رای شماره 1960898 هیات عمومی دیوان عدالت اداری موضوع: ابطال نامه شماره 400/8864/د مورخ 1400/4/28 معاونت درمان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و نامه شماره 50/1881/د/1402 مورخ 1402/3/16 سرپرست معاونت توسعه مدیریت و منابع دانشکده علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ساوه

شماره 0207805 – 1404/8/13 بسمه تعالی مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیئت عمومی دیوان عدالت اداری با شماره دادنامه 140431390001960898 مورخ 1404/8/6 مبنی بر: الف. نامه شماره 400/8864 /د مورخ 1400/4/28 معاونت درمان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی که در رابطه با ساعات کار موظفی تمام پزشکان فارغ از جنسیت آن‌ها تعیین تکلیف شده لذا اطلاق نامه مذکور از حیث تسری به بانوان و لحاظ نکردن مفاد قانون کاهش ساعت کاری بانوان شاغل دارای شرایط خاص خلاف قانون و خارج از اختیار است و ابطال شد. ب. اطلاق نامه شماره 50/18881 /د/ 1402 مورخ 1402/3/16 معاونت توسعه مدیریت و منابع دانشکده علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی ساوه در حدی که متضمن مستثنی نمودن مشمولین قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان مصوب 1375/2/12 از شمول قانون حمایتی فوق است ابطال شد. جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد. مدیرکل هیئت عمومی و هیئت‌های تخصصی دیوان عدالت اداری یداله اسمعیلی فرد تاریخ دادنامه: 1404/8/6 شماره دادنامه: 140431390001960898 شماره پرونده: 0207805 مرجع رسیدگی: هیئت عمومی دیوان عدالت اداری شاکی: خانم‌ها سمیه رشیدی نژاد، زهره قربانی و سعیده هوشمند با وکالت آقای حسن حاج جعفری طرف شکایت: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی دانشکده علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ساوه موضوع شکایت و خواسته: ابطال نامه شماره 400/8864 /د مورخ 1400/4/28 معاونت درمان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و نامه شماره 50/1881 /د/ 1402 مورخ 1402/3/16 سرپرست معاونت توسعه مدیریت و منابع دانشکده علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ساوه گردش کار: آقای حسن حاج جعفری به وکالت از شاکیان به موجب دادخواستی ابطال نامه 400/8864 /د مورخ 1400/4/28 معاونت درمان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و نامه شماره /50/1881 د/ 1402 مورخ 1402/3/16 سرپرست معاونت توسعه مدیریت و منابع دانشکده علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ساوه را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که: "موکلین اینجانب درخواستی مبنی بر کاهش ساعت کاری از 44 ساعت به 36 ساعت مطابق قانون ماده واحده کاهش ساعات کاری بانوان مصوّب 1395 دانشکده علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ساوه ارائه و متقاضی استفاده از مزایای قانونی، به دلیل داشتن شرایط قانونی (فرزند زیر 6 سال) می‌گردند که متاسفانه سرپرست توسعه مدیریت منابع دانشکده علوم پزشکی در پاسخ طی نامه شماره 2114/50 / د/ 1402 مورخ 1402/3/27 اعلام می‌نماید که «ماده واحده مصوّب شامل شاغلین قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان و متعهّدین خدمت نمی‌باشد.» و از آنجا که اقدام خواندگان برخلاف قانون بوده و اشخاصی را بدون دلیل موجّه از قانون محروم نموده و به عبارتی خروج موضوعی نموده و این اقدام نه تنها موجب تضییع حقوقشان شده بلکه از باب تسبیب و تقصیر به موکلین خساراتی وارد نموده است. بنابراین به دلیل ترک فعل مسئول جبران خسارت می‌باشند. از این جهت که با داشتن فرزند و محق بودن 36 ساعت کار به مدّت 44 ساعت در خدمت دستگاه مربوطه بوده‌اند، لذا بدین‌وسیله به دلیل نقص قانون توسط خوانده خواستار رسیدگی و احقاق حقوق از دست رفته موکلین می‌باشم." در پی اخطار رفع نقصی که از طرف دفتر هیئت عمومی دیوان عدالت اداری برای وکیل شاکیان ارسال شده بود، وی به موجب لایحه‌ای که به شماره 5599737 مورخ 1402/12/21 ثبت دفتر اندیکاتور هیئت عمومی دیوان عدالت اداری شده توضیح داده است که: "1 اولین مقرره مربوط به نامه شماره 4008864 د مورخ 1400/4/28 معاونت درمان وزارت بهداشت، درمان است که بر خلاف ماده یک قانون کاهش ساعت کاری بانوان صادر شده است؛ از این جهت که طبق ماده واحد ساعت کار بانوان 36 ساعت تعیین نموده است و طبق نامه فوق ساعت کاری را 44 ساعت اعلام نموده‌اند. 2 دومین مقرره مربوط به نامه شماره /50/1881 د/ 1402 مورخ 1402/03/16 به معاونت توسعه مدیریت دانشکده علوم پزشکی ساوه، مبنی بر خروج موضوعی بانوان شاغل در خدمات پزشکی متعّهد از ماده واحده قانون کاهش ساعت کاری بانوان می‌باشد." متن مقرره‌های مورد شکایت به شرح زیر است: "الف نامه شماره 400/886 د مورخ 1400/04/28 جناب آقای دکتر علی گوهری معاون محترم درمان دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی سمنان موضوع: ابلاغ نحوه محاسبه ساعات حضور موظّف پزشکان درمانی در بیمارستان‌های سراسر کشور بازگشت به نامه شماره 1400/5/7257 مورخ 1400/4/30 و نیز مستند به نامه شماره 209/9968 /د مورخ 1399/12/17 مدیرکل محترم منابع انسانی، بندهای «1» و «2» نامه شماره 400/22917 /د مورخ 1396/9/20 در خصوص نحوه محاسبه ساعات حضور موظّف پزشکان، به شرح ذیل اصلاح و اعلام می‌گردد: «ساعت کار موظّف پزشکان درمانی (غیرهیئت علمی) اعم از پزشکان تمام وقت جغرافیایی درمانی و پزشکان غیرتمام وقت درمانی، بر اساس «ماده 87» قانون «مدیریت خدمات کشوری» و «ماده 87» آیین‌نامه «اداری و استخدامی کارمندان غیرهیئت علمی» 44 ساعت در هفته می‌باشد.» معاونت درمان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ب نامه شماره 50/1881 /د 1402/ مورخ 1402/3/16 جناب آقای دکتر مجتبی ذکائی سرپرست محترم معاونت بهداشت جناب آقای دکتر احمد توانا معاون محترم درمان جناب آقای دکتر محمدحسن احمدی مدیر محترم غذا و دارو جناب آقای دکتر مرتضی همت معاون محترم آموزش، تحقیقات و فرهنگی دانشجویی جناب آقای دکتر رضا نظری سرپرست محترم شبکه بهداشت و درمان زرندیه جناب آقای دکتر حبیب اله رضایی ریاست محترم مجتمع بیمارستانی شهدای 17 شهریور و مدرس جناب آقای دکتر میثم اشرفی رئیس محترم بیمارستان امام رضا (ع) موضوع: قانون کاهش ساعات کار بانوان شاغل دارای شرایط خاص باسلام و احترام ضمن ارسال قانون کاهش ساعات کار بانوان شاغل دارای شرایط خاص به شماره 4818 مورخ 1395/6/28 به استحضار می‌رساند طبق ماده واحده ساعات کار هفتگی بانوان مشمول شاغلین رسمی پیمانی قراردادی و شرکتی می‌باشد و مشمول شاغلین قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان و متعهّد خدمت نمی‌گردد. سرپرست معاونت توسعه مدیریت و منابع دانشکده علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ساوه" در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل حقوقی، املاک و تنظیم مقرّرات معاونت حقوقی و امور مجلس وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به موجب لایحه شماره 107/2500 مورخ 1403/6/3 توضیحاتی داده است که خلاصه آن به قرار زیر است: "وفق بند (الف) ماده 49 قانون برنامه چهارم توسعه و بند (ب) ماده 20 قانون برنامه پنجم توسعه و ماده 1 قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور مصوّب مجلس شورای اسلامی که بیان می‌دارد: «دانشگاه‌ها، مراکز و موسسات آموزش عالی و پژوهشی و فرهنگستان‌ها و پارک‌های علم و فناوری که دارای مجوّز از شورای گسترش آموزش عالی وزارتخانه‌های علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سایر مراجع قانونی ذی ربط می‌باشند، بدون رعایت قوانین و مقرّرات عمومی حاکم دستگاه‌های دولتی به ویژه قانون محاسبات عمومی کشور، قانون مدیریت خدمات کشوری، قانون برگزاری مناقصات و اصلاحات بعدی آن‌ها و فقط در چهارچوب مصوبات و آیین‌نامه‌های مالی، معاملاتی، اداری، استخدامی و تشکیلاتی مصوّب هیئت امناء که حسب مورد به تایید وزیران علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و در مورد فرهنگستان‌ها به تایید رئیس جمهور و در مورد دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی و تحقیقاتی وابسته به نیروهای مسلح به تایید رئیس ستاد کل نیروهای مسلح می‌رسد، عمل می‌کنند.» همچنین ماده واحده قانون کاهش ساعات کار بانوان شاغل دارای شرایط خاص تصریح بر دستگاه‌های اجرایی موضوع ماده 222 قانون برنامه پنجم توسعه داشته که شامل دستگاه‌های موضوع مواد 2، 3، 4 و 5 قانون محاسبات عمومی و ماده 5 قانون مدیریت خدمات کشوری می‌باشد، لذا این وزارتخانه و موسسات تابعه ملزم به رعایت قانون یادشده نبوده و در امور اداری، استخدامی، تشکیلاتی و مالی معاملاتی ملزم به تبعیت از مصوبات هیئت‌های امناء مربوطه می‌باشند. فارغ از مباحث یاد شده، در صدر ماده واحده قانون استنادی شکات اعلام شده است: «ساعات کار هفتگی بانوان شاغل اعم از رسمی، پیمانی، و قراردادی ...» بنابراین نامه شماره /50/1881 د 1402/ مورخ 1402/3/16 معاونت توسعه مدیریت و منابع دانشگاه علوم پزشکی ساوه، نیز کاملا منطبق با مفاد قانون تنظیم شده است و با توجه به این که شاغلین قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان و متعهّدین خدمت دوره‌های مختلف تحصیلی، خارج از گروه شاغلین رسمی، پیمانی و قراردادی مندرج در ماده واحده قانون کاهش ساعات کار بانوان دارای شرایط خاص محسوب می‌گردند، بنابراین برخورداری از مزایای قانون برای ایشان فاقد محمل و مجوّز قانونی است. برابر تبصره 2 ماده 34 آیین‌نامه اداری و استخدامی کارمندان غیرهیئت علمی مصوّب هیئت‌های امناء دانشگاه‌ها و دانشکده‌های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کشور تصریح نموده است که: «مشمولین قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان، قانون کار و اعضای هیئت علمی تابع قوانین و مقرّرات خاص خود می‌باشند. حقوق و مزایا و امور رفاهی مشمولین قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان (مرخصی‌های استحقاقی، استعلاجی، بدون حقوق، پاداش، کمک‌های غیرنقدی و بیمه عمر، درمان و حادثه و سایر مزایا) تابع مقرّرات این آیین‌نامه خواهد بود.» در پیوند با مطلب اخیر معروض می‌دارد وفق ماده 11 قانون مربوط به خدمت پزشکان و پیراپزشکان: «مشمولان این قانون از لحاظ حقوق و مزایا و امور رفاهی (مرخصی‌های استحقاقی، استعلاجی، بدون حقوق، پاداش، کمک‌های غیرنقدی، بیمه عمر، درمان، حادثه و سایر مزایا) تابع قوانین و مقرّرات استخدامی کشوری و قانون نظام هماهنگ پرداخت کارکنان می‌باشند و چنانچه به دستگاه دیگر معرفی گردند که دارای مقرّرات استخدامی خاص می‌باشند تابع ضوابط حقوقی و رفاهی آن دستگاه خواهند بود.» بنابراین همان گونه که مشاهده می‌فرمایید «کاهش ساعت کار موظّف» جزو هیچ کدام از موارد مصرّح در این ماده نبوده و لذا استفاده مشمولین قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان و سایر روابط استخدامی که در ماده واحده «قانون کاهش ساعات کاری بانوان شاغل دارای شرایط خاص» ذکری از آن‌ها به میان نیامده است، حسب صلاحدید مرجع صاحب صلاحیت، مستلزم تصریح قانون‌گذار و عنداللزوم اصلاح قانون کاهش ساعت کاری بانوان شاغل دارای شرایط خاص مصوّب مجلس شورای اسلام می‌باشد. براساس توضیحات تقدیمی صدور رای به رد شکایت مطروحه مورد تقاضا می‌باشد." دانشکده علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ساوه نیز در پاسخ به شکایت مذکور به موجب لایحه شماره 351706 مورخ 1403/2/3 که ثبت دفتر اندیکاتور هیئت عمومی دیوان عدالت اداری شده است توضیح داده است که: "1 به استناد ماده واحده نامه شماره 4818 مورخ 1395/6/28 قانون کاهش ساعات کار بانوان شاغل دارای شرایط خاص مشمول شاغلین رسمی پیمانی و قراردادی و شرکتی می‌باشد و شامل شاغلین متعّهد خدمت نمی‌باشد. 2 این معاونت طی نامه شماره /130/26ص/1403 مورخ 1403/1/8 از مدیرکل منابع انسانی وزارت متبوع در خصوص بهره مندی نامبردگان از قانون فوق استعلام نموده که تاکنون نتیجه‌ای اعلام نگردیده است. طی رای شعبه 27 دیوان عدالت اداری به دلیل عام الشمول بودن این قانون در صلاحیت هیئت عمومی دیوان عدالت اداری قرار گرفته است و خارج از اختیارات این دانشکده می‌باشد. لذا تقاضای رد دادخواست نامبردگان را خواستاریم." هیئت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1404/8/6 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیئت عمومی الف. اولا تبعیت دانشگاه‌ها از مصوبات هیئت‌های امناء به منزله عدم تبعیت از قوانین خاص حمایتی همچون قانون کاهش ساعت کاری بانوان شاغل دارای شرایط خاص نیست و طبعا دانشگاه‌ها ملزم به رعایت این قوانین هستند. ثانیا قانون کاهش ساعت کاری بانوان شاغل دارای شرایط خاص یک قانون ارفاقی بوده که تسهیلاتی را برای بانوان شاغل دارای شرایط ویژه اعم از مشمولین قوانین خاص و عام کار و تامین اجتماعی پیش‌بینی نموده و با عنایت به این که در نامه شماره 400/8864 د مورخ 1400/4/28 معاونت درمان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در رابطه با ساعات کار موظّفی تمام پزشکان فارغ از جنسیت آن‌ها تعیین تکلیف شده، لذا اطلاق نامه مذکور از حیث تسرّی به بانوان و لحاظ نکردن مفاد قانون کاهش ساعت کاری بانوان شاغل دارای شرایط خاص خلاف قانون و خارج از اختیار است و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال 1392 ابطال می‌شود. ب. با توجه به این که در قانون کاهش ساعت کاری بانوان شاغل دارای شرایط خاص، به کاهش ساعت کار بانوان مشمول در دستگاه‌های اجرایی و بخش غیردولتی اعم از مشمولین قانون کار و قانون تامین اجتماعی حکم شده و قانون مذکور دارای جنبه حمایتی و ارفاقی است، لذا مستثنی نمودن مشمولین قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان مصوّب 1375/2/12 از شمول قانون حمایتی فوق مبنای قانونی ندارد و اطلاق نامه شماره 50/1881 /د 1402/ مورخ 1402/03/16 معاونت توسعه مدیریت و منابع دانشکده علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی ساوه در حدی که متضمّن چنین استثنایی است، خلاف قانون و خارج از اختیار بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال 1392 ابطال می‌شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب 1402/02/10 ) در رسیدگی و تصمیم‌گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است. رئیس هیئت عمومی دیوان عدالت اداری احمدرضا عابدی