رای شماره 1117 الی 1120 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع ابطال بند1 نامه شماره 14225/ 92/ 370 -26/3/1392 سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان

null شماره ه / 627 / 92 -6/10/1394 تاریخ دادنامه : 24/9/1394 شماره دادنامه : 1117 الی 1120 کلاسه پرونده : 55 / 93 627 / 92 . 628 . 631 مرجع رسیدگی : هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکیان : آقایان : 1 کاظم کیانی 2 غلامرضا داروان 3 حسن رضایی خواه 4 حسن کلاته ملایی موضوع شکایت و خواسته : ابطال بند 1 نامه شماره 14225/ 92/ 370 - 26/3/1392 سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان وزارت صنعت، معدن و تجارت گردش کار : الف ) آقایان : 1 حسن رضایی خواه 2 غلامرضا داروان 3 حسن کلاته ملایی هر یک به موجب دادخواستهایی جداگانه ابطال نامه شماره 14225/ 92/ 370 - 26/3/1392 سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان وزارت صنعت، معدن و تجارت را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده‌اند که : « اینجانب از خریداران خودرو رانا از شرکت ایران خودرو هستم که در تاریخ 1391/4/21 اقدام به پیش خرید خودرو ملی رانا از شرکت کردیم و مبلغ 10 میلیون تومان واریز کردیم و طبق قراردادی شرکت تعهد کرده است خودرو را در تاریخ 1391/12/29 تحویل نماید و با توجه به این که مسوولین شرکت در مصاحبه با مطبوعات و رسانه ملی قیمت خودرو را کمتر از 15 میلیون تومان اعلام کرده که بعد از آن به دلیل مسائل و مشکلاتی از جمله تحریمها و غیره سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان در مهر ماه 1391 قیمت خودرو رانا را حدود 215 / 000 / 000 ریال اعلام کرد و شرکت ایران خودرو با قیمتهای جدید اقدام به تحویل چند هزار دستگاه خودرو که موعد تحویل آن‌ها دی لغایت بهمن 1391 بوده کرده تا این که از اوایل بهمن ماه بازار خودرو به دلایل گوناگون دچار التهاب گردید و قیمت انواع خودرو بی‌دلیل و بی‌ضابطه بالا رفت به هر حال با توجه به شرایط به وجود آمده در نهایت ایران خودرو اقدام به پیشنهاد قیمت جدید کرده که طی آن قیمت خودرو رانا از 215 / 000 / 000 ریال به 000 / 000 / 295 ریال افزایش یافت . همگی به دلیل ذیل درخواست ابطال بخشنامه شماره 14225/ 92/ 370 سازمان حمایت از مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان را داریم . سازمان حمایت طی بخشنامه شماره 370 / 91 / 714991391 / 2 / 10 به شرکت ایران خودرو ابلاغ کرده تا تمامی دعوتنامه‌های صادر شده جهت تکمیل وجه خودروهای با تاریخ تحویل اسفند 1391 بر اساس قیمتهای قبل و همانند مشتریان با تاریخ تحویل بهمن 1391 یعنی 215 / 000 / 000 ریال اقدام شود و همین سازمان در مورخ 1391/3/26 دقیقا 48 ساعت پس ازخلق حماسه سیاسی مورد تاکید مقام معظم رهبری توسط مردم ولایت مدار ایران اسلامی با یک گردش 180درجه‌ای با صدور بخشنامه 370 / 92 / 14225 اعلام کرده که قیمتهای اعلامی مربوط به خودروهای ثبت نامی در خرداد 1391 بوده و شامل ثبت‌نامی‌های تیر ماه 1391 نمی‌شود و در متن بخشنامه به مصوبه شماره 219604 کارگروه تنظیم بازار استناد کرده در حالی که این مصوبه بر اساس نامه شماره 78575ه / ب 1391/12/22 جناب آقای لاریجانی ریاست مجلس شورای اسلامی ( هیات بررسی و تطبیق مصوبات دولت