رای شماره 2036422 هیئت عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع: ابطال بند 14 قسمت (د) مصوبه شماره 1365/3/20 مورخ 1401/6/29 هیئت اجرایی جذب دانشگاه بیرجند که متضمن تاسیس کارگروه غربالگری ثبت نام‌کنندگان فراخوان‌های جذب هیئت علمی دانشگاه و ممنوعیت دعوت از فارغ التحصیلان دانشگاه آزاد اسلامی به مصاحبه است، خارج از حدود اختیار بوده

شماره 0400616 1404/8/20 بسمه تعالی مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیئت عمومی دیوان عدالت اداری با شماره دادنامه 140431390002036422 مورخ 1404/8/13 مبنی بر: بند 14 قسمت (د) مصوبه شماره 1365/3/20 مورخ 1401/6/29 هیئت اجرایی جذب دانشگاه بیرجند که متضمن تاسیس کارگروه غربالگری ثبت نام‌کنندگان فراخوان‌های جذب هیئت علمی دانشگاه و ممنوعیت دعوت از فارغ التحصیلان دانشگاه آزاد اسلامی به مصاحبه است، خارج از حدود اختیار بوده و ابطال شد. جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد. مدیرکل هیئت عمومی و هیئت‌های تخصصی دیوان عدالت اداری یداله اسمعیلی فرد تاریخ دادنامه: 1404/8/13 شماره دادنامه: 140431390002036422 شماره پرونده: 0400616 مرجع رسیدگی: هیئت عمومی دیوان عدالت اداری شاکی: سازمان بازرسی کل کشور طرف شکایت: دانشگاه بیرجند موضوع شکایت و خواسته: ابطال بند 14 قسمت (د) مصوبه شماره 1365/3/20 مورخ 1401/6/29 هیئت اجرایی جذب اعضای هیئت علمی دانشگاه بیرجند گردش کار: معاونت حقوقی، نظارت همگانی و امور مجلس سازمان بازرسی کل کشور به موجب دادخواست و لایحه‌ای به شماره 481215 مورخ 1403/12/18 اعلام کرده است که: "در بررسی فرآیند جذب اعضای هیئت علمی در دانشگاه بیرجند مشاهده شد که متقاضیان شرکت‌کننده در فراخوان جذب هیئت علمی چنانچه از فارغ التحصیلان دانشگاه آزاد اسلامی باشند، از فرآیند جذب حذف می‌گردند که مبنای این اقدام، بند 14 قسمت (د) مصوبه شماره1365/3/20 مورخ 1401/6/29«هیئت اجرایی جذب اعضای هیئت علمی دانشگاه بیرجند» به شرح زیر بوده است: «درخصوص تبصره یک بند 1 نامه شماره /1/251791م ج مورخ 1401/2/4 مرکز جذب هیئت علمی: 14 به استناد تبصره یک بند یک شیوه نامه شماره /1/251791م ج مورخ 1401/2/4 رئیس مرکز جذب اعضای هیئت علمی، مقرّر گردید در فراخوان‌های سالیانه دانشگاه بیرجند و به منظور غربالگری اولیه متقاضیان ثبت نام شده در سامانه مرکز جذب، کارگروه غربالگری برای هر رشته تحصیلی مورد درخواست، با ترکیبی سه نفره ایجاد گردد که رئیس دبیرخانه جذب در همه آن‌ها به عنوان عضو ثابت، حضور داشته باشد و دو نفر دیگر در هر کارگروه، حسب مورد و به تشخیص دبیر هیئت اجرایی جذب، تعیین شوند. همچنین مقرّر گردید که در فرآیند غربالگری، چنانچه متقاضی جذب در هر یک از مقاطع تحصیلی، از دانشگاه آزاد فارغ التحصیل شده باشد، دعوت به مصاحبه نگردد.» در بررسی و مقایسه مصوبه مذکور با «آیین‌نامه استخدامی اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی، پژوهشی و فناوری مصوّب سال 1390 و الحاقات و اصلاحات بعدی»، «مصوبه اهداف، وظایف و ترکیب هیئت‌های مرکزی و اجرایی جذب هیئت علمی دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی و پژوهشی» و «شیوه نامه اجرایی بررسی پرونده متقاضیان جذب عضو هیئت علمی برای هر رشته گرایش تحصیلی» مواردی به شرح زیر ملاحظه شد: اولا: در ماده 4 و 5 «آیین‌نامه استخدامی اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی، پژوهشی و فناوری»، که شرایط عمومی و اختصاصی متقاضیان ورود به خدمت جهت تصدّی عضویت در هیئت علمی دانشگاه را عنوان نموده، هیچ‌گونه محدودیتی برای نوع دانشگاه از جمله فارغ التحصیلان دانشگاه آزاد اسلامی گذاشته نشده است و این مصوبه، خلاف آیین‌نامه مذکور می‌باشد. ثانیا: اگرچه در مصوبه هیئت اجرایی جذب اعضای هیئت علمی دانشگاه بیرجند به تبصره 1 بند 1 «شیوه نامه اجرایی بررسی پرونده متقاضیان جذب عضو هیئت علمی برای هر رشته گرایش تحصیلی» (ابلاغی توسط رئیس مرکز جذب اعضای هیئت علمی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری) استناد شده است، اما در تبصره مذکور و به عبارتی در مفاد شیوه نامه یادشده به این که مدرک تحصیلی متقاضیان از چه دانشگاهی باشد و محدودیتی اعمال شود، اشاره‌ای نشده است و چنین استنباطی توسط هیئت اجرایی جذب، خلاف شیوه نامه مذکور می‌باشد. ثالثا: براساس ماده 5 مصوبه «اهداف، وظایف و ترکیب هیئت‌های مرکزی و اجرایی جذب هیئت علمی دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی» که شرح وظایف هیئت اجرایی جذب هیئت علمی، ذکر شده نیز چنین اختیاری از مفاد موضوع ماده یادشده استنباط نمی‌شود و لذا مصوبه هیئت اجرایی جذب اعضای هیئت علمی دانشگاه بیرجند خارج از حدود و اختیارات وضع شده است. رابعا: بر اساس ماده واحده «قانون تایید رشته‌های دانشگاهی دانشگاه آزاد اسلامی (مصوّب مجلس شورای اسلامی در تاریخ 1367/2/14)» وزارت علوم، تحقیقات و فناوری نسبت به ارزیابی و تایید مدارک فارغ التحصیلان دانشگاه آزاد اسلامی اقدام می‌نماید و مورد تایید وزارت یادشده می‌باشد. خامسا: مصوبه هیئت اجرایی جذب اعضای هیئت علمی دانشگاه بیرجند مبنی بر حذف فارغ التحصیلان دانشگاه آزاد اسلامی از فرآیند جذب، با بند 9 اصل 3 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران که در آن به رفع تبعیضات ناروا و ایجاد امکانات عادلانه برای هم، در تمام زمینه‌های مادی و معنوی تاکید شده، در تعارض است. بنا به مراتب شق آخر از بند 14 قسمت (د) مصوبه شماره 1365/3/20 مورخ 1401/6/29 هیئت اجرایی جذب اعضای هیئت علمی دانشگاه بیرجند که به «حذف فارغ التحصیلان دانشگاه آزاد اسلامی از فرآیند جذب هیئت علمی» اشاره دارد، بر خلاف و مغایر با ماده 5 «آیین‌نامه استخدامی اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی، پژوهشی و فناوری» بوده و از طرفی نیز خارج از حدود و اختیارات واضع (هیئت اجرایی جذب دانشگاه بیرجند) بوده است و همچنین از مصادیق تبعیض ناروا و مغایر با بند 9 اصل 3 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران تشخیص و ابطال آن در هیئت عمومی دیوان عدالت اداری، مورد درخواست می‌باشد." متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است: "مصوبه شماره 1365/3/20 مورخ 1401/6/29 د در خصوص تبصره یک بند 1 نامه شماره /1/251791م ج مورخ 1401/2/4 مرکز جذب اعضای هیئت علمی 14 به استناد تبصره یک بند یک شیوه نامه شماره /1/251791م ج مورخ 1401/2/4 رئیس مرکز جذب اعضای هیئت علمی، مقرّر گردید در فراخوان‌های سالیانه دانشگاه بیرجند و به منظور غربالگری اولیه متقاضیان ثبت نام شده در سامانه مرکز جذب، کارگروه غربالگری برای هر رشته تحصیلی مورد درخواست، با ترکیبی سه نفره ایجاد گردد که رئیس دبیرخانه جذب در همه آن‌ها