رای شماره 2638 هیئت عمومی دیوان عدالت اداری، با موضوع ابطال بند «4» مصوبه شماره 154438 /ت52251 ه - 24/11/1394 هیات وزیران

شماره دادنامه : 140109970905812638 تاریخ دادنامه : 27/10/1401 شماره پرونده : 0100067 مرجع رسیدگی : هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی : آقایان علی سیدین ومهدی کارچانی موضوع شکایت و خواسته : ابطال بند 4 مصوبه شماره 154438/ ت 52251 ه - 24/11/1394 هیات وزیران گردش کار : شاکیان به موجب دادخواستی واحد ابطال بند 4 مصوبه شماره 154438/ ت 52251 ه - 24/11/1394 هیات وزیران را خواستار شده و درجهت تبیین خواسته اعلام کرده‌اند که : " تبصره 5 ماده واحده قانون ممنوعیت بکارگیری اسا‌می، عناوین و اصطلاحات بیگانه مصوب 1375 مقرر می‌دارد :« کارخانه‌ها،کارگاه‌ها و اماکن تولیدی و خدماتی و تجاری موظفند ظرف مدت دو سال از تاریخ ابلاغ این قانون اسا‌می تولیدات و ظرف مدت یک سا ل نام اما کن خود را به نامها و واژه‌های غیر بیگانه برگردانند » در نتیجه با توجه به تاریخ ابلاغ و اجرای قانون مذکور (2/11/1375) نهایتا تاریخ 3/11/1376 باید تمامی تولیدات با نام بیگانه متوقف شوند و با نامها و واژه‌های غیر بیگانه تولید و فعالیت ادامه یابد . قانون‌گذار استثنایی برای وضعیت مذکور پیش‌بینی نکرده است . هیات وزیران بر خلاف قانون صدرالذکر تبصره ماده 12 آیین‌نامه اجرایی قانون ممنوعیت به کارگیری اسامی،عناوین و اصطلاحات بیگانه مصوب 1378 را طی بند 4 مصوبه 154438 / ت / 52251ه -24/11/1394 تغییر داده‌اند و طبق این ماده هر بنگاهی با موافقت شورای هماهنگی پاسداشت زبان فارسی بتواند با علامت تجاری و یا نام تجاری بیگانه خود رعایت نماید یا به آن ادامه دهد . حال آن که قانون ممنوعیت به کارگیری اسا می، عناوین و اصطلاحات بیگانه هیچ بنگاهی را از اجرای قانون مستثنی نکرده است . شایان ذکر است تبصره ماده 12 آیین‌نامه در وضعیت فعلی نه تنها بر خلاف قانون بوده و هست بلکه موجبات تبعیض میان بنگاه‌ها در کشور ایران و اعمال سلیقه توسط مراجع ذی صلاح را در خصوص بنگاه‌ها و تولید‌کنندگان فراهم می‌کند . با امعان نظر به مراتب فوق الذکر و اینکه تبصره ماده 12 آیین‌نامه اجرایی قانون ممنوعیت به کارگیری اسامی، عناوین و اصطلاحات بیگانه ( بند 4 مصوبه 154438 / ت 52251ه - 24/11/1394 ) کاملا بر خلاف قانون می‌باشد . از محضر عالی ابطال بند 4 مصوبه فوق الذکر مورد استدعاست ." متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است : " هیات وزیران در جلسه 14/11/1394به پیشنهاد شماره 62295/1-8/5/1394 وزارت فرهنگی و ارشاد اسلامی و به استناد تبصره 10 ماده واحده قانون ممنوعیت به کارگیری اسامی، عناوین و اصطلاحات بیگانه مصوب 1375 تصویب کرد : آیین‌نامه اجرایی قانون ممنوعیت به کارگیری اسامی، عناوین و اصطلاحات بیگانه موضوع تصویب نامه شماره 16941/ ت 17788 ه -14/4/1378 و اصلاحات بعدی آن به شرح زیر اصلاح می‌شود : 4- تبصره ماده 12 به شرح زیر اصلاح می‌شود : تبصره - به منظور رعایت حقوق مکتسبه و حمایت از تولید‌کنندگان داخلی و صادرکنندگان، ادامه فعالیت واحدها، ارائه خدمات و تولید کالاهایی که قبلا با نام غیرفارسی، پروانه یا مجوز گرفته‌اند، منوط به موافقت شورای موضوع ماده 17 این آیین‌نامه است . " معاون اول رئیس جمهور " در پاسخ به شکایت مذکور، معاون امور حقوقی دولت ( حوزه معاونت حقوقی ریاست جمهوری ) به موجب لایحه شماره 81389-15/5/1401 توضیح داده است که : " هر چند در تبصره 5 ماده واحد‌ه به وظیفه کارخا‌نه‌ها، کارگاه‌ها و اماکن تولیدی و خدماتی و تجاری به تغییر اسا‌می تولیدات و اماکن از نامها و واژه‌های غیر بیگانه تاکید شده است . لکن برخلاف ادعای شاکیان دایر بر اطلاق این حکم اولا در ذیل ماده واحده مقرر شده که « استفاده از این واژه‌ها بر روی کلیه تولیدات داخلی اعم از بخش‌های دولتی و غیردولتی که در داخل کشورعرضه می‌شود ممنوع است » و ثانیا : در تبصره 2 ماده واحده مقرر گردیده است : « واژه‌هایی که فرهنگستان زبان و ادب فارسی وضع معادل فارسی را برای آن‌ها ضروری نمی‌داند و نیز کلماتی که هنوز واژه فارسی معادل آن‌ها از سوی فرهنگستان به تصویب نرسیده است ازشمول این قانون مستثنی هستند » لذا حکم مقرر در تبصره اصلاحی ماده 12 آیین‌نامه اجرایی در راستای حقوق مکتسبه این دسته از تولید کنند‌گان و صادرکنند‌گان وضع شده و مغایرتی با قانون ندارد . همچنین در تبصره 8 ماده واحده قانون‌گذار به ضمانت اجراها‌یی همچون تعطیل موقت محل کار و لغو پروانه کار در مورد تولید و توزیع‌کنندگان کالاها و صاحبان مراکز کسب و پیشه در صورت تخلف از قانون اشاره نموده، لذا هیات وزیران به عنوان یک راهکار اجرایی برای رفع مشکل این اشخاص ادامه فعالیت آن‌ها را منوط به موافقت شورای موضوع ماده 17 آیین‌نامه نموده است ." هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 27/10/1401 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است . رای هیات عمومی اولا مستفا‌د از مفهوم مخالف قسمت اخیر ماده واحده قانون ممنوعیت بکارگیری اسامی، عناوین و اصطلاحات بیگانه مصوب سال 1375، کالاهای صادراتی که در داخل کشور عرضه نمی‌شوند، از شمول این قانون خارج هستند و این امر در ماده 8 آیین‌نامه اجرایی قانون یاد شده نیز مورد اشاره قرار گرفته است . ثانیا بر مبنای تبصره 2 ماده واحده قانون صدرالذکر مقرر شده است که : « واژه‌هایی که فرهنگستان زبان و ادب فارسی وضع معادل فارسی را برای آن‌ها ضروری نمی‌داند و نیز کلماتی که هنوز واژه فارسی معادل آن‌ها از سوی فرهنگستان به تصویب نرسیده است، ازشمول این قانون مستثنی هستند .» بنا به مراتب فوق و نظر به اینکه بند 4 تصویب نامه شماره 154438 / ت52251 ه مورخ 24/11/1394 هیات وزیران ( موضوع اصلاح تبصره ماده 12 آیین‌نامه اجرایی ماده واحده قانون ممنوعیت بکارگیری اسامی، عناوین و اصطلاحات بیگانه ) فراتر از موارد مستثنی شده توسط قانون‌گذار و با منوط کردن موضوع به کارگیری عناوین و اصطلاحات بیگانه به موافقت شورای موضوع ماده 17 آیین‌نامه اجرایی، عملا در مقام صدور حکمی است که متضمن تداوم به کارگیری اسامی، عناوین و اصلاحات بیگانه است، لذا بند مذکور خلاف قانون و خارج از حدود اختیار بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود ./ حکمتعلی مظفری رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری