رای شماره 2082 الی 2418 هیات عمومی دیوان عدالت اداری، مبنی بر ابطال ماده (4) آیین‌نامه اجرایی بند «ث» ماده (30) قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور(موضوع تصویب نامه شماره 87615/ت55284ه مورخ 4 مهر 1397 هیات وزیران )

تاریخ دادنامه: 1401/9/22 شماره دادنامه: 2082 الی 2418 مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکیان: خانم‌ها و آقایان سجاد خیری، علی قویدل قره باغ، مقصود علی زاده رحمانلو، کاوه شیرزادیان گیلان، جابر جعفری ، جلیل حیدرنژاددورابی ، فارس بادپرقولنجی ، بهزاد هدایتی ، چاری احمدی مقدم ، حکیم احمدی موسی آباد ، سعید منفردی نصرت آباد ، ابراهیم میرزائی ، سید کرامت دهقانیان ، محمدقاسم مختاری ، عباس دهقانیان ، حسین خسروی ، مهرزاد شیروانی ، حسن امینی ، شیرویه گل محمدزاده بزآباد ، غریب قنبرپور ، مهدی فرجام ، علی قربان صفری ، علی کردلو ، خالد نامداری ، اله‌بخش کرمی ، احمد بختیاری ، مهدی اوغازی اله‌آباد ، علی فرزانه ، حبیب‌اله نودهی ، محمد چگینی ، ابراهیم ماله میرچگینی ، کمال جودکی چگینی علی جودکی چگینی ، عیسی جودکی چگینی ، سیدسعید بابائی ، سیدمحسن بابائی ، سیدعیسی بابائی چگینی ، ابوالفضل کریمی ، مهرزاد محمدی ، آذر فردنودهی ، سلیمان فیروزی ، حاجی قربان دینی ، احمد چوپانی ، هادی شکری ، محمدرضا قاسمی‌نژاد رائینی ، محمد معین فرد ، فرزاد نظری گیگلو ، میرحبیب موسوی ، جهانگیر برزگر ، صمد عمرانی ، محسن ظریفی ، مهران پاکزاد ، رحیم نظری گیگلو ، قاسم صالحی قولنجی ، اسماعیل احمدی ، فردین نادری ، سیدفرهاد شیخ احمدی ، حامد تن آرا ، شهرام نقدی ، فیروز نقدی ، افشین پیرانی ، محمد قلخانباز ، حمزه قلخانی ، یوسف شاکری سروآغاجی ، فرهنگ لطفی ، محمدرضا دانا ، وحید دارائی ، حسین دارائی ، صمد دارائی ، رضا ترکاشوند ، ابوطالب کریم آبادی ، رحیم تقی پور، وحید گل محمدزاده بزآباد، سیدعلی صباغ دارابی ، تیمور برزوئی قره‌گل ، اکبر قاسم‌پورسجاسی ، مهدی واعظ ، ایرج ایوبی ، رضا خراسانی ، میثم باقری ، جواد خورشیدی ، حسن ساعی مقدم ، وحید اولیائی ، سیدشاداله بابائی چگینی ، سیاوش لطفی ، رضا دهقان حسامپور ، رمضان عباسی ، حسن علی‌زاده ولشکلائی ، سعیداله قاسمی ، ناصر کرملاچعب ، غفور نظرخانی ، ناصر دینی ، محمد فیضی ، منوچهر رامیار ، احمد محمدپور ، وحید مردوارمرادلو ، اکبر صفیاری قینرجه ، انور قیصری ، نورمحمد بنداد ، وفا علی نیا ، حسین استواری ، محسن احمدی ، محمود صادقی ، هاشم کامرانی نژاد ، سعید نقدمنش ، حیدر عبودزاده ، داود احمدی ، قدیر نادری فرد ، مهدی احمدی ، علی فلاوند ، عباس اکبری ، میرجواد میری زاده ، عبدالواحد شاددل نشتیفانی ، کریم اله مظفری رودبارکی ، منصور مهرآور ، عزیز نادری فرد ، محمدعلی مرادی ، محمدشاپور خالدی ، مجتبی حسن آبادی ، جلیل عبدی ، محمد دهقانیان ، قربان اسمعیلی ، اکبر دهقان حسامپور ، مهدی تقی‌پور ، هادی گرامی ، توحید نیک بخت دانا ، منوچهر جوانشیر ، محمود جدیدمغانلو ، فرامرز صدائی آذر ، تارویردی سروری ، نعمت صباحی آقاباقر ، ناصر جوانشیر ، قدیر واثقی قورتلو ، رجبعلی شهبازی ، عسگر شاهی لورون ، سعید نامدار ، مه دی گرد ، اسحاق پاکدلی، فاروق دروگرسلجوقی ، محمدعلی عابدی ، مرتضی یاری ، عیسی مهدیخانی ، علی علیمردانی ، جواد امینی راد ، عنایت موسوی نیا ، حجت‌اله موسوی نیا ، علیرضا گلستانی ، علی زارع ، حامد بردباربورکی ، مجید برزوئی قره گل ، داود حسن‌زاده ، علی اسدی تیرتاشی ، حسین رستمی ، توحید قاسمی شخص ، یعقوب قاسمی شخص ، علی نامی نجار ، محبوب نامی نجار ، مرتضی رحمانی علمدارمحلی ، پیمان مرتضائی ، محسن جمشیدی ، مهدی واعظی ، مسعود گارابی ، اردشیر گرد ، سنجر نوری ، حامد ابراهیمی ، اسداله آقامیرزائی ، صادق شاهمحمدی ، مهدی نواری ، شهاب مرادی ، محمدعلی پاشاپور ، سعید بدیعی فرد ، غلامرضا محدث ، محمدرضا رستمی گزنق ، حسن عبدی ، ولی اعلمی ، صابر عراقی ، سیف‌اله باهنر ، یاسر عبودزاده ، جعفر حیدری ، محمد عارف ، عبدالرئوف عبدالهی ، عزت قنبروش ، اسماعیل حیدری ، محمدسعید عبداللهی ، کمال نصیری ، جمشید نوری ، فرهاد پهلوانی ، حسین ارمی ، فایق ویسی ، جبار شاه محمدی ، مجید خدادادی چمگردانی ، سهراب نادری فرد ، سیدکاظم جلالی ، لطفعلی عزیزی ، روح‌اله خیرآبادی ، عبداله حاجی عرازی ، اردشیر رسولی ، زاهد پوش ، حامد علائی ، هادی صادقی ، هادی بنجخی ، نگهدار فرهادپور ، فرزاد حاجی حسینی ، مصطفی معینی ، ایمان رنجبر ، وحید فتوحی ، عبدالرضا رنجبر ، محمد دهقانی ، عباس باقری ، عادل تقی‌زاده کشکسرایی ، امیر نمازی یام ، رحیم خوش امید ، محسن مردان پوریامچی ، رحیم کیافر ، جواد عبدی ، اکبر نصیری ، ایمان فرمانی نشتیفانی ، امیرعلی احمدی ، افشین امیرخانی حسینکلو ، بهزاد اکبری آذر ، محسن سالکین ، وحید دانشمند ، حسین فیاض بخش ، علی‌اصغر عسکری ، انامحمