رای شماره 1626 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع: ابطال مصوبه هفتصد و هشتاد و هشتمین جلسه شورای عالی آموزش و پرورش مورخ 1388/2/1 موضوع «آیین‌نامه توسعه مشارکتهای مردمی به شیوه مدیریت هیات امنایی در مدارس» مصوب شورای عالی آموزش و پرورش

شماره ه /96 /913 – 1397/11/15 بسمه تعالی جناب آقای اکبرپور رئیس هیات مدیره و مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران با سلام یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 9709970905811626 مورخ 1397/7/17 با موضوع:«ابطال مصوبه هفتصد و هشتاد و هشتمین جلسه شورای عالی آموزش و پرورش مورخ 1388/2/1 موضوع «آیین‌نامه توسعه مشارکتهای مردمی به شیوه مدیریت هیات امنایی در مدارس» مصوب شورای عالی آموزش و پرورش» جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد. مدیرکل هیات عمومی و هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری – مهدی دربین تاریخ دادنامه: 1397/7/17 شماره دادنامه: 1626 شماره پرونده: 96/913 مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی: آقای بهروزان قارویی موضوع شکایت و خواسته: ابطال نامه شماره 39544/106 1396/6/25 اداره کل آموزش و پرورش استان مازندران و ابطال مصوبه هفتصد و هشتاد و هشتمین جلسه شورای عالی آموزش و پرورش مورخ 1388/2/1 موضوع «آیین‌نامه توسعه مشارکتهای مردمی به شیوه مدیریت هیات امنایی در مدارس» ابلاغی به شماره 120/16845 1388/5/18 مصوب شورای عالی آموزش و پرورش گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال نامه شماره 39544/106 – 1396/6/25 اداره کل آموزش و پرورش استان مازندران و ابطال مصوبه هفتصد و هشتاد و هشتمین جلسه شورای عالی آموزش و پرورش مورخ 1388/5/1 موضوع «آیین‌نامه توسعه مشارکتهای مردمی به شیوه مدیریت هیات امنایی در مدارس» ابلاغی به شماره 120/16845 1388/5/18 مصوب شورای عالی آموزش و پرورش را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که: «رئیس محترم دیوان عدالت اداری» با سلام و احترام، ضمن جلب توجه آن مقام ارجمند به تصویر درخواست مورخ 1391/9/11 (با عنوان رئیس کمیسیون اصل 90 مجلس شورای اسلامی) و تقاضای مورخ 1391/9/25 (خطاب به استاندار مازندران) به استحضار می‌رساند: از آنجا که توضیحات ذکر شده در نامه شماره 39544/106 1392/6/25 مدیرکل آموزش و پرورش استان مازندران با بند 3 اصل 3 و اصل 30 قانون اساسی مغایرت دارد، بنابراین تقاضای رسیدگی و صدور حکم مبنی بر ابطال نامه شماره 39544/106 1392/6/25 اداره کل آموزش و پرورش استان مازندران و ابطال دستورالعمل شماره 120/16845 1388/5/18 شورای عالی آموزش و پرورش مربوط به تبدیل مدارس دولتی به مدارس هیات امنایی و الزام وزارت آموزش و پرورش به رعایت بند 3 اصل 3 و اصل 30 قانون اساسی را از آن قسمت دارم. ضمنا تصویر درخواست مورخ 1396/5/15 اینجانب خطاب به مدیرکل بازرسی مدیریت عملکرد و امور حقوقی استانداری مازندران جهت ملاحظه آن مقام ضمیمه می‌باشد. از بذل عنایت شما پیشاپیش کمال سپاسگزاری می‌شود، البته از آنجا که طرف شکایت دستورالعمل مورد اشاره را در اختیار بنده قرار نمی‌دهد خواهشمند است نسبت به استعلام آن مطابق تبصره ماده 20 دیوان عدالت اداری اقدام نمایید.» در پی اخطار رفع نقصی که از طرف دفتر هیات عمومی برای شاکی ارسال شده بود، وی به موجب لایحه‌ای که به شماره 2736 1397/4/5 ثبت دفتر اداره کل هیات عمومی و هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری شده اعلام کرده است که: «رئیس و اعضای محترم هیات تخصصی، پژوهشی و فرهنگی دیوان عدالت اداری با اهداء سلام و عرض دعای خیر موضوع پرونده شماره 9609980905800799 (شماره بایگانی 961147) اینجانب بهروزان قارویی به استحضار عالی می‌رساند: منظور و هدف بنده ابطال کل بخشنامه مورد بحث، مربوط به وزارت آموزش و پرورش کشور نبوده بلکه ابطال آن قسمت، بند، ماده یا تبصره‌ای از بخشنامه وزارت آموزش و پرورش کشور است که اداره کل آموزش و پرورش استان مازندران با استناد به آن قسمت، بند، تبصره یا ماده، دبیرستانهای دولتی را تبدیل به دبیرستانهای هیات امنایی کرده و بدین‌وسیله از والدین دانش آموزان (از جمله خود بنده) شهریه اخذ می‌کنند و متاسفانه برخلاف قانون اساسی این شیوه مدیریت را کاملا قانونی اعلام می‌دارند. بنا به مراتب معروض، با عنایت به مفاد دادخواست تقدیمی و توضیح داده شده خواهشمند است اتخاذ تصمیم شایسته مبذول گردد.» متن نامه و دستورالعمل مورد اعتراض به قرار زیر است: الف) نامه شماره 39544/106 – 1392/6/25 اداره کل آموزش و پرورش استان مازندران: «به: استانداری محترم استان مازندران از: اداره کل آموزش و پرورش استان مازندران موضوع: آقای بهروزان قارویی، دبیرستان هیات امنایی امیرکبیر شهرستان بابل سلام علیکم با احترام و آرزوی توفیق، عطف به نامه شماره 86/12/104686 1391/9/29 موضوع درخواست آقای بهروزان قارویی در خصوص تبدیل دبیرستان دولتی امیرکبیر شهرستان بابل به دبیرستان هیات امنایی به استحضار می‌رساند: به استناد دستورالعمل شماره 120/16845 1388/5/18 شورای عالی آموزش و پرورش مصوبه جلسه 788 1388/2/1 با عنوان آیین‌نامه توسعه مشارکتهای مردمی به شیوه مدیریت هیات امنایی در مدارس، در راستای کمک به اجرای ماده 13 قانون مدیریت خدمات کشوری و ماده 144 قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور و قانون تشکیل شوراهای آموزش و پرورش در استانها و شهرستانها (مصوب مجلس شورای اسلامی) و سیاست مدرسه محوری و به منظور ارتقای کیفیت برنامه‌های آموزشی و تربیتی، جلب و توسعه مشارکتهای مردمی و خیرین و تقویت نظام مدیریتی، مالی و اجرایی، تعدادی از مدارس پس از تصویب شورای آموزش و پرورش شهرستانها، به صورت هیات امنایی اداره می‌شوند و دبیرستان هیات امنایی امیرکبیر شهرستان بابل نیز با این فرآیند کاملا قانونی تشکیل شده است. ضمنا بسیاری از دبیرستانهای دولتی دیگر در شهرستان بابل غیرهیات امنایی هستند، لذا متقاضی می‌تواند در صورت علاقمندی به یکی از این دبیرستانها جهت ثبت نام مراجعه نمایند. مدیرکل آموزش و پرورش استان مازندران» ب) دستورالعمل شماره 120/16845 1388/5/18 شورای عالی آموزش و پرورش: «مصوبه هفتصد و هشتاد و هشتمین جلسه شورای عالی آموزش و پرورش مورخ 1388/2/1 موضوع: آیین‌نامه توسعه مشارکت‌های مردمی به شیوه مدیریت هیات امنایی در مدارس مقدمه: شورای عالی آموزش و پرورش در راستای کمک به اجرای ماده 13 قانون مدیریت خدمات کشوری و ماده 144 قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور و قانون تشکیل شوراهای آموزش و پرورش در استانها و شهرستانها و سیاست مدرسه محوری و به منظور ارتقای کیفیت برنامه‌های آموزشی و تربیتی مدارس، جلب و توسعه مشارکت‌های مردمی و خیّرین در احداث و اداره امور مدارس، تقویت نظام مدیریتی، مالی و اجرائی مدارس مبتنی بر گسترش عدالت آموزشی و پیمان سپاری مدیریت مدارس، آیین‌نامه توسعه مشارکت‌های مردمی به شیوه مدیریت هیات امنایی در مدارس را به شرح زیر تصویب می‌نماید: ماده 1 مدارس دولتی و خیرساز واجد شرایط به درخواست شورای مدرسه و تایید شورای آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه به صورت هیات امنایی اداره می‌شوند. تبصره 1 مجوز هیات امنایی شدن مدارس، به صورت موافقت اصولی موقت و برای مدت یک سال صادر می‌شود و در صورت احراز استانداردهای لازم، به موافقت قطعی تبدیل می‌شود. تبصره 2 در مرکز استانهایی که بیش از یک منطقه یا ناحیه آموزشی وجود دارد، شورای آموزش و پرورش شهرستان در چارچوب این آیین‌نامه و بر اساس سیاستهای راهبردی خود می‌تواند تصمیم هیات امنایی شدن مدارس را به ادارات آموزش و پرورش مناطق یا نواحی ذیربط واگذار نماید. تبصره 3 در مدارسی که به صورت مجتمع آموزشی (شامل دوره‌های مختلف تحصیلی) اداره می‌شوند، صرفا یک هیات امنا به عنوان «هیات امنای مجتمع» تشکیل می‌شود. از آنجا که برنامه‌ها و فعالیت‌های آموزشی و تربیتی در درازمدت اثربخشی بیشتری خواهد داشت و مجتمع‌های آموزشی سنوات بیشتری را برای ارائه خدمات تربیتی و آموزشی در اختیار دارند، لذا شورای آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه می‌تواند، اختیارات بیشتری را به هیات امنای مجتمع تفویض نماید. تبصره 4 مدرسه خیّرساز، مدرسه‌ای است که حداقل نیمی از هزینه‌های احداث و تجهیز آن توسط خیّر یا خیّرین تامین شده باشد و خیّر یا خیّرین تمایل به مشارکت در اداره امور مدرسه و استمرار حمایت مالی را داشته باشند. این مدرسه به پیشنهاد کتبی خیّر و تصویب شورای آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه زیر نظر هیات امنا اداره می‌شود. خیّرینی که با تامین حداقل معادل نیمی از قیمت مدرسه دولتی موجود، تمایل به مشارکت در بازسازی، توسعه، تجهیز و اداره مدرسه را دارند، نیز مشمول این آیین‌نامه می‌شوند. تبصره 5 در صورتی که عملکرد مدرسه هیات امنایی از نظر شورای آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه اثربخش باشد، اداره مدرسه به صورت غیردولتی با رعایت مقررات واگذاری مدارس و حفظ حقوق دولت جمهوری اسلامی ایران بلامانع است. ماده 2 اعضای هیات امنای مدرسه 1 مدیر مدرسه (دبیر هیات امنا) 2 یکی از معاونان آموزشی مدرسه به انتخاب مدیر مدرسه 3 یک نفر از کارکنان آموزشی و یک نفر از کارکنان پرورشی مدرسه به انتخاب شورای معلمان 4 رئیس انجمن اولیا و مربیان مدرسه 5 یک نفر از اولیای دانش آموزان به انتخاب انجمن اولیا و مربیان مدرسه 6 دو نفر از صاحب نظران و کارشناسان آموزشی یا فرهنگی ترجیحا از استادان حوزه، دانشگاه یا مدرسان مراکز تربیت معلم و آموزشکده‌های فنی و حرفه‌ای (در مدارس خیّرساز، یک نفر به پیشنهاد خیّر و یک نفر با معرفی مدیر و تائید سایر اعضای هیات امنا) 7 یک نفر از خیّرین و یا معتمدان محل (در مدارس خیّرساز، خیّر یا نماینده خیّر) 8 یک نفر از اعضای شورایاری محله یا موسسات و مراکز فرهنگی، ورزشی و مذهبی محل (مانند مسجد) 9 یک نفراز مدیران یا اعضای هیات مدیره مراکز و موسسات تولیدی و خدماتی تبصره 1 در هنرستان‌های فنی و حرفه‌ای و کاردانش، فرد مذکور در بند 9 متناسب با رشته و فعالیت هنرستان حتی الامکان از بین صاحبان حرف و شاغل مرتبط انتخاب می‌شود. تبصره 2 افراد مندرج در بندهای 6 و 7 و 8 و 9 به پیشنهاد حداقل یک نفر و تائید اکثریت نسبی اعضای هیات امنا انتخاب می‌شوند. تبصره 3 در مجتمع‌های آموزشی، مدیر مجتمع جایگزین مدیر مدرسه مندرج در بندهای 1 و 2 می‌شود و اعضای بندهای 3 و 4 و 5 متناظر با واحدهای مشابه در مجتمع تعیین می‌شوند. تبصره 4 رئیس هیات امنا از بین اعضا (به استثنای مدیر مدرسه) و با رای اکثریت نسبی برای مدت 2 سال انتخاب و با ابلاغ رئیس اداره آموزش و پرورش منصوب می‌شود. تبصره 5 ابلاغ اعضای هیات امنا (به استثنای بندهای 4 و 5 که یک ساله صادر می‌شود) توسط رئیس آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه یا ناحیه برای مدت سه سال صادر می‌شود و تمدید آن با رعایت ضوابط این آیین‌نامه بلامانع است. در صورت انصراف، فوت و یا تغییر و اتمام مدت عضویت هر یک از اعضا، عضو جدید با رعایت مفاد این آیین‌نامه جایگزین می‌شود. تبصره 6 هرگونه عزل یا تغییر اعضا (به استثنا مدیر مدرسه و اعضای حقوقی) با تصویب حداقل دو سوم اعضای هیات امنا و تائید رئیس اداره آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه یا ناحیه صورت می‌گیرد. تبصره 7 مدارس شاهد و ایثارگران بر اساس این آیین‌نامه می‌توانند به صورت هیات امنایی اداره شوند. در ترکیب هیات امنا چهار نفر با معرفی بنیاد شهید استان یا شهرستان جایگزین ردیف‌های 6 و 7 و 8 ماده 2 می‌شوند. دستورالعمل اجرائی این مدارس با همکاری بنیاد شهید و سازمان مدارس غیردولتی و توسعه مشارکت‌های مردمی ( ظرف مدت دو ماه) تدوین و پس از تایید شورای طرح و برنامه شاهد مطابق بند 3 ماده 15 این آیین‌نامه ابلاغ و اجرا می‌شود. تبصره 8 موسسات و بنیادهای خیریه و نیکوکاری که در احداث مدرسه مشارکت داشته و یا تمایل به اداره مدارس دارند می‌توانند بر اساس مفاد این آیین‌نامه در هیات امنای مدارس شرکت نمایند، در این صورت 3 نفر موضوع بندهای 7 و 8 و 9 ماده 2 با معرفی موسسات مذکور تعیین می‌شوند. ماده 3 وظایف و اختیارات هیات امنا: هیات امنای این مدارس در چارچوب ضوابط و مقررات و برمبنای سیاستها و برنامه‌های کلان آموزش و پرورش، وظایف و اختیارات زیر را عهده دار است: 1 بررسی و تصویب برنامه سالانه مدرسه (از قبیل فعالیت‌های مربوط به بهبود کیفیت برنامه‌های رسمی مدرسه، فعالیت‌های آموزشی و تربیتی و فوق برنامه، برگزاری دوره‌های آموزشی مناسب برای کارکنان، امور رفاهی و بهداشتی کارکنان و دانش آموزان مدرسه، خدمات راهنمایی و مشاوره به اولیا و دانش آموزان، استفاده از فرصتها و فضای مدرسه) به پیشنهاد مدیر مدرسه. تبصره برنامه‌های آموزشی و پرورشی مصوب هیات امنا باید به نحو مقتضی به اطلاع اولیای دانش آموزان، اداره و شورای آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه مربوط برسد. 2 بررسی و تصویب بودجه و اعتبارات سالانه (به پیشنهاد مدیر مدرسه) و تامین منابع و اعتبارات مورد نیاز مدرسه. 3 بررسی مسائل پرورشی مدرسه و پیش‌بینی راهبردها و راهکارهای فرهنگی و تربیتی لازم برای تحقق اهداف تربیتی در ساحت‌های مختلف و ارتقای آداب و مهارت‌های زندگی دانش آموزان. 4 بررسی و تصویب پیشنهادها، طرح‌ها و برنامه‌های شوراها و انجمن‌های مرتبط با مدرسه. 5 بررسی و تصویب برنامه توسعه، تجهیز، تعمیر، نگهداری و تامین اعتبارات مورد نیاز مدرسه. 6 فراهم آوردن زمینه تعامل نهادهای فرهنگی و اجتماعی پیرامون مدرسه، موثر در فرایند تربیتی دانش آموزان. 7 بررسی و صدور مجوز تشکیل انجمن‌ها و کارگروه‌های مورد نیاز مدرسه. 8 تولید کتاب و مواد آموزشی و کمک آموزشی مبتنی بر راهنمای برنامه درسی مصوب آموزش و پرورش و بر اساس سیاست‌ها و ضوابط وزارت متبوع و استفاده از آن‌ها در مدرسه پس از تایید سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. 9 پیشنهاد انتصاب مدیر مدرسه مطابق ماده 4 این آیین‌نامه. 10 درخواست تامین معلمان موظف مورد نیاز مدرسه بر اساس ساختار رسمی ابلاغ شده از سوی اداره آموزش و پرورش متناسب با درجه مدرسه. 11 تصمیم‌گیری درباره چگونگی استفاده از همکاری منابع انسانی غیررسمی با رعایت قوانین و ضوابط مربوط به صورت پاره وقت یا تمام وقت، بدون ایجاد هرگونه تعهد استخدامی برای دولت. تبصره منابع انسانی مورد نیاز این بند پس از عقد قرارداد همکاری با هیات امنا (تا یک ساله و قابل تمدید) به کارگرفته خواهند شد. این افراد صرفا از بین داوطلبان صلاحیت‌داری انتخاب می‌شوند که وضعیت بیمه و بازنشستگی آن‌ها از طریق یکی از صندوق‌های بیمه و بازنشستگی قبلا مشخص شده باشد. 12 بررسی و تصویب ضوابط پرداخت کارانه، پاداش و حق الزحمه کارکنان و عوامل مدرسه (به ویژه عوامل کارآمد) جهت ارتقای کیفیت خدمات آن‌ها در چارچوب ضوابط شورای آموزش و پرورش. تبصره هیات امنا می‌تواند از محل مابه التفاوت درآمدهای مدرسه با هزینه‌های جاری، برای پرداخت‌های فوق و نیز تجهیزات مدرسه استفاده نماید. 13 جذب و قبول کمک‌ها و هدایا از اشخاص حقیقی و حقوقی به صورت نقدی و غیرنقدی. 14 نظارت بر نحوه هزینه‌ها و تصویب تراز مالی مدرسه. تبصره هیات امنا در قبال تصمیمات خود مسئول بوده و در بررسی و تصویب برنامه‌ها و اعتبارات باید تدابیری اتخاذ نماید که مدرسه با کسری اعتبار روبرو نشود. در هر صورت، تامین کسری اعتبارات مذکور از محل اعتبارات دولتی مجاز نمی‌باشد. 15 انجام وظایف واگذار شده از سوی وزارت آموزش و پرورش یا شورای آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه بر اساس اختیارات قانونی خود به هیات امنا. 16 نظارت بر اجرای مصوبات هیات امنا و ارزیابی عملکرد سالانه مدرسه. تبصره گزارش عملکرد هیات امنا توسط دبیر به اولیای دانش آموزان و آموزش و پرورش شهرستان، منطقه یا ناحیه ارائه می‌شود. ماده 4 برای انتصاب مدیر مدرسه هیات امنایی، سه نفر از افراد واجد شرایط احراز مدیریت مدارس (مصوب شورای عالی آموزش و پرورش) توسط کمیته‌ای مرکب از نماینده رئیس آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه یا ناحیه، نماینده معلمان مدرسه و رئیس هیات امنای مدرسه به اداره آموزش و پرورش محل پیشنهاد و یک نفر از آن‌ها توسط مدیر آموزش و پرورش انتخاب و منصوب می‌شود. تبصره 1 در مدارس خیّرساز، فرد خیّر یا نماینده وی جایگزین نماینده معلمان در این کمیته می‌شود. تبصره 2 اداره آموزش و پرورش موظف است در اولین فرصت نسبت به تشکیل کمیته فوق اقدام نماید. در صورتی که کمیته مذکور حداکثر ظرف مدت یک ماه نسبت به معرفی افراد واجد شرایط مدیریت اقدام ننماید، اداره آموزش و پرورش راسا نسبت به استمرار فعالیت مدیر فعلی و یا انتصاب مدیر واجد شرایط تصمیم‌گیری می‌نماید. ماده 5 مدیر مدرسه علاوه بر شرح وظایف مصوب، در چارچوب قرارداد پیمان مدیریت با آموزش و پرورش، مسئول اجرای مصوبات هیات امنا می‌باشد و در برابر هیات امنا و آموزش و پرورش پاسخگو است. ماده 6 مدیر مدرسه موظف است در تابستان هر سال برنامه سال تحصیلی آینده (شامل رئوس برنامه و دلایل توجیهی، برآورد اعتبارات، محل تامین اعتبارات) را تهیه و جهت تصویب به هیات امنای مدرسه ارائه دهد و پس از تامین منابع مورد نیاز آن را اجرا کند و ضمن همکاری و هماهنگی مستمر با هیات امنا در پایان سال تحصیلی گزارش عملکرد مدرسه را به تائید هیات امنا برساند. ماده 7 ارکان مدرسه (مندرج در آیین‌نامه اجرائی مدارس) در چارچوب وظایف خود با هیات امنا همکاری خواهند کرد و از توانمندی و ظرفیت هیات امنا برای بهبود و ارتقای کیفیت فعالیت‌های آموزشی و تربیتی استفاده مطلوب را به عمل خواهند آورد. ماده 8 در صورت بروز ناهماهنگی در اجرای مصوبات هیات امنا و همچنین اختلاف نظر میان اعضای هیات امنا که منجر به اختلال در انجام فعالیت‌های آموزشی و تربیتی مدرسه شود، موضوع در اولین فرصت توسط اداره آموزش و پرورش محل، بررسی و اتخاذ تصمیم خواهد شد و در صورت نیاز، موضوع به شورای آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه ارجاع می‌شود. ماده 9 تخصیص نیروی انسانی مدارس هیات امنایی بر اساس درخواست هیات امنا و مقدورات اداره آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه با تاکید بر حفظ کیفیت و عدالت آموزشی در سایر مدارس انجام می‌شود. تبصره 1 تخصیص نیروی انسانی به این مدارس سالیانه و حداقل برای مدت 3 سال خواهد بود و قابل تمدید نیز می‌باشد. در صورت ضرورت، اداره آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه یا ناحیه با تامین نظر هیات امنا برای تغییر یا جایگزینی نیروی انسانی، اقدام لازم را به عمل خواهد آورد. در صورت واگذاری این مدارس به هیات امنا، تخصیص نیروی انسانی شاغل دولتی به صورت انتقال یا مرخصی بدون حقوق یا بازخریدی یا بازنشستگی انجام می‌شود. تبصره 2 واگذاری مدارس خیّرساز به هیات امناء و یا بخش غیردولتی صرفا با رضایت خیّر سازنده مدرسه و برابر ضوابط انجام می‌شود. ماده 10 منابع مالی مدارس هیات امنایی عبارتند از: 1 اعتبارات دولت که در قالب بخشی از سرانه هزینه تمام شده با توجه به مقررات آموزش و پرورش و در قالب قرارداد فیمابین پرداخت می‌شود. این اعتبارات مطابق تبصره2 ماده 14 قانون شوراهای آموزش و پرورش مصوب مجلس شورای اسلامی، به صورت کمک تلقی می‌شود. 2 هدایا و کمک‌های مردمی داوطلبانه که در خارج از فصل (موعد) ثبت نام دانش آموزان در چارچوب مقررات ابلاغی آموزش و پرورش دریافت می‌شود. 3 وجوهی که از طریق شورای آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه با توجه به عملکرد موفق مدرسه به صورت تشویقی در اختیار مدرسه قرار می‌گیرد. 4 وجوهی که از ارائه خدمات آموزشی و پرورشی فوق برنامه (اضافه بر برنامه‌های رسمی آموزش و پرورش) دریافت می‌شود. 5 هدایا و کمک‌های نقدی و غیرنقدی که از خیّر یا خیّرین دریافت می‌شود. 6 سایر درآمدهای قانونی تبصره 1 تمامی وجوه فوق پس از واریز به حساب مدرسه در چارچوب سیاست‌ها و ضوابط ابلاغی وزارت آموزش و پرورش به مصرف خواهد رسید (کمک‌های بند 3 با رعایت ضوابط مصوب شورای آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه هزینه می‌شود). تبصره 2 حق التدریس، حق الزحمه و اعطای پاداش به کارکنان و سایر پرداخت‌ها و هزینه‌های این‌گونه مدارس که از محل‌های مذکور در بندهای2 تا 6 تامین اعتبار خواهدشد، در چارچوب ضوابط خاص ابلاغی آموزش و پرورش به پیشنهاد مدیر و تصویب هیات امنا تعیین می‌شود. ماده 11 مدارس هیات امنایی با توجه به ظرفیت خود موظف به ثبت نام از دانش آموزان واجد شرایط با اولویت محدوده جغرافیائی خود می‌باشند و برگزاری آزمون ورودی و تعیین شرط معدل برای گزینش و ثبت نام دانش آموزان غیرمحلی در مدارس مشمول این آیین‌نامه مجاز می‌باشد. تبصره در مواردی که ظرفیت مدارس با تعداد متقاضیان متناسب نباشد، اداره آموزش و پرورش شهرستان، منطقه یا ناحیه ضمن تلاش برای گسترش مدارس واجد شرایط، محدوده جغرافیائی ثبت نام دانش آموزان را تعیین می‌کند. ماده 12 عملکرد هیات امنا، توسط اداره آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه بررسی، ارزیابی و به شورای آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه مربوط گزارش می‌شود. چنانچه نتایج این ارزیابی برای شورای آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه رضایت‌بخش بود، اقدامات لازم برای تشویق و تداوم فعالیت آن معمول می‌دارد و در صورت رضایت‌بخش نبودن، شورای مذکور می‌تواند نسبت به انحلال آن اقدام کند، در این صورت وظایف هیات امنا تا پایان سال تحصیلی به شورای مدرسه واگذار می‌شود. تبصره 1 تشکیل هیات امنای جدید با رعایت مفاد این آیین‌نامه صورت می‌گیرد. تبصره 2 در مدارس خیرساز تصمیم‌گیری در این زمینه با هماهنگی و توافق خیّر انجام می‌شود. ماده 13 اختیارات و مسئولیت‌های هیات امنا در چارچوب این آیین‌نامه است و هیچ یک از مصوبات آن نباید مغایر با مقررات عمومی آموزش و پرورش باشد. ماده 14 مسئولیت سیاست‌گذاری برای اجرا، مدیریت و نظارت کلان بر مدارس هیات امنایی با سازمان مدارس غیردولتی و توسعه مشارکت‌های مردمی می‌باشد که با همکاری سایر معاونت‌ها و واحدهای ستادی آموزش و پرورش و جامعه خیّرین مدرسه ساز و از طریق سازمان آموزش و پرورش استانها و ادارات آموزش و پرورش شهرستانها یا مناطق و نواحی ایفای مسئولیت خواهد کرد. سازمان مذکور موظف به ارائه گزارش مستند و پژوهشی از عملکرد دو سالانه این مدارس، در چارچوب ضوابط دبیرخانه شورای عالی، به شورای عالی آموزش و پرورش خواهد بود. ماده 15 وزارت آموزش و پرورش موظف است ضمن فراهم نمودن زمینه‌های لازم برای اجرای مطلوب این آیین‌نامه: 1 دوره‌های آموزشی و تربیتی مورد نیاز برای ارتقای صلاحیت حرفه‌ای مدیران، معلمان و مربیان پرورشی این مدارس را برنامه‌ریزی و اجرا نماید. در اجرای این برنامه‌ها باید از مشارکت هیات امنا برای نیازسنجی و تامین هزینه‌های آموزشی حداکثر استفاده به عمل آید. 2 اختیارات لازم برای ایفای وظایف هیات امنا و مدیران این مدارس در زمینه‌های برنامه‌ریزی مالی، اداری و منابع انسانی را در چارچوب قرارداد فی مابین مدرسه و آموزش و پرورش تفویض نماید. 3 سازمان مدارس غیردولتی و توسعه مشارکت‌های مردمی دستورالعمل‌های اجرائی یا مالی یا اداری و شرایط و استانداردهای مورد نیاز تبدیل مدارس عادی به هیات امنایی و همچنین شاخص‌های نظارت، ارزشیابی، آموزشی، پرورشی، پذیرش دانش آموز و سیاستها و برنامه‌های اجرائی و ساختار تشکیلاتی اداری توسعه این مدارس را حداکثر ظرف مدت دو ماه با امضای وزیر ابلاغ نماید. تبصره دستورالعمل نحوه تشکیل، چگونگی تصمیم‌گیری، پیگیری مصوبات، آیین‌نامه داخلی و همچنین شرح وظایف دبیر هیات امنا به تصویب هیات امنای مدرسه خواهد رسید. یک نسخه از دستورالعمل مذکور جهت اطلاع به اداره آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه یا ناحیه ارسال می‌شود. سازمان مدارس غیردولتی و توسعه مشارکتهای مردمی جهت تسهیل تصمیم‌گیری و ایجاد هماهنگی، نمونه دستورالعمل‌ها، آیین‌نامه‌ها و شرح وظایف را در اختیار اعضای هیات امنای مدارس قرار خواهد داد. 4 اصلاح ساختارها و تشکیلات اداری توسط سازمان مدارس غیردولتی و توسعه مشارکت‌های مردمی، سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس و جامعه خیّرین مدرسه ساز و نیز تدوین قوانین و مقررات لازم برای افزایش کارایی و اثربخشی این مدارس انجام خواهد شد. ماده 17 با تصویب این آیین‌نامه، کلیه مصوبات مغایر لغو و مفاد این آیین‌نامه جایگزین آن‌ها خواهد شد. موضوع: آیین‌نامه توسعه مشارکت‌های مردمی به شیوه مدیریت هیات امنایی در مدارس در هفتصد و هشتاد و هشتمین جلسه شورای عالی آموزش و پرورش مورخ 1388/2/1 به تصویب رسید. » در پاسخ به شکایت مذکور، دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش به موجب لایحه شماره 120/84617 1396/7/27 توضیح داده است که: «دفتر محترم هیات عمومی دیوان عدالت اداری با سلام و احترام بدین‌وسیله لایحه دفاعیه شورای عالی آموزش و پرورش در خصوص رد شکایت خواهان آقای بهروزان قارویی به شماره کلاسه 913 /96 و پرونده شماره 9609980905800799 1396/7/27 که در تاریخ 1396/8/9 به این دبیرخانه واصل شده است به شرح زیر تقدیم می‌شود: 1 - با استناد به ماده 1 قانون تشکیل شورای عالی آموزش و پرورش مصوب مجلس شورای اسلامی، شورای عالی آموزش و پرورش مرجع سیاست‌گذاری در حوزه وظایف آموزش عمومی و متوسطه کشور در چارچوب سیاست‌های کلی نظام و قوانین و مقررات موضوعه است. 2 به استناد ماده11 قانون تشکیل شوراهای آموزش و پرورش در استانها، شهرستانها و مناطق کشور، مدیران مدارس موظفند مدارس تحت مدیریت خود را بر اساس بودجه تخصیص یافته از محل منابع زیر و در چارچوب ضوابط آموزش و پرورش و خط مشی‌ها و سیاست‌های شوراهای مناطق و با همکاری انجمن اولیا و مربیان با کیفیت مناسب اداره نمایند. اعتبارات دولت که به صورت سرانه دانش آموزی پرداخت می‌شود کمک‌های مردمی سهمی که از طریق شورای آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه از عوارض اخذشده در اختیار مدرسه قرار می‌گیرد. وجوه حاصل از ارائه خدمات آموزشی و پرورشی فوق برنامه 3 آیین‌نامه توسعه مشارکت‌های مردمی به شیوه مدیریت هیات امنایی در مدارس به منظور ارتقای کیفیت برنامه‌های آموزشی و تربیتی، جلب و توسعه مشارکت‌های مردمی و تقویت نظام مدیریتی مدارس، به تصویب شورای عالی آموزش و پرورش رسید. 4 - بر اساس این آیین‌نامه، مدارس دولتی واجد شرایط به درخواست شورای مدرسه (که نماینده انجمن اولیا و مربیان مدرسه نیز عضو آن می‌باشد) و تایید شورای آموزش و پرورش شهرستان یا منطقه به صورت هیئت امنایی اداره می‌شوند. در تبدیل مدارس عادی به هیات امنایی، شرایطی به شرح زیر لحاظ می‌شود: مدرسه به صورت مستقل و یک نوبته دایر باشد. مدرسه در فعالیت‌های تربیتی و آموزشی فعال باشد. امکان تامین نیروی انسانی متخصص، مجرب و واجد شرایط برای اجرای فعالیت‌های رسمی و فوق برنامه داشته باشد. مدیر مدرسه، انجمن اولیا و مربیان و شورای مدرسه از روحیه و باور مشارکت‌پذیری برخوردار باشند. ساکنان منطقه از نظر اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی پذیرای راه‌اندازی مدرسه هیات امنایی باشند. مدرسه دارای تجهیزات آموزشی و کمک آموزشی در حد مناسب برای اجرای برنامه‌های آموزشی و پرورشی باشد. مدرسه دارای فضای فیزیکی مناسب باشد. در تبدیل مدارس عادی به هیات امنایی، هیچ‌گونه تغییری که مخالف ب ا بند 3 از اصل 3 و اصل30 قانون اساسی باشد مشاهده نمی‌شود. 5 یکی از وظایف هیات امنای مدارس، بررسی و تصویب برنامه سالانه پیشنهادی مدیر مدرسه (از قبیل فعالیتهای مربوط به بهبود کیفیت برنامه‌های رسمی، فعالیتهای آموزشی و پرورشی فوق برنامه و...) است. بر اساس ماده 6 این آیین‌نامه، مدیر مدرسه موظف است در تابستان، برنامه سال تحصیلی آینده را شامل رئوس برنامه و دلایل توجیهی، برآورد اعتبارات و محل تامین اعتبارات را تهیه و جهت تصویب به هیات امنای مدرسه ارائه کند. در تهیه و تصویب برنامه سالانه مدرسه، توجه به مفاد ماده 10 آیین‌نامه مذکور که مستند به قانون شوراهای آموزش و پرورش می‌باشد ضروری است. بر این اساس، برنامه‌های رسمی مدرسه از محل اعتبارات دولتی (بندهای 1 و 3) ماده 11 قانون شوراها و ماده10 آیین‌نامه موصوف و مطابق اصل 30 قانون اساسی تنظیم و اجرا می‌شود. 6 بر اساس آیین‌نامه نحوه ارایه خدمات آموزشی و پرورشی فوق برنامه در مدارس، مصوب جلسه 620 شورای عالی آموزش و پرورش خدمات آموزشی و پرورشی فوق برنامه به مجموعه فعالیت‌هایی اطلاق می‌شود که علاوه بر برنامه‌ها و ساعات مصوب هفتگی، در مدارس طراحی و اجرا می‌شود. این خدمات برای اداره مناسب تر مدارس و افزایش کیفیت فعالیت‌های آن ارائه می‌شود و هزینه‌های آن از محل کمک‌های مردمی و وجوه حاصل از ارائه خدمات فوق، تامین می‌شود. ضمنا مدیر مدرسه اجازه دارد که 0/30 دانش آموزان بی‌بضاعت را از پرداخت هزینه معاف کند. 7 خدمات آموزشی و پرورشی فوق برنامه شامل: دروس جبرانی، تکمیلی و تقویتی و فعالیت‌های فرهنگی، هنری، ورزشی، بهداشتی و بازدیدهای علمی، گروهی دانش آموزی و اردوها و سایر برنامه‌های اضافی و مکمل می‌باشد. مدیر مدرسه و هیات امنا می‌توانند به استناد بندهای 2 و 4 قانون شوراها و بندهای 5، 4، 2 و 6 این آیین‌نامه، برنامه‌ریزی‌های لازم را انجام دهند. بدیهی است برای ارائه خدمات فوق برنامه آموزشی و پرورشی، اضافه بر برنامه‌های رسمی، تامین هزینه‌ها به عهده اولیای دانش آموزان خواهد بود که دریافت آن از اولیای دانش آموزان مطابق قوانین و مقررات بوده و با اصل30 قانون اساسی نیز مغایرتی ندارد. 8 با توجه به موارد مطروحه، وزارت آموزش و پرورش به هیچ عنوان از تامین هزینه‌های آموزش و پرورش رسمی سلب مسئولیت نکرده بلکه برابر ماده 30 قانون اساسی موظف به تامین هزینه‌های آموزش و پرورش عمومی بوده و هست، ضمنا در بند 4 ماده10 (منابع مالی مدرسه) آیین‌نامه مذکور، قید شده وجوهی که از ارائه خدمات آموزشی و پرورشی فوق برنامه (اضافه بر برنامه‌های رسمی آموزش و پرورش) دریافت می‌شود. همان‌طور که ملاحظه می‌فرمایید این برنامه‌ها، کاملا خارج از برنامه رسمی مدرسه بوده و تامین هزینه‌های آن توسط اولیا هیچ ربطی به رایگان بودن آموزش و پرورش وفق اصل 30 قانون اساسی ندارد. لذا با عنایت به جمیع مطالب مطروحه، رد دادخواست فوق الذکر مورد استدعا می‌باشد.» مدیرکل آموزش و پرورش استان مازندران نیز به موجب لایحه شماره 2000/59635/1042 1396/9/5 توضیح داده است که: «به: مدیریت محترم دفتر هیات عمومی دیوان عدالت اداری موضوع: لایحه دفاعیه سلام علیکم احتراما عطف به ابلاغیه شماره 913 /96 در خصوص دادخواست آقای بهروزان قارویی پرونده شماره 9609980905800799 به خواسته ابطال نامه، ضمن ابلاغ آمادگی کامل در رعایت مقررات قانونی در قالب بخشنامه‌ها و دستورالعمل‌های ابلاغی، توجه ریاست و اعضای آن شعبه را به دلایل ذیل معطوف و در جهت تامین منافع و حقوق حقه دستگاه، تقاضای رسیدگی صائبانه و استدعای صدور حکم بر بی‌حقی خواهان دارد. طبق مصوبه 788 جلسه شورای‌عالی آموزش و پرورش مورخ 1388/2/1 با موضوع آیین‌نامه توسعه مشارکت مردمی به شیوه مدیریت هیات امنایی در مدارس شماره 120/16845 1388/5/18 ، مدارس هیات امنایی دارای همان شرایط و ویژگیهای مدارس دولتی می‌باشد، فقط اداره مدرسه به صورت هیات امنایی می‌باشد تا از خرد جمعی افراد صاحب نظر در تعلیم و تربیت استفاده گردد. لذا مدارس هیات امنایی هم دولتی هستند. طبق ماده11 آیین‌نامه مذکور این مدارس موظف به ثبت نام از دانش آموزان واجد شرایط با اولویت محدوده جغرافیایی خود می‌باشند. مشارکت دانش آموزان یا والدین در هزینه اداره مدرسه اختیاری بوده و هیچ‌گونه اجباری در کار نمی‌باشد. دریافت هرگونه مشارکت بر اساس تصویب هیات امنا تحت عنوان خدمات آموزش و پرورش فوق برنامه برای ساعات غیررسمی مدرسه می‌باشد که به صورت داوطلبانه و اجازه والدین صورت می‌پذیرد. با عنایت به مراتب فوق الذکر از آنجایی که دستگاه وفق قوانین و مقررات اقدام نموده و هیچ‌گونه تخلفی مرتکب نشده است از محضر ریاست شعبه رد شکایت خواهان مورد استدعاست.» هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1397/7/17 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیات عمومی الف نظر به اینکه نامه شماره 39544/106 – 1392/6/25 اداره کل آموزش و پرورش استان مازندران به استانداری مازندران در پاسخ به نامه استانداری تنظیم شده و در آن شرح وضعیتی گزارش شده است و از مصادیق مقررات بند 1 ماده 12 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری محسوب نمی‌شود، بنابراین قابل طرح و اتخاذ تصمیم در هیات عمومی دیوان عدالت اداری تشخیص نشد. ب مفاد آیین‌نامه توسعه مشارکتهای مردمی به شیوه مدیریت هیات امنایی در مدارس مصوب هفتصد و هشتاد و هشتمین جلسه مورخ 1388/2/1 شورای عالی آموزش و پرورش در حدی که با تغییر اداره مدارس دولتی به هیات امنایی شائبه غیردولتی بودن مدارس را ایجاد می‌کند و منجر به این می‌شود که در عمل هیات امناء مدارس، اولیاء دانش آموزان را به پرداخت شهریه برای غیرخدمات آموزشی و پرورشی فوق برنامه ملزم می‌کند، مغایر اصل 30 قانون اساسی است و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود. رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری محمدکاظم بهرامی