به عنوان عضو ثابت، حضور داشته باشد و دو نفر دیگر در هر کارگروه، حسب مورد و به تشخیص دبیر هیئت اجرایی جذب، تعیین شوند. همچنین مقرّر گردید که در فرآیند غربالگری، چنانچه متقاضی جذب در هر یک از مقاطع تحصیلی، از دانشگاه آزاد فارغ التحصیل شده باشد، دعوت به مصاحبه نگردد. رئیس دانشگاه، رئیس و عضو حقوقی هیئت اجرایی جذب مسئول دفتر نهاد نمایندگی مقام معظّم رهبری در دانشگاه و عضو حقوقی هیئت اجرایی جذب معاون آموزشی دانشگاه، دبیر هیئت اجرایی جذب عضو حقیقی هیئت اجرایی جذب رئیس دبیرخانه جذب دانشگاه و عضو حقیقی هیئت اجرایی جذب" در پاسخ به شکایت مذکور، دانشگاه بیرجند به موجب لایحه شماره 1340762 مورخ 1404/4/2 که ثبت دفتر اندیکاتور هیئت عمومی دیوان عدالت اداری شده است، توضیحاتی داده است که خلاصه آن به قرار زیر است: "به استناد بند (1) نامه شماره 12970 مورخ 1397/1/29 و بند (4) قسمت (الف) نامه شماره 262560 مورخ 1400/10/13 رئیس مرکز جذب اعضای هیئت علمی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، دانشگاه می‌بایست در سنجش متقاضیان موارد قانونی و اجرایی مذکور در نامه‌های فوق از جمله شرط ذیل را رعایت نماید: «ضرورت رعایت همترازی و کیفیت دانشگاه‌های محل تحصیل متقاضی با دانشگاه مورد تقاضا (حداقل در دو مقطع از سه مقطع تحصیلی) برای خدمت» ؛ لذا به استناد نامه‌های فوق هیئت اجرایی جذب اعضای هیئت علمی دانشگاه بیرجند اقدام لازم درخصوص تعریف همترازی دانشگاه را لحاظ و مصوّب نموده است که متقاضیان می‌بایست دانش آموخته غیر از دانشگاه آزاد اسلامی باشند. همچنین مواد (4) و (5) آیین‌نامه استخدامی اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی، پژوهشی و فناوری که شرایط عمومی و اختصاصی متقاضیان عضویت در هیئت علمی را تبیین می‌نماید، به درستی هیچ‌گونه محدودیت صریحی برای نوع دانشگاه محل تحصیل (اعم از دانشگاه‌های دولتی یا آزاد اسلامی) قائل نشده است. اما عدم وجود محدودیت صریح، به معنای الزام دانشگاه‌ها به پذیرش تمام متقاضیان نیست. به طوری که در ماده (6) آیین‌نامه اشاره شده است: «مرجع استعلام و تشخیص شرایط عمومی و اختصاصی موضوع مواد «4» و «5» این آیین‌نامه حسب مورد، مبادی قانونی ذی صلاح از جمله هیئت اجرایی جذب موسسه و هیئت مرکزی جذب وزارت می‌باشد.» از طرفی این شیوه نامه، چهارچوب کّلی اجرای فرآیند جذب را تعیین می‌کند و به دانشگاه‌ها اختیار می‌دهد با رعایت اصول و اهداف کلّی، نسبت به طراحی ساز و کارهای اجرایی متناسب با نیازهای علمی، ظرفیت‌ها و استانداردهای آموزشی خود اقدام نمایند. همچنین باید توجه داشت که شیوه نامه‌های اجرایی به‌طور عام، ناظر بر فرآیندها هستند و بسیاری از ملاحظات مصداقی و فیلترهای غربالگری در اختیار نهاد مجرا قرار داده شده تا در تطبیق با شرایط دانشگاه و رشته اعمال شوند. بنابراین، تصمیم هیئت اجرایی جذب دانشگاه بیرجند در خصوص عدم دعوت به مصاحبه فارغ التحصیلان دانشگاه آزاد اسلامی در مرحله غربالگری، نه تفسیر موسع یا خودسرانه از شیوه نامه، بلکه دقیقا اعمال شیوه نامه مذکور می‌باشد. همچنین صلاحیت تشخیص و تطبیق شاخص‌های اولیه غربالگری متقاضیان جذب، مطابق اختیارات مندرج در شیوه نامه مارالاشاره مصوّب وزارت علوم و ابلاغیه‌های مرکز جذب و ماده (6) آیین‌نامه استخدامی اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها به هیئت اجرایی