با قوانین ) مغایر قانون تشخیص داده شده است . لذا ابطال بخشنامه شماره 370 / 92 / 14225 1392/3/26 سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان را خواستارم .» در پاسخ به اخطار رفع نقصی که از طرف دفتر هیات عمومی برای آقایان حسن کلاته ملایی و غلامرضا داروان و حسن رضایی خواه صادر شده است، ایشان به موجب لایحه‌هایی که به شماره‌های 14061394 / 9 / 22، 14071394 / 9 / 22، 172 1393/2/8 ثبت دفتر اندیکاتور هیات عمومی شده اعلام کرده‌اند که : « با توجه به این که بند 2 بخشنامه شماره 370 / 91 / 714991392 / 2 / 10 سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان اشاره به این موضوع دارد که ایران خودرو باید خودرو کسانی را که در خرداد 1391 اقدام به پیش ثبت نام کرده‌اند را با قیمتهای قبل ( قیمت مصوب توسط سازمان حمایت در مهر ماه 1391 ) تحویل خریداران نماید . لذا مصوبه شماره 219604 هیات دولت ( مجوز فروش خودروهای سبک تولید داخل به قیمت تجاری و نیز واریز 95 % مابه التفاوت قیمت تجاری و قیمت محاسباتی با نرخ ارز مبادله‌ای به حساب خزانه ) فقط شامل مشمولین بند 1 بخشنامه سازمان حمایت ( ثبت نام‌کنندگان تیر 1391 ) می‌شود و از آن جا که جناب آقای لاریجانی ریاست مجلس شورای اسلامی طی نامه شماره 78575ه / ب 1391/12/22 با استناد به موادی از قوانین قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران سیاستهای کلی اصل 44 قانون اساسی قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت و قانون محاسبات عمومی کشور مصوبه هیات دولت را لغو کرده است لذا اینجانبان نیز که از مشمولین بند 1 بخشنامه سازمان حمایت می‌باشیم با استناد به نامه جناب آقای لاریجانی و مواد قانونی مورد اشاره ایشان در متن نامه درخواست ابطال بند 1 بخشنامه شماره 370 / 92 / 14225 1392/3/26 سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان را داریم .» ب ) آقای کاظم کیانی [ احداز شاکیان ] نیز به موجب دادخواستی جداگانه ابطال بند ( 1 ) بخشنامه شماره 370 / 92 / 14225 1392/3/26 سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان وزارت صنعت، معدن و تجارت را خواستار شده و اعلام کرده است که : « ریاست محترم هیات عمومی دیوان عدالت اداری سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان با استناد به مصوبه غیر قانونی هیات وزیران ( کارگروه کنترل بازار ) به شماره 219604 1391/11/19 که در تاریخ 1391/12/22 طی نامه شماره 78575ه / ب ریاست مجلس شورای اسلامی ملغی‌الاثر شده سه ماه بعد اقدام به اصدار بخشنامه غیر قانونی شماره 370 / 92 / 14225 1392/3/26 کرده است که از حیث مصرح نبودن به رعایت دستورالعمل مصوب شورای رقابت موضوع بند 5 ماده 58 قانون اجرای سیاستهای کلی اصل 44 قانون اساسی ( مصوب 1387 ) و ضوابط تعیین قیمت کالاهای اساسی و انحصاری و ... ( موضوع تبصره 1 ماده 101 قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه مصوب 1389 ) منجر به « تعیین، حفظ یا تغییر قیمت یک کالا یا خدمات به صورتی غیر متعارف » مندرج در جزء 1 بند ط ماده 45 قانون اجرای سیاستهای کلی اصل 44 قانون اساسی می‌شود . افزون بر این از جهت تحمیل شرایط تبعیض‌آمیز، قیمت‌گذاری تبعیض‌آمیز و تبعیض در شرایط معامله مغایرت صریح با بند 3 ماده 44 و بندهای ب و ج ماده 45 قانون اجرای سیاستهای کلی اصل 44 قانون اساسی داشته و خارج از اختیارات آن سازمان است که منجر به متضرر شدن مشتریان به مبلغ هشت میلیون تومان شده است ( 21 / 5 میلیون تومان تحویل 30 بهمن 1392 29 / 5 میلیون تومان تحویل 1 اسفند 1392 : با ثبت نام همزمان ) لذا از آن دیوان که مصداق آشکار عدالت در نظام اسلامیمان است عاجزانه خواهشمندم با صدور دستور ابطال بخشنامه مذکور باز هم رایحه شیرین عدالت در کالبد مظلومان زیان دیده دمیده و دعاگویمان فرمایید . با سپاس و امتنان کاظم کیانی .» متن نامه مورد اعتراض به قرار زیر است : « نامه شماره 370 / 92 / 14225 1392/3/26 سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان وزارت صنعت، معدن و تجارت : جناب آقای فراهانی معاون محترم بازرسی و رسیدگی به تخلفات با سلام و احترام همان گونه که مطلعید پیرو شکواییه‌ها و مراجعات مکرر مردمی در خصوص افزایش قیمت خودروی رانا پس از مصوبه شماره 219604 1391/11/19 کارگروه کنترل بازار، این حوزه اقدام به بررسی و پیگیری موضوع نمود که پس از مکاتبات متعدد و برگزاری جلسات مرتبط در نهایت وفق صورتجلسه مورخ 1392/3/18 برگزار شده در محل دفتر ریاست سازمان و با حضور مسوولین شرکت مقرر گردید : 1 مشتریانی که طی بخشنامه شماره 3110 ( ثبت نام تیر ماه 1391 ) شرکت ایران خودرو با موعد تحویل اسفند 1391 اقدام به ثبت نام کرده‌اند می‌باید با آخرین قیمتهای مورد عمل در خصوص خودروی رانا اقدام به تحویل خودرو نمایند . 2 مشتریانی که طی بخشنامه شماره 3098 ( ثبت نام خرداد ماه 1391 ) شرکت ایران خودرو با موعد تحویل دی ماه 1391 لغایت اسفند 1391 اقدام به ثبت نام کرده‌اند به دلیل تعیین موعد تحویل اسفند ماه توسط سیستم ثبت نام و خارج از اراده مشتری، نسبت به مراجعه به معاونت فروش و بازاریابی شرکت ایران خودرو اقدام تا مسوولین شرکت یاد شده نسبت به جلب رضایت ایشان اقدام نمایند . لذا مقتضی است دستور فرمایید در اسرع وقت نسبت به موارد ذیل اقدام لازم مبذول و نتیجه به این حوزه معاونت نیز منعکس گردد : الف با توجه به ابهام مطروحه از ناحیه مشتریان مبنی بر این که « موعد تحویل مشتریان بند 1 صرفا محدود به اسفند ماه نبوده است » ضروری است موعد تحویل مشتریان بخشنامه شماره 3110 به صورت رندم طی بازرسی ویژه استخراج و مورد بررسی واقع گردد . ب در صورت عدم اقدام موثر شرکت در جلب رضایت مشتریان بند 2 ضروری است نسبت به تنظیم پرونده تخلف هر یک از شکواییه‌های واصله به سازمان از ناحیه امور حقوقی و رسیدگی به تخلفات با امعان نظر کارشناسی مبنی بر « الزام تحویل خودرو با قیمت بهمن ماه 1391 معادل 215 / 000 / 000 ریال » صورت پذیرد . معاون نظارت بر کالاهای سرمایه‌ای و خدمات » در پاسخ به شکایت شاکیان، معاون وزیر، رئیس هیات‌مدیره و مدیرعامل سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان وزارت صنعت، معدن و تجارت به موجب لایحه شماره 370 / 93 / 10560 1391/3/21 توضیح داده است که : « با سلام و احترام : در خصوص پرونده کلاسه 627 / 92 موضوع شکواییه آقای حسن رضایی خواه مبنی بر ابطال نامه شماره 370 / 92 / 14225 1392/3/26 این سازمان به استناد نامه مجلس شورای اسلامی مراتب زیر را به عنوان لایحه دفاعیه به حضور تقدیم و تقاضای رد شکایت شاکی مورد استدعاست : 1 درخواست ابطال نامه شماره 370 / 92 / 142251392 / 3 / 26 این سازمان درخصوص خودروی رانا همان گونه که در سوابق پرونده مضبوط است خودروی رانا موضوع شکایت در زمان پیش فروش در شرکت ایران خودرو فاقد قیمت رسمی و مصوب کمیته خودرو بوده است و اعلام قیمت 15 میلیون تومان تنها بر اساس اعلام جراید و برآوردی یا شرایط ثابت در زمان اعلام قیمت بوده است . قیمت رسمی خودروی یاد شده بر اساس بررسی اسناد و مدارک مرتبط و تعیین و تایید اعضای کمیته خودرو در جلسه مورخ 1391/7/11 مبلغ 215 میلیون ریال به شرکت ایران خودرو ابلاغ شده است . اما پس از ابلاغ مصوبه شماره 219604 1391/11/9 کارگروه کنترل بازار مبنی بر صدور مجوز فروش خودرو به خودروسازان با قیمتهای تجاری و ابلاغیه نحوه اجرای مصوبه مذکور طی نامه شماره 64294 1391/12/1 مقرر شد قیمتهای تجاری جدید برای قراردادهای فروش با قیمت غیر قطعی از تاریخ تحویل ( تاریخ تحویل خودرو مندرج در فرم قرارداد ) 1391/12/1 به بعد از آن اجراء شود . در ادامه این سازمان با فرض یکسان بودن شرایط ثبت نامه برای کلیه مشتریان خودروی رانا مبنی بر « عدم اختیار در انتخاب موعد تحویل اسفند ماه و انتخاب موعد تحویل توسط سیستم ثبت نام » اقدام به تنظیم 3 مکاتبه با عنوان شرکت ایران خودرو مبنی بر « الزام تعمیم قیمتهای قدیم به کلیه ثبت‌نام‌کنندگان » می‌نماید، لیکن پس از بررسی تکمیلی و بر اساس اطلاعات واصله مشخص شد شرایط ثبت نام در بخشنامه‌های فروش شرکت ایران خودرو متفاوت بوده است . به نحوی که تاریخ تحویل خودروی رانا برخی مشتریان به صورت اختیاری و توسط سیستم ثبت نام و برخی مشتریان به صورت قطعی در اسفند ماه 1391 تعیین شده است . بر این اساس و با تفکیک مشتریان فوق الذکر تصمیمات متخذه طی نامه داخلی شماره 370 / 92 / 14225 1392/3/26 جهت اجراء به سازمان صنعت، معدن و تجارت و سازمان تعزیرات حکومتی استان تهران ابلاغ شد . 2 درخواست ابطال بخشنامه شماره 642940 1391/12/1 این سازمان با توجه به مکاتبه مجلس شورای اسلامی در این خصوص موارد به شرح ذیل را به اطلاع می‌رساند : 2 . 1 . بخشنامه شماره 62294 1391/12/1 این سازمان در راستای وظایف و اختیارات مصرح در قانون و پس از وصول مصوبه شماره 219604 1391/11/9 کارگروه کنترل بازار تهیه و ارسال شد . لیکن مکاتبه شماره 785750 1391/12/22 مجلس شورای اسلامی با عنوان رئیس جمهور وقت تا این تاریخ جهت اجرا به این سازمان ابلاغ نشده است . 2 . 1 . 1 . وجاهت قانونی بخشنامه صدرالاشاره این سازمان صرفا به واسطه مصوبه شماره 219604 1391/11/9 کارگروه کنترل بازار استنتاج نمی‌شود . اساسا این سازمان مستند به موارد ذیل دارای اختیارات قانونی در مبحث قیمت علی‌الخصوص خودرو می‌باشد : 2 . 1 . 2 . با استناد به بندهای 4 و 6 ماده 7 اساسنامه سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولید‌کنندگان مصوب شورای انقلاب در سال 1358 دستگاه تخصصی بررسی و تعیین قیمت کارشناسی در مجموعه دولت این سازمان است . 2 . 1 . 3 . بر اساس بند ( 3 ) مصوبه شماره 100 / م / 34 1377/10/16 شورای اقتصاد، تنظیم برنامه تولید، تعیین قیمت روز خودرو متناسب با قیمت بازار، میزان و شرایط پیش فروش انواع خودرو تولید داخل به عهده وزارت صنایع وقت بوده است . با توجه به ادغام وزارتین بازرگانی با صنایع و معادن کلیه مسوولیتهای وزیر اسبق صنایع و معادن به وزیر جدید صنعت، معدن و تجارت محول می‌شود . لذا با توجه به عملکرد و وظیفه ذاتی سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان این مهم طی ابلاغیه شماره 1 / 584638 1390/7/19 وزیر صنعت، معدن و تجارت به سازمان حمایت تفویض شد . 2 . 1 . 4 . بر اساس ماده 9 دستورالعمل اجرایی تبصره ( 1 ) بند ( د ) ماده ( 101 ) قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه مرجع نهایی تایید قیمت سایر کالا و خدمات ( ماده 4، 2 و 6 همین دستورالعمل ) از جمله خودرو، سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان است . 2 . 2 . در نهایت به واسطه ابهامات موجود در تعیین مرزهای کاری شورای رقابت و سازمان حمایت موضوع در جلسه مورخ 1392/4/9 کمیسیون اصل نودم ( 90 ) مجلس شورای اسلامی مطرح که بر اساس بند ( 2 ) صورتجلسه یاد شده به صراحت تاکید شده است که قیمت‌گذاری خودرو بر عهده سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان است که صورتجلسه اشاره شده موخر بر استناد دادخواست مشارالیه ( مکاتبه مورخ 1391/12/22 مجلس شورای اسلامی ) است . لذا ملاحظه می‌فرمایند که مکاتبات این سازمان دقیقا در چارچوب قوانین و مقررات بوده است به نحوی که موضوع ابطال این مصوبه توسط مجلس شورای اسلامی پیش از این در آن هیات مطرح و منجر به صدور دادنامه شماره 1002 1392/12/11 در پرونده کلاسه 425 / 92 شده است و در واقع موضوع کان‌لم‌یکن تلقی می‌شود . بنابراین درخواست شاکی مبنی بر ابطال نامه شماره 370 / 92 / 14225 1392/3/26 این سازمان در خصوص خودروی رانا با عنایت به توضیحات و ادله مشروح فوق الذکر بلاوجه و مستحق رد است . النهایه با توجه به موارد فوق، تقاضای رد شکایت شاکی مورد استدعاست .» هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1394/9/24 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است . رای هیات عمومی به موجب تبصره 1 بند ( د ) ماده 101 قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران مصوب سال 1389 مقرر شده است « دولت مکلف است ضوابط تعیین کالاهای اساسی انحصاری و خدمات عمومی و نیز فهرست و ضوابط تعیین قیمت این کالاها و خدمات را ظرف سه ماه پس از تصویب این قانون با پیشنهاد کارگروهی متشکل از نمایندگان وزارت بازرگانی، معاونت و وزارتخانه‌های ذی‌ربط به تصویب شورای اقتصاد برساند .» نظر به حکم مذکور سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان صلاحیتی در صدور نامه شماره 14225/ 92/ 370 - 26/3/1392 و اعلام این که قیمت خودروی رانا در سال 1391 چگونه از مشتریان اخذ شود را ندارد و از طرفی در مقرره مورد اعتراض به مصوبه شماره 219604 / ت48802ک 1391/11/9 هیات وزیران استناد شده است که این مصوبه نیز به موجب نامه شماره 78575ه / ب 22/12/1391 رئیس مجلس شورای اسلامی در اجرای قانون نحوه اجرای اصول 85 و 138 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و اصلاحات بعدی مغایر قانون اعلام و ملغی الاثر شده است، بنابراین استناد به مصوبه ملغی‌الاثر شده نیز مبنای قانونی ندارد و با توجه به مراتب، مقرره شماره 14225/ 92/ 370 - 26/3/1392 سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان با استناد به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود . معاون قضایی دیوان عدالت اداری مرتضی علی اشراقی