رای شماره 1108 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع ابطال ماده 46 تعرفه تصویبی لایحه عوارض شهرداری سرعین مصوب شورای اسلامی سرعین

شماره 9700915 - 14/10/1399 بسمه تعالی جناب آقای اکبرپور رئیس هیات مدیره و مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 9909970905811108 مورخ 18/9/1399 با موضوع: «ابطال ماده 46 تعرفه تصویبی لایحه عوارض شهرداری سرعین مصوب شورای اسلامی سرعین از تاریخ تصویب» جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد. مدیرکل هیات عمومی و هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری مهدی دربین تاریخ دادنامه : 18/9/1399 - شماره دادنامه: 1108 - شماره پرونده : 9700915 مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی : آقای امید صفری موضوع شکایت و خواسته: ابطال ماده 46 تعرفه تصویبی لایحه عوارض شهرداری سرعین مصوب شورای اسلامی سرعین گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال ماده 46 تعرفه تصویبی لایحه عوارض شهرداری سرعین را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که: " احتراما به استحضار می‌رساند، شورای شهر سرعین اقدام به تصویب ماده 46 تحت‌عنوان بهای خدمات آماده‌سازی نموده که در آن مالکان را ملزم به رعایت مفاد مواد 22 و 23 آیین‌نامه اجرایی قانون زمین شهری مبنی بر اخذ هزینه آماده‌سازی زمین در هنگام صدور پروانه ساخت می‌نماید. لکن ماده 22 و 23 آیین‌نامه اجرایی قانون زمین شهری، مفهوم «آماده‌سازی زمین» را تبیین ساخته و بر اساس آن، آماده‌سازی شامل عملیات زیربنایی از قبیل تسطیح و آسفالت معابر، تامین شبکه‌های تاسیساتی آب و برق، جمع‌آوری و دفع آبهای سطحی و فاضلاب و همچنین عملیات روبنایی احداث مدارس، درمانگاه، واحد انتظامی، فضای سبز، اداره آتش‌نشانی، اماکن تجاری و نظایر آن می‌گردد. آقایان مستحضرند تمامی این موارد که در مواد 22 و 23 آیین‌نامه اجرایی قانون زمین شهری ذکر گردیده است. از وظایف ذاتی شهرداری است که شهرداریها برابر بند 21، 25 و 24 ماده 55 قانون شهرداری‌ها، موظفند به هزینه خود تمامی این موارد را انجام دهند و نبایستی برای انجام وظایف قانونی از مردم هزینه‌ای مطالبه شود. لیکن مصوبه معترض‌عنه هزینه انجام این وظایف را بر عهده مالکان قرار داده که مسلما اجرای این مصوبه تکالیف سنگینی را من غیر حق بر عهده مالکان می‌گذارد. تنها مقرره‌ای که تادیه هزینه و انجام وظایف آماده‌سازی زمین را بر عهده مالکان اراضی گذاشته است، تبصره 4 ماده واحده قانون تعیین وضعیت اراضی واقع در طرح‌های دولتی و شهرداری‌ها است. مطابق این تبصره مالکان اراضی و زمین‌هایی که در اثر افزایش محدوده شهری ملحق به این محدوده شده است جهت استفاده از مزایای ورود به محدوده ملزم به انجام وظایف «آماده‌سازی زمین» و همچنین واگذاری 20 % زمین به شهرداری می‌باشند. خارج از مصداق مذکور انجام تمامی موارد مربوط به آماده‌سازی زمین به عهده شهرداری است که این تکالیف در تبصره 2 بند 2، بند 21 و 25 ماده 55 قانون شهرداری‌ها ذکر شده است. پر واضح است که هنگامی که بر اساس تبصره 3 ماده 62 قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه، شهرداری بدون مجوز قانونی حق اخذ وجه، خدمات و یا کالا را از شهروندان ندارد، به طریق اولی زمانی که وظیفه‌ای مطابق قانون به عهده شهرداری گذارده شده است، نمی‌توان هزینه آن را از شهروندان مطالبه نمود. با همه این اوصاف در مصوبه معترض عنه شهرداری انجام وظایف قانونی مصرح در بند 21، 25 و 24 ماده 55 قانون شهرداری را در هنگام اخذ پروانه ساختمانی موکول به پرداخت هزینه و بهای آماده‌سازی نموده است که مسلما این موضوع امری خلاف انصاف و قانون می‌باشد، بنابراین به علت اینکه در هیچ کدام از مقررات قانونی اخذ وجه توسط شهرداری بابت آماده‌سازی زمین از شهروندان تایید نشده است بلکه تمامی این هزینه‌ها به عهده شهرداری گذارده شده است، لذا مصوبه معترض‌عنه نیز برخلاف قانون تصویب شده و از این جهت فاقد اثر قانونی است. نظر به مراتب یاد شده با توجه به مغایرت آشکار مصوبه معترض‌عنه با بند 24، 21 و 25 ماده 55 قانون شهرداری‌ها و همچنین تبصره 3 ماده 62 قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه، تقاضای ابطال مصوبه معترض‌عنه را بر اساس بند 1 ماده 12 و ماده 13 قانون دیوان عدالت اداری از تاریخ تصویب آن دارم. " متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است: " ماده 46: بهای خدمات آماده‌سازی به استناد ماده 22 و 23 آیین‌نامه اجرایی زمین شهری شهرداری از کلیه املاک بایر در تمام نقاط شهر در سال 1396 اقدام به دریافت پروانه ساختمانی می‌کنند. به شرح زیر بهای خدمات آماده‌سازی اخذ خواهد کرد. 1 بهای خدمات آماده‌سازی، برای هر مترمربع عرصه در موقع صدور پروانه ساختمانی مسکونی 3 واحده 000 /70 ریال و برای هر مترمربع عرصه، در پروانه ساختمانی مجتمع مسکونی بیش از 3 واحد مبلغ 000 /150 ریال و در پروانه‌های ساختمانی تجاری اداری برای هر مترمربع عرصه 000 /200 ریال محاسبه و اخذ خواهد شد. هتل و هتل آپارتمان و طرحهای گردشگری 000 /100 ریال برای هر مترمربع عرصه می‌باشد. 2 بهای خدمات آماده‌سازی صرفا در زمان صدور پروانه ساختمانی اخذ خواهد شد و در مراجعات اخذ بلامانع دیوار‌کشی نقل و انتقال برای عرصه فاقد پروانه ساختمانی این عوارض اخذ نخواهد شد. 3 املاکی که بعد از ابلاغ طرح جامع پروانه ساختمانی دریافت کرده‌اند و در سال 1396 نسبت به اخذ پایانکار اقدام می‌نمایند و معبر آن‌ها خاکی می‌باشد ملزم به پرداخت این عوارض موقع مراجعه به شهرداری برای اخذ (بلامانع عدم خلافی یا پایانکار) هستند. 4 املاکی که پروانه ساختمانی آن‌ها قبل از سال 1393 صادر گردیده و معبر آن‌ها آماده‌سازی نشده باشد نیز، مشمول پرداخت بهای خدمات آماده‌سازی نمی‌شوند. 5 املاکی که قبلا از شهرداری پروانه ساختمانی دریافت و پایانکار نیز اخذ کرده‌اند مشمول پرداخت عوارض آماده‌سازی نمی‌شوند و املاکی که پایانکار اخذ ننموده‌اند برابر بند سه همین ماده عمل نمایند. 6 املاکی که قبلا برای آن پروانه ساختمانی صادر شده و برابر پروانه صادره اعیانی نیز احداث گردیده و مالک مجددا با مراجعه به شهرداری در خواست افزایش بنا می‌کند در صورت آسفالت بودن معبر، مشمول پرداخت بهای خدمات آماده‌سازی نمی‌شوند. 7 کلیه زمین‌های بایر در کوچه و خیابان‌های جدیدالاحداث بعد از طرح جامع سطح شهر که پروانه دریافت نکرده‌اند موقع دریافت پروانه ساختمانی ملزم به پرداخت عوارض آماده‌سازی هستند. 8 بهای خدمات آماده‌سازی املاکی که بر آن به معبر تا 8 متر می‌باشد 60 % مبلغ و املاکی که بر آن‌ها از 8 /01 تا 12 متر باشد 80 % مبلغ و از 1201 به بالا 100 % مبلغ تعیین شده بند یک این ماده می‌باشد. " در پاسخ به شکایت مذکور، رئیس شورای اسلامی شهر سرعین به موجب لایحه شماره 97 /958 23/7/1397 توضیح داده است که: " 1 همان طوری که مستحضرید ماهیت حقوقی شهرداری‌ها به عنوان یک موسسه عمومی غیردولتی بوده و به صورت خودگردان از طریق درآمد محلی اداره می‌شود و شهرداری سرعین عوارضی وفق تبصره 1 ماده 50 قانون مالیات بر ارزش افزوده، تحت عنوان بهای خدمات و عوارض محلی در بهمن ماه هر سال پس از طی مراحل قانونی به شورای اسلامی شهر پیشنهاد و پس از تصویب شورای اسلامی شهر سرعین و تایید فرمانداری که از طرف وزارت کشور به فرمانداری‌ها تفویض شده است اقدام به اخذ عوارض می‌نماید. 2 با اخذ پرونده از شهرداری و مطالعه آن خواهان برابر درخواست شماره 2809 /96 24/2/1396 با ارائه پیش طرح نسبت به دریافت مجوز تهیه نقشه اقدام نموده‌اند که برابر پیش طرح اعیانی موجود بایستی تخریب گردد و واحد درآمد شهرداری عطف به بند 7 و سایر بندهای ماده 46 با توجه به تخریب کامل اعیانی موجود و درخواست پروانه جدید نسبت به محاسبه عوارض آماده‌سازی و سایر عوارض وفق لایحه عوارض مصوب اقدام و باید فیش عوارض ارائه شده در زمان صدور پروانه ساختمان در وجه شهرداری سرعین پرداخت گردد. 3 علیهذا با عنایت به مراتب فوق تقاضای صدور حکم به رد دعوی با عنایت به اینکه شهرداری وفق قوانین و مقررات اقدام کرده است. از محضر ریاست مورد استدعاست در ضمن کلیه مدارک و مستندات به پیوست می‌باشد. " هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 18/9/1399 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیات عمومی طبق بند 1 ماده 55 قانون شهرداری، ایجاد خیابان‌ها، کوچه‌ها، میدان‌ها، باغ‌های عمومی و مجاری آب و توسعه معابر در حدود مقررات موضوع از وظایف شهرداری‌ها است و در قوانین موضوعه فقط در تبصره 4 ماده واحده قانون تعیین وضعیت اراضی و املاک واقع در طرح‌های دولتی و شهرداری‌ها مصوب سال 1367، در هنگام تقاضای ورود به محدوده و استفاده از امکانات شهری، هزینه آماده‌سازی به عهده مالکین گذاشته شده است، بنابراین اطلاق ماده 46 تحت عنوان بهای خدمات آماده‌سازی به استناد ماده 22 و 23 آیین‌نامه اجرایی قانون زمین شهری مصوب شورای اسلامی شهر سرعین و با توجه به دلایل مندرج در رای شماره 556 مورخ 17/4/1399 هیات عمومی دیوان عدالت اداری، اخذ وجه در سطح شهر تحت عنوان هزینه آماده‌سازی معابر و شوارع مغایر قانون و خارج از حدود اختیارات است و مستند به بند 1 ماده 12 و مواد 88 و 13 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 از تاریخ تصویب ابطال می‌شود. رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری محمدکاظم بهرامی