و کارگروه‌ها واگذار شده است. بنابراین، تشخیص معیارهای کیفی و علمی و شرایط عمومی و اختصاصی، بخشی از اختیارات مرجع جذب دانشگاه محسوب می‌گردد و خارج از حدود صلاحیت قانونی تلقّی نمی‌شود. برخلاف ادعای شاکی، هیچ‌گونه نقض آشکار در مقرّرات بالادستی مانند آیین‌نامه استخدامی اعضای هیئت علمی یا قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در این مورد مصداق ندارد. اعتبار مدرک دانشگاه آزاد مورد خدشه قرار نگرفته و مصوبه مورد اشاره، مانع از شرکت افراد در فراخوان‌ها یا مانع حقوقی برای استخدام آنان نمی‌باشد. بلکه صرفا به عنوان یکی از فیلترهای غربالگری مقدماتی با هدف ارتقای کیفی مراحل بررسی لحاظ گردیده است و این اقدام صرفا اجرای شیوه نامه مصوّب هیئت اجرایی جذب وزارت علوم می‌باشد. به فرض قبول نماییم ایجاد محدودیت برای استخدام عضو هیئت علمی به جهت رعایت همترازی و کیفیت دانشگاه‌های محل تحصیل متقاضی با دانشگاه مورد تقاضا برای خدمت (حداقل در دو مقطع از سه مقطع تحصیلی) مخالف بند (9) اصل (2) قانون اساسی باشد، این محدودیت توسط مرکز جذب اعضای هیئت علمی وزارت علوم ایجاد شده و ابطال مصوبه هیئت اجرایی جذب دانشگاه رافع محدودیت ایجاد شده نمی‌باشد؛ بنابراین می‌بایست درخواست ابطال مصوبه هیئت اجرایی جذب وزارت علوم مطرح گردد. بنابراین با عنایت به مراتب فوق، و نظر به این که: عبارت مورد اعتراض صرفا ناظر بر مرحله غربالگری اولیه بوده و فاقد جنبه الزام‌آور و حقوقی نهایی است؛ اساسا موجب محرومیت متقاضیان از حقوق استخدامی یا منع قانونی برای شرکت در فراخوان‌ها نبوده؛ با مقرّرات بالادستی از جمله آیین‌نامه استخدامی اعضای هیئت علمی، شیوه نامه اجرایی جذب و اصول قانون اساسی مغایرتی ندارد؛ و همچنین در حدود اختیارات اجرایی هیئت جذب و مبتنی بر بخشنامه و شیوه نامه‌های ابلاغی از مرکز جذب وزارت علوم می‌باشد؛ رد شکایت شاکی مورد استدعاست." هیئت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1404/8/13 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیئت عمومی با توجه به این که در هیچ یک از بندهای مواد 4 و 5 مصوبه اهداف، وظایف و ترکیب هیئت‌های مرکزی و اجرایی جذب هیئت علمی دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی که در جلسات 5 و 6 مورخ 1387/2/2 و 1387/2/9 هیئت عالی جذب اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی به تصویب رسیده، اختیاری دایر بر پیش‌بینی و تعیین محدویت مندرج در بند مورد شکایت برای هیئت یادشده مقرّر نشده است و در نتیجه هیئت‌های اجرایی اختیاری برای وضع قاعده در امور جذب اعضای هیئت علمی ندارند و رای شماره 140231390002120648 مورخ 1402/8/16 هیئت عمومی دیوان عدالت اداری نیز موید همین امر است، بنابراین بند 14 قسمت (د) مصوبه شماره 1365/3/20 مورخ 1401/6/29 هیئت اجرایی جذب دانشگاه بیرجند که متضمّن تاسیس کارگروه غربالگری ثبت نام‌کنندگان فراخوان‌های جذب هیئت علمی دانشگاه و ممنوعیت دعوت از فارغ التحصیلان دانشگاه آزاد اسلامی به مصاحبه است، خارج از حدود اختیار بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال 1392 ابطال می‌شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب 1402/2/10) در رسیدگی و تصمیم‌گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است. رئیس هیئت عمومی دیوان عدالت اداری احمدرضا عابدی