رای شماره 1736022 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع: ابطال شیوه نامه نحوه احتساب سنوات قابل قبول برای بازنشستگی کارکنان ابلاغی به شماره 209/8733/د مورخ 1401/9/19 مدیر کل منابع انسانی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

شماره0200176 – 1402/7/19 بسمه تعالی مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 140231390001736022مورخ 1402/7/8 با موضوع: «شیوه نامه نحوه احتساب سنوات قابل قبول برای بازنشستگی کارکنان ابلاغی به شماره 209/8733/د مورخ 1401/9/19 مدیر کل منابع انسانی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ابطال شد» جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد. مدیرکل هیات عمومی و هیات‌های تخصصی دیوان عدالت اداری یداله اسمعیلی فرد تاریخ دادنامه: 1402/7/8 شماره دادنامه: 140231390001736022 شماره پرونده: 0200176 0204311 مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکیان: آقایان مجتبی سرمست، ایرج مبینی دهکردی، بیژن ایمانی راستابی، غلامحسین ملک زاده چالشتری، حمید نظرپور چالشتری و خانم‌ها عفت ثانی و فرنگیس ندیمی شهرکی طرف شکایت: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موضوع شکایت و خواسته: ابطال شیوه نامه نحوه احتساب سنوات قابل قبول برای بازنشستگی کارکنان ابلاغی به شماره 209/8733/د مورخ 1401/9/19 مدیر کل منابع انسانی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی گردش کار: شاکیان به موجب دادخواست‌های جداگانه با مفاد مشابه ابطال شیوه نامه نحوه احتساب سنوات قابل قبول برای بازنشستگی کارکنان ابلاغی به شماره 209/8733/د مورخ 1401/9/19 مدیر کل منابع انسانی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی را خواستار شده‌اند و در مقام تبیین خواسته به‌طور خلاصه اعلام کرده‌اند: "1 برابر تبصره 1 ماده 76 قانون تامین اجتماعی (اصلاحی 1371/12/16 ) کسانی که 30 سال تمام کار کرده و در هر مورد حق بیمه مدت مذکور را به سازمان پرداخت نموده باشند می‌توانند تقاضای بازنشستگی نمایند و مطابق تبصره 3 همین ماده الحاقی، بیمه شدگانی که 35 سال سابقه پرداخت حق بیمه داشته باشند می‌توانند تقاضای بازنشستگی نمایند که تصدیق می‌نمایید بازنشستگی بر اساس قانون تامین اجتماعی و به ویژه قوانین مورد اشاره، با تقاضای مستخدم می‌باشد در حالی که دانشگاه علوم پزشکی شاهرود به استناد شیوه نامه شماره 209/8733/د مورخ 1401/9/19 مدیر کل منابع انسانی وزارت بهداشت اینجانب را که دارای سابقه کمتر از 30 سال می‌باشم را اجبار به بازنشستگی و آن هم بدون درخواست خودم نموده است که شیوه نامه ابلاغی مغایر با قوانین تامین اجتماعی است. 2 به استناد ماده یک قانون احکام دائمی، دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی بر اساس آیین‌نامه‌ها و قوانین مصوب هیات امناء خود، دارای قوانین خاص می‌باشند و آنچه در آیین‌نامه اداری و استخدامی اعضای غیر هیات علمی دانشگاه‌های علوم پزشکی آمده است (بند (الف) ماده 97 و ماده 5 و تبصره یک ماده 4 آیین‌نامه پیش گفته) مراد سابقه خدمت قابل قبول برای بازنشستگی 30 سال خدمت دولتی بوده است که ملاحظه می‌گردد در شیوه نامه ابلاغی جمله سوابق دولتی قابل قبول و سنوات غیررسمی بخش غیردولتی را ملاک بازنشستگی قرار داده است که مغایر قانون و حتی آیین‌نامه وزارت بهداشت می‌باشد. مزید بر اینکه قانون‌گذار اختیار تدوین آیین‌نامه‌ها را به هیات امناء داده است و نه به مدیر کل منابع انسانی وزارت بهداشت، بنابراین شیوه نامه ابلاغی مغایر نص صریح ماده یک قانون احکام دائمی نیز می‌باشد. 3 مطابق دادنامه شماره 2394 مورخ 1400/8/25 هیات عمومی دیوان عدالت اداری که منجر به لغو بخشنامه شماره 265687 مورخ 1399/11/19 دانشگاه علوم پزشکی چهارمحال بختیاری گردیده است، تلفیق سوابق خدمت دولتی و غیردولتی ملاک عمل برای بازنشستگی نمی‌باشد بلکه صرفا سوابق خدمت دولتی قابل قبول برای بازنشستگی مدنظر می‌باشد که شیوه نامه ابلاغی علاوه بر مغایرت با قوانین مورد اشاره با رای هیات عمومی دیوان نیز در تعارض است. 4 با استناد به ماده 99 و تبصره‌های آیین‌نامه اداری و استخدامی اعضای غیر هیات علمی، کارمندان موسسه از لحاظ برخورداری از مزایایی نظیر بازنشستگی، از کار افتادگی و ... تابع قوانین یکی از صندوق‌های بازنشستگی کشوری و یا صندوق تامین اجتماعی می‌باشند لذا با توجه به اینکه اینجانب مشمول صندوق بازنشستگی تامین اجتماعی می‌باشم علی القاعده مبنای تعیین شروط برای اینجانب و افراد مشابه به عهده صندوق بازنشستگی تامین اجتماعی بوده و قوانین سازمان تامین اجتماعی در این زمینه صائب می‌باشد و شیوه نامه ابلاغی مدیرکل منابع انسانی وزارت بهداشت غیرقانونی است و ضمن تعارض با قوانین موضوعه تامین اجتماعی در تعیین شرایط بازنشستگی، حتی با ماده 99 آیین‌نامه مورد اشاره نیز در تعارض است. 5 با عنایت به موارد فوق و دادخواست تقدیمی و اسناد ابرازی، تقاضای لغو شیوه نامه شماره 209/8733/د مورخ 1401/9/19 مدیر کل منابع انسانی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی را خواستارم." متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر می‌باشد: "شیوه نامه نحوه احتساب سنوات قابل قبول برای بازنشستگی کارکنان (ابلاغی به شماره 209/8733/د مورخ 1401/9/19 مدیر کل منابع انسانی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی) با عنایت به تغییر مستند بازنشستگی کارکنان مشترک صندوق تامین اجتماعی از ابتدای قانون برنامه ششم توسعه و به منظور رفع ابهامات و وحدت رویه در کلیه موسسات تابعه در خصوص بازنشستگی کارکنان، شیوه نامه نحوه احتساب سنوات قابل قبول برای بازنشستگی شرح ذیل ابلاغ می‌گردد: 1. احراز شرایط بازنشستگی کلیه کارکنان رسمی، پیمانی و قرارداد کار معین و پزشک خانواده و بیمه روستایی به استناد دستورالعمل 58/2 مستمری‌ها و همچنین نظریه شماره 7100/1400/8894 مورخ 1400/12/25 مدیر کل محترم امور حقوقی و قوانین سازمان تامین اجتماعی کشور، بر اساس مفاد ماده (103) قانون مدیریت خدمات کشوری می‌باشد. 2 احتساب سوابق قابل قبول برای بازنشستگی حسب مورد طبق تعریف ماده (105) قانون مدیریت خدمات کشوری، انجام می‌شود. 3 کلیه موسسات موظفند نسبت به یکسان‌سازی، تعیین تکلیف و جمع‌بندی سوابق خدمت کارکنان خود به شرح ذیل اقدام نمایند: الف) آن دسته از سوابق بیمه‌پردازی کارمندان که با درخواست فرد، جزء سنوات خدمت دولتی با سنوات تجربی ایشان لحاظ گردیده و از تمامی امتیازات مترتّب بر آن نیز استفاده نموده است در هر صورت جز سنوات خدمت قابل قبول برای بازنشستگی نیز محسوب می‌گردد. ب) موسسات موظفند چنانچه تاکنون درخواست کارمندان را جهت احتساب سوابق بخش خصوصی و دولتی به هنگام تطبیق نظام حقوقی و یا تبدیل وضعیت استخدامی، اخذ ننموده‌اند از تاریخ ابلاغ این شیوه نامه به مدت 2 ماه نسبت به اخذ درخواست ذینفع مبنی بر احتساب سوابق مذکور در سنوات تجربی دولتی و بازنشستگی ایشان اقدام نمایند؛ در غیر این صورت می‌بایست امتیازات مربوطه کسر و احکام کارگزینی کارکنان اصلاح گردد. پ) آن قسمت از سوابق بیمه‌پردازی کارکنان که درخواستی برای احتساب آن ارائه ننموده و تاکنون از هیچ‌گونه امتیازی نیز در قبال آن بهره مند نگردیده‌اند، برای بازنشستگی قابل احتساب نمی‌باشد. تبصره: واحدهای منابع انسانی موظفند در این رابطه نسبت به اطلاع‌رسانی لازم و جامع به کلیه کارکنان اقدام نمایند. ت) احتساب سوابق بخش خصوصی کارمند مشترک صندوق تامین اجتماعی که علی رغم ارائه درخواست با توجه به قوانین و مقررات، جز سوابق تجربی وی محاسبه نگردیده در سوابق خدمت قابل قبول برای بازنشستگی با ارائه درخواست جدید از تاریخ تقاضا، بلامانع است. بدیهی است به سوابق مذکور پاداش پایان خدمت طبقه و رتبه و سایر امتیازات تعلق نمی‌گیرد. ث) سوابق مربوط به خدمت نیمه وقت بانوان مشروط بر اینکه کسور بازنشستگی به‌طور کامل پرداخت شده باشد، جزء سوابق خدمت قابل قبول برای بازنشستگی محسوب می‌شود. ج) با توجه به تعریف ماده (105) قانون مدیریت خدمات کشوری مدت زمان خدمت سربازی انجام شده در هر صورت جزء سنوات خدمت قابل قبول برای بازنشستگی بوده و کارکنان می‌بایست از ابتدای خدمت تا قبل از رسیدن به شرایط بازنشستگی، نسبت به واریز کسور مربوطه اقدام نمایند. چ) با عنایت به ماده (5) آیین‌نامه اداری و استخدامی کارمندان غیرهیات علمی، سوابق خدمت مشمولین قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان و مشمولین تعهدات قانونی، جزء سنوات خدمت قابل قبول برای بازنشستگی قابل احتساب می‌باشد. 4 موسسات تابعه می‌بایست بلافاصله پس از ابلاغ این شیوه نامه به منظور جمع‌آوری و تعیین تکلیف سنوات خدمتی کارکنان اطلاع‌رسانی لازم را از طرق مقتضی به تمامی کارکنان زیر مجموعه انجام و نسبت به اصلاح و ثبت نهایی سنوات خدمتی آنان در نرم افزارهای منابع انسانی اقدام نمایند. 5 پس از اجرای این شیوه نامه، سنوات خدمت قابل قبول مندرج در احکام کارگزینی و با قراردادهای سالیانه کارکنان ملاک عمل برای بازنشستگی کارکنان بوده و هیچ‌گونه درخواستی مبنی بر تغییر آن قابل پذیرش نخواهد بود. 6 موسسه مکلف است در رابطه با کارکنان جدید الورود و یا کارکنانی که تبدیل وضعیت استخدامی دارند، با اخذ تعهدات لازم، در خصوص شرایط بازنشستگی و لزوم پرداخت کسور مربوط به خدمت نظام وظیفه و دیگر سوابق خدمتی احتساب شده را به اطلاع کارکنان برسانند. 7 در صورتی که سن کارکنان مشترک صندوق تامین اجتماعی به 60 سال برای مشاغل غیر تخصصی و 65 سال برای مشاغل تخصصی رسیده باشد ولیکن سنوات خدمت قابل قبول آنان طبق مفاد این شیوه نامه برای بازنشستگی به حداقل مصرح در ماده 103 قانون مدیریت خدمات کشوری نرسیده باشد، موسسه می‌بایست با توجه به نوع استخدام، نسبت به اجرای ماده (6) آیین‌نامه استخدام پیمانی و یا بند (د) ماده (5) دستورالعمل نحوه عقد قرارداد کار معین، اقدام نمایند. 8 تبصره: در رابطه با کارمندان رسمی مشمول این بند، برابر ماده 103 قانون مدیریت خدمات کشوری رفتار می‌شود. 9 با کارکنان پیمانی و قرارداد کار معین که به لحاظ بیمه‌پردازی در بخش خصوصی و دولتی حائز شرایط بازنشستگی برابر مقررات مربوطه می‌باشند لیکن به دلیل عدم ارائه درخواست جزء سوابق بازنشستگی ایشان لحاظ نگردیده است، در صورت عدم نیاز به خدمات، مطابق ماده (6) آیین‌نامه استخدام پیمانی و یا بند (د) ماده (5) دستورالعمل نحوه عقد قرارداد کار معین اقدام می‌گردد. تبصره: در رابطه با کارمندان رسمی مشمول این بند، برابر ماده 103 قانون مدیریت خدمات کشوری رفتار می‌شود. 10 موسسه مکلف است در ابتدای هر سال فهرست کارکنانی که بر اساس سنوات خدمت احتساب شده حائز شرایط بازنشستگی می‌باشند را تهیه و ضمن اطلاع‌رسانی نسبت به صدور «حکم به روز‌رسانی سنوات خدمت قبل از بازنشستگی» صرفا با درج سنوات خدمت قابل قبول برای بازنشستگی در قسمت سنوات خدمت، مکاتبات لازم با سازمان تامین اجتماعی در موعد مقرر اقدام نماید. 11 تمدید قرارداد با کارکنان پیمانی و یا قرارداد کار معین از ابتدای سال تا زمان رسیدن به شرایط بازنشستگی در همان سال، بلامانع است. 12 بازنشستگی و خاتمه قرارداد کارکنان قرارداد مشاغل کارگری و مشمولین قانون کار کماکان براساس ماده (24) قانون کار و مواد (76) و (78) قانون تامین اجتماعی خواهد بود. 13 مفاد قانون نحوه بازنشستگی جانبازان انقلاب اسلامی، معلولین عادی و شاغلین مشاغل سخت و زیان آور و همچنین مشمولین ماده (20) قانون حفاظت در برابر اشعه و سایر قوانین و مقررات مربوط به بازنشستگی کارکنان کماکان به قوت خود باقی است. تذکر مهم: پیشنهاد می‌گردد در خصوص احتساب سنوات خدمت مشمولین قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان و همچنین مدت زمان سربازی کارمندان مشترک صندوق بازنشستگی کشوری نیز به استناد ماده 105 قانون مدیریت خدمات کشوری مکاتبات لازم با واحدهای تابعه جهت تعیین تکلیف و پرداخت کسورات بازنشستگی از ابتدای خدمت تا زمان رسیدن به شرایط بازنشستگی در اسرع وقت انجام شود." در پاسخ به شکایت مذکور، مدیر کل حقوقی، املاک و تنظیم مقررات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به موجب لایحه شماره 107/3408/د 1402/4/31 اعلام کرده است: "1 در ارتباط با دادخواست مطروحه آن مقام محترم مستحضرند این وزارتخانه و دانشگاه‌ها و دانشکده‌های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کشور در امور بازنشستگی با توجه به دخیل بودن صندوق/ سازمان‌های بازنشستگی در موضوع، تابع مقررات قانون مدیریت خدمات کشوری بوده و تابع مصوبات هیات‌های امناء مربوطه نمی‌باشند. 2 برابر مفاد ماده (105) قانون مدیریت خدمات کشوری، منظور از سابقه خدمت در این قانون برای بازنشستگی، آن مدت از سوابق خدمت کارمندان می‌باشد که در حالت اشتغال به صورت تمام وقت انجام شده و کسور مربوط را پرداخت نموده یا می‌نماید و مرخصی استحقاقی و استعلاجی و مدت خدمت نیمه وقت بانوان به استناد قانون راجع به خدمت نیمه وقت بانوان مصوب 1362 (مشروط بر اینکه کسور بازنشستگی به‌طور کامل پرداخت شده باشد) و مدت خدمت نظام وظیفه به عنوان سابقه خدمت کارمندان محسوب می‌گردد. 3 با توجه به رویه‌های مختلف در دانشگاه‌های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کشور و نقض سیاستگذاری و نظارت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی بر موسسات تابعه، شیوه نامه معترض عنه به منظور رفع ابهامات و اتخاذ وحدت رویه در کلیه موسسات تابعه در رابطه با احتساب سنوات قابل قبول برای بازنشستگی مشترکین صندوق تامین اجتماعی و بر اساس نص صریح ماده (105) قانون مدیریت خدمات کشوری تدوین و ابلاغ گردیده است و شیوه نامه یاد شده ارتباطی به سنوات خدمت دولتی و تجربی و یا نحوه محاسبه هر کدام از این موارد ندارد. 4 بر این اساس شیوه نامه مزبور حاوی هیچ مقرره و یا تصمیم جدیدی نبوده و صرفا تبیین نحوه اجرای ماده 105 قانون مدیریت خدمات کشوری و نحوه بازنشستگی وفق قانون یاد شده می‌باشد. 5 با عنایت به دستورالعمل 58/2 مستمری‌ها و همچنین نظریه شماره 7100/1400/8894 مورخ 1400/12/25 مدیر کل محترم امور حقوقی و قوانین سازمان تامین اجتماعی کشور، در حال حاضر ملاک عمل برای محاسبه سابقه خدمت برای بازنشستگی جهت تمامی کارمندان مشترک صندوق مذکور و شاغل در دستگاه‌های اجرایی، ماده (105) قانون مدیریت خدمات کشوری می‌باشد. مضافا به اینکه در متن ماده (103) قانون مدیریت خدمت کشوری نیز به هیچ عنوان از سابقه خدمت «دولتی» نام برده نشده است. 6 با مداقّه در مفاد شیوه نامه مذکور مشخص می‌گردد، مبنای عمل در خصوص احتساب سنوات بازنشستگی مشترکین تامین اجتماعی، درخواست شخصی افراد و سوابق واریز کسور بازنشستگی بوده و هیچ‌گونه الزام و اجباری در این رابطه متوجه کارمندان نخواهد بود. این موضوع در بند (پ) ماده 3 شیوه نامه یاد شده به صراحت تاکید شده است. 7 به استناد بند (پ) ماده (14) قانون استخدام کشوری، بند (ج) ماده (42) قانون مدیریت خدمات کشوری و بند (ج) ماده (34) آیین‌نامه اداری و استخدامی کارکنان غیر هیات علمی، یکی از شرایط عمومی استخدام، انجام خدمت نظام وظیفه می‌باشد. لذا عدم احتساب خدمت سربازی و همچنین سنوات خدمت رسمی یا غیر رسمی دولتی ارائه شده که به استناد مواد 34 و 85 قانون استخدام کشوری و ماده 105 قانون مدیریت خدمات کشوری و ماده 5 آیین‌نامه پیش گفت که جزء سوابق دولتی و تجربی کارمند لحاظ گردیده و از مزایای آن در طول خدمت بهره مند شده‌اند، بنا به دلایل فوق الذکر و همچنین کاهش حقوق و مزایای ناشی از اعمال این امر، فاقد مجوز قانونی است." هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1402/7/8 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیات عمومی با عنایت به اینکه مقرره مورد شکایت درخصوص نحوه تعیین سنوات خدمت قابل قبول برای بازنشستگی در دانشگاه‌ها است و بازنشستگی مستخدمین دانشگاه‌ها و تعیین شرایط لازم برای بازنشستگی آن‌ها از امور استخدامی بوده که مرجع صالح برای وضع مقرره در این خصوص مطابق ماده 1 قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور هیات‌های امناء دانشگاه‌ها بوده و برای وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی صلاحیتی در این مورد پیش‌بینی نشده است، بنابراین وضع شیوه نامه شماره 209/8733/د مورخ 1401/9/19 وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی (با موضوع نحوه احتساب سنوات قابل قبول برای بازنشستگی کارکنان) خارج از حدود اختیار است و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب 1402/2/10 ) در رسیدگی و تصمیم‌گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است. رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری حکمتعلی مظفری