رای شماره 2625470 هیات تخصصی اداری و امور عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع: رد شکایت ابطال ماده 13 آیین‌نامه اجرایی معافیت تحصیلی مصوب 1392/08/29 هیات وزیران

هیات تخصصی اداری و امور عمومی * شماره پرونده: ه ت/ 0300101 0300103 -03001020300104 *شماره دادنامه: 140331390002625470 مورخ 1403/11/1 * شاکیان: آقای مصطفی کریمی به نمایندگی از آقایان رضا احمدی زنجانی، پارسا مهرداد، آراد ارشدی و البرز ارشدی *طرف شکایت: ناجا معاونت حقوقی و قوانین اداره حقوقی و رسیدگی به دعاوی سازمان وظیفه عمومی *موضوع شکایت و خواسته: ابطال ماده 13 آیین‌نامه اجرایی معافیت تحصیلی مصوب 1392/08/29 هیات وزیران * شاکی دادخواستی به طرفیت ناجا معاونت حقوقی و قوانین اداره حقوقی و رسیدگی به دعاوی سازمان وظیفه عمومی به خواسته فوق الذکر به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر می‌باشد: آیین‌نامه اجرایی معافیت تحصیلی مصوب 1392/08/29 هیات وزیران ماده 13 معافیت تحصیلی طلاب، دانش آموزان و دانشجویان، حسب مورد تا پایان مهلت‌های مقرر در مواد (32) و (33) قانون است و افراد یاد شده موظفند حتی در صورتی که فارغ التحصیل نشده باشند، ظرف یک سال از تاریخ یاد شده خود را جهت رسیدگی به وضعیت مشمولیت معرفی نمایند و فارغ التحصیل شدن در مهلت یک ساله مذکور، مجوزی برای صدور معافیت تحصیلی در مقطع بالاتر نخواهد بود. *دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت: وکیل پرونده اظهار داشته است: موکل اینجانب آقای رضا احمدی زنجانی مقدم با شماره ملی 0014064227 از تاریخ 1397/7/2 در مقطع کارشناسی ارشد رشته مدیریت مالی دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند شروع به تحصیل نموده که به دلیل شرایط کرونا سنوات اولیه تحصیلی موفق به فراغت از تحصیل نشده و نهایتا با تصویب کمیسیون موارد خاص دانشگاه و موافقت وظیفه عمومی در تاریخ 1401/10/1 فارغ التحصیل شده است. نامبرده در مقطع دکترا در دانشگاه آزاد واحد تهران جنوب در رشته مهندسی مالی پذیرفته شده که بنا به اعلام دانشگاه می‌باید از 1402/7/1 شروع به تحصیل نماید. نامبرده به تکمیل مدارک در سامانه معرفی شده از سوی سازمان وظیفه عمومی اقدام نموده که متاسفانه وظیفه عمومی با درخواست بهره مندی از معافیت تحصیلی در مقطع دکترا مخالفت کرده و در توضیح علت مخالفت قید کرده با توجه به تاریخ اتمام مقطع تحصیلی قبلی مجاز به دریافت معافیت تحصیلی نمی‌باشید. با عنایت به اینکه: اولا، همانگونه مستحضرید ماده 33 قانون خدمت وظیفه عمومی مدت اعتبار معافیت تحصیلی را تا یکسال پس از صدور گواهی پایان تحصیلات دانسته و در تبصره‌های آن، مدت تحصیل در هر یک از مقاطع تحصیلی و اختیارات کمیسیون مواد خاص دانشگاه در افزایش یکساله سنوات مجاز تحصیل را بیان داشته است و همچنین تبصره 1 ماده 34 قانون مذکور مهلت معرفی مشمولین را حداکثر یکسال پس از تاریخ انصراف ترک تحصیل اخراج و فراغت از تحصیل دانسته است با در نظر گرفتن ماده 33 و تبصره 1 ماده 34 استنباط می‌شود که مشمولین در مهلت یکساله معرفی، به عنوان مشمولین دارای شوند و بدیهی است مشمولین که با درخواست دانشگاه مربوط و موافقت وظیفه عمومی، در مهلت یکساله معرفی، فارغ معافیت تحصیلی شناخته می‌التحصیل می‌شوند عملا دارای معافیت تحصیلی بوده‌اند. ثانیا، با عنایت به اینکه ماده 13 آئین نامه اجرایی معافیت تحصیلی مصوب 1392/8/29 هیئت وزیران در تضاد با ماده 31 و تبصره 1 ماده 34 است و وظیفه عمومی به استناد آن از صدور معافیت تحصیلی مشمولینی که در مهلت معرفی فارغ التحصیل می‌شوند جلوگیری می‌کند. علی هذا تقاضای ابطال ماده 13 آیین‌نامه اجرایی معافیت تحصیلی مصوب 1392/8/29 هیئت وزیران را برای برخورداری از معافیت تحصیلی مقطع دکترای موکل را دارم. لازم به توضیح است که در این خصوص نیز قبلا شکایتی به کد ملی 0016678664 ثبت و در تاریخ 1401/10/12 در کمیسیون تخصصی مورد رسیدگی قرار گرفته که نهایتا با استماع ادله این جانب و طرفهای دعوا کمیسیون مذکور شکایت را وارد دانسته و موافق ابطال ماده 13 آیین‌نامه معافیت تحصیلی بودند لیکن وظیفه عمومی قبل از ارجاع نتیجه کمیسیون تخصصی به صحن هیئت عمومی رضایت شاکی را جلب کرد که در نتیجه موضوع از دستور کار هیئت عمومی دیوان عدالت اداری خارج گردید. *در پاسخ به شکایت مذکور، طرف شکایت به‌طور خلاصه توضیح داده است که: 1 وکیل شاکی در دادخواست مطروحه برخلاف حکم مقرر در بند (ت) ماده (80) قانون دیوان عدالت اداری به تبیین دلایل و جهات اعتراض خود از حیث مغایرت مصوبه با مواد قانونی مورد اشاره نپرداخته و صرفا به بازگو نمودن مفاد مواد مذکور پرداخته و لذا شکایت مطروحه از این حیث واجد ایراد شکلی است. 2 وکیل شاکی در بند (اولا) از شرح دادخواست خود بیان داشته که مشمولین در مهلت یک ساله معرفی به عنوان مشمولین دارای معافیت تحصیلی شناخته می‌شوند؛ حال آنکه اولا طبق تبصره‌های (1) و (2) ماده (33) قانون خدمت وظیفه عمومی، حسب مورد در خصوص شاکی این پرونده «حداکثر معافیت تحصیلی» برای دوره کارشناسی ارشد ناپیوسته سه سال است که در مواقع ضروری با تشخیص و اعلام کمیسیون موارد خاص دانشگاه‌های مربوط حداکثر یک سال به مدت فوق اضافه می‌شود. در مورد موضوع این پرونده نیز شاکی که دانشجوی مقطع کارشناسی ارشد بوده با تصویب کمیسیون موارد خاص دانشگاه از یک سال افزایش مدت معافیت تحصیلی برخوردار شده و حتی سه ماه پس از انقضای مدت معافیت تحصیلی، فارغ التحصیل شده است. ثانیا، طبق ماده (34) قانون خدمت وظیفه عمومی و تبصره (1) آن، دانشجویان در صورت فراغت از تحصیل باید برای خدمت دوره ضرورت خود را معرفی نمایند که در این باره البته افراد مشمول پس از فراغت از تحصیل حداکثر ظرف یک سال فرصت دارند که خود را به سازمان خدمت وظیفه عمومی محل معرفی نمایند اما فرد مشمولی که فارغ التحصیل شده، زمانی که خود را به سازمان مذکور معرفی می‌نماید دیگر مشمول دارای معافیت تحصیلی شناخته نمی‌شود و با توجه به مفاد ماده (31) قانون خدمت وظیفه عمومی، از آنجا که دیگر به تحصیل خود ادامه نمی‌دهد، از اعزام به خدمت دوره ضرورت معاف نخواهد بود و از این پس، حسب مفاد ماده (19) قانون این سازمان خدمت وظیفه عمومی است که باید تکلیف مشمول وظیفه را تعیین نموده و وی را به خدمت اعزام یا برابر مقررات از خدمت دوره ضرورت معاف کند. لذا پس از معرفی به سازمان خدمت وظیفه عمومی دیگر ادعای اعتبار معافیت تحصیلی در مقطع قبلی بلاوجه بوده و صدور معافیت تحصیلی برای مقطع بالاتر مستلزم معرفی دوباره فرد مشمول از سوی دانشگاه به سازمان جهت برخورداری از معافیت تحصیلی و موافقت سازمان است و قبولی در مقطع بالاتر تحصیلی در زمانی که فرد، دیگر خود را جهت تعیین تکلیف به سازمان معرفی نموده، در حالی که از مهلتی بیش از مهلت قانونی معافیت تحصیلی در مقطع قبلی نیز استفاده نموده، نمی‌تواند صدور معافیت تحصیلی را به ادعای وجود مهلت یک ساله جهت معرفی از تاریخ فارغ التحصیلی در مقطع قبلی و استصحاب معافیت تحصیلی قبلی را توجیه نماید. 3 با وجود پایان حداکثر مدت قانونی برخورداری شاکی از معافیت تحصیلی در 1401/02/07 ، نامبرده تا 1401/10/1 به جهت اینکه همچنان به تحصیل خود ادامه می‌داده از معرفی خود به سازمان خدمت وظیفه عمومی خودداری کرده و پس از فراغت از تحصیل اقدام به معرفی خود نموده است. در اینجا باید خاطرنشان نمود که حکم قانون‌گذار ناظر به افرادی است که در ظرف زمانی حداکثر مدت قانونی برخورداری از معافیت تحصیلی فارغ التحصیل می‌شوند و پیشگیری از سوء استفاده از ظرفیت معافیت تحصیلی اقتضای آن را دارد که در ماده (13) آیین‌نامه معترض عنه چنین مقرر شود که اگر فراغت از تحصیل دانشجو به پس از پایان مهلت قانونی مقرر برای برخورداری از معافیت در آن مقطع تحصیلی منتهی شود، ملاک در تعیین مهلت جهت معرفی به سازمان خدمت وظیفه عمومی به منظور تعیین تکلیف مشمولیت، یک سال پس از پایان زمان قانونی برخورداری از معافیت تحصیلی خواهد بود. بنا به مراتب فوق ضمن درخواست اتخاذ تصمیم شایسته دایر بر رد شکایت مطروحه، خواهشمند است در هنگام طرح موضوع در هیئت عمومی دیوان یا هیئت تخصصی ذیربط از نماینده این معاونت جهت ارائه توضیحات لازم دعوت به عمل آید. *پرونده کلاسه ه ت/ 0300101، 0300103 و 0300104، 0300102، با موضوع «ابطال ماده 13 آیین‌نامه اجرایی معافیت تحصیلی مصوب هیات وزیران مورخ 1392/8/29 » در جلسه هیات تخصصی اداری و امور عمومی مطرح و به شرح آتی اتخاذ تصمیم شد: رای هیات تخصصی اداری و امور عمومی دیوان عدالت اداری به موجب ماده 33 قانون خدمت وظیفه عمومی اصلاحی 1390/8/22 صدور معافیت تحصیلی دانش آموزان، دانشجویان و طلاب علوم دینی، موکول به ارائه گواهی اشتغال به تحصیل آنان از طریق مراجع ذیربط است و مدت اعتبار آن تا یک سال پس از صدور گواهی پایان تحصیلات در هر مقطع می‌باشد؛ در تبصره (1) الحاقی به این ماده مورخ 1390/8/22 حداکثر معافیت تحصیلی برای دانش آموزان و دانشجویان در مقاطع مختلف تحصیلی بیان شده و بر اساس تبصره 2 الحاقی ماده 33 این قانون مورخ 1390/8/22 مقرر شده است: «در مواقع ضروری با تشخیص و اعلام کمیسیون موارد خاص دانشگاههای مربوط حداکثر یک سال به مدت فوق اضافه می‌شود.» و مطابق ماده 13 آیین-نامه اجرایی معافیت تحصیلی (خدمت وظیفه عمومی) مصوب هیات وزیران مورخ 1392/8/29 «معافیت تحصیلی طلاب، دانش آموزان و دانشجویان، حسب مورد تا پایان مهلت‌های مقرر در مواد (32) و (33) قانون است و افراد یادشده موظفند حتی در صورتی که فارغ التحصیل نشده باشند، ظرف یک سال از تاریخ یاد شده خود را جهت رسیدگی به وضعیت مشمولیت معرفی نمایند و فارغ التحصیل شدن در مهلت یک ساله مذکور، مجوزی برای صدور معافیت تحصیلی در مقطع بالاتر نخواهد بود.» با عنایت به مراتب مذکور نظر به اینکه در صورت تشخیص و اعلام کمیسیون موارد خاص به حداکثر مدت مقرر در ماده 33 و تبصره (1) آن یک سال افزوده می‌شود و بر اساس ماده 35 این قانون به مشمولانی اجازه تحصیل در مقطع بالاتر داده می‌شود که در مهلت مجاز مذکور در تبصره (1) ماده 33 قانون یاد شده فارغ التحصیل شده باشند بنابراین وضع حکم مقرر در ماده 13 آیین‌نامه اجرایی یاد شده که معافیت تحصیلی پیش‌بینی شده را ناظر به مهلت‌های مقرر در مواد (32) و (33) قانون کرده است خارج از حدود اختیار و مغایر قانون نیست در نتیجه با اتفاق آراء هیات تخصصی اداری و امور عمومی و مستندا به بند «ب» ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی 1402/02/10 ) رای به رد شکایت صادر می‌شود؛ این رای ظرف بیست روز از تاریخ صدور، از سوی رئیس ارزشمند یا ده نفر از قضات گرانقدر دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است. بر اساس ماده 93 قانون یاد شده آرای هیات‌های تخصصی و هیات عمومی در ابطال و عدم ابطال مصوبات موضوع بند (1) ماده (12) این قانون، در رسیدگی و تصمیم‌گیری مراجع قضائی و اداری، معتبر و ملاک عمل است. رئیس هیات تخصصی اداری و امور عمومی دیوان عدالت اداری زین العابدین تقوی