رای شماره 113 29/2/1387 وضع عوارض کسب و پیشه ( عوارض محلی ) از بانک‌های دولتی، خصوصی و صندوق‌های قرض‌الحسنه و موسسات مالی و اعتباری را مغایر با قانون و خارج از حدود اختیار تشخیص نداده است . 2 طبق بند 1 ماده 35 قانون تشکیلات شوراهای اسلامی مصوب 1362 عوارض محلی شهرداری از کلیه مشمولین قانون نظام صنفی ( صاحبان حرفه و پیشه و مشاغل ) و مشمولین قوانین خاص مثل بانک‌ها، مطب پزشکان و ... با پیشنهاد وزیر کشور تصویب و اخذ این‌گونه عوارض طبق بخشنامه شماره 6000 15/2/1397 وزارت کشور در حاکمیت قانون اجرا شده است . 3 طبق بند 16 ماده 71 قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران مصوب 1375 با اصلاحات بعدی، تصویب لوایح برقراری یا لغو عوارض شهر و همچنین تغییر نوع و میزان آن با در نظر گرفتن سیاست عمومی دولت که از سوی وزارت کشور اعلام می‌شود و نیز به موجب بند 26 ماده مذکور تصویب نرخ خدمات ارائه شده توسط شهرداری و سازمان‌های وابسته به آن با رعایت آیین‌نامه مالی و معاملات شهرداری‌ها با رعایت مقررات مربوط از جمله وظایف و مسئولیت‌های شورای اسلامی شهر است و با توجه به تبصره 1 ماده 50 قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب 1387 شورای اسلامی شهر و بخش جهت وضع هر یک از عوارض محلی جدید که تکلیف آن‌ها در این قانون مشخص نشده باشد موظفند موارد را حداکثر تا 15 بهمن ماه هر سال برای اجرا در سال بعد تصویب و اعلام عمومی نمایند که از جمله مصوبات شورای شهر نیز عوارض شغلی و بهای خدمات مربوط به بانک‌ها و موسسات مالی و اعتباری می‌باشد که تصویب و لازم الاجرا گردیده است . ( آراء شماره 476 الی 479 13/3/1399 ، 350 الی 353 - 1/3/1397 ، 355 1/3/1397 و 1240 8/12/1398 صادره از هیات عمومی دیوان عدالت اداری که در راستای قانونی شناختن این عوارض صادر گردیده است همگی گواه این موضوع می‌باشد .) 4 بانک‌ها معمولا در بهترین مراکز تجاری شهر احداث و مورد بهره برداری قرار می‌گیرد و از کلیه خدمات شهری و شهرداری به صورت مستمر و روزانه استفاده می‌نمایند و این نوع فعالیت موجب وارد آمدن هزینه‌های گزاف بر پیکره شهر بوده که اخذ عوارض و بهای خدمات بانک‌ها نه تنها خلاف قانون نبوده بلکه اجرای عدالت و مشارکت کلیه مشاغل در تامین هزینه‌های عمومی شهر می‌باشد . در غیر این صورت اخذ عوارض از سایر صنوف و ارائه خدمات به بانک‌ها امری غیرعادلانه و غیرقانونی خواهد بود " . هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 17/3/1401 به ریاست معاون قضایی دیوان عدالت اداری در امور هیات عمومی و با حضور معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است . رای هیات عمومی براساس تبصره 1 ماده 50 قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب سال 1387 : « شوراهای اسلامی شهر و بخش جهت وضع هر یک از عوارض محلی جدید که تکلیف آن‌ها در این قانون مشخص نشده باشد، موظّفند موارد را حداکثر تا پانزدهم بهمن ماه هر سال برای اجرا در سال بعد تصویب و اعلام عمومی نمایند .» نظر به اینکه براساس تبصره 5 تعرفه شماره 1134 از تعرفه عوارض و بهای خدمات سال 1400 شهرداری کاشان مقرر شده است که : « چنانچه نسبت به پرداخت بدهی سال‌های قبل تا پایان سال 1398 اقدام نگردد، از ابتدای سال 1399 کلّیه بدهی‌های سال‌های قبل در صورت ابلاغ شهرداری به مودیان بر مبنای تعرفه سال 1399 محاسبه و قابل وصول خواهد بود و در صورت عدم ابلاغ بر اساس تعرفه سال مربوطه محاسبه خواهد گردید » و حکم مزبور با سالانه بودن تعیین عوارض محلی و اجرای آن‌ها برای یک سال که به شرح تبصره 1 ماده 50 قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب سال 1387 به آن تصریح شده مغایرت دارد، بنابراین برمبنای استدلال مذکور که در رای شماره 130 الی 136 17/1/1401 هیات عمومی دیوان عدالت اداری نیز منعکس شده، تبصره 5 تعرفه شماره 1134 از تعرفه عوارض و بهای خدمات سال 1400 شهرداری کاشان خلاف قانون و خارج از حدود اختیار است و مستند به بند 1 ماده 12 و مواد 13 و 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 از تاریخ تصویب ابطال می‌شود . هیات عمومی دیوان عدالت اداری معاون قضایی دیوان عدالت اداری مهدی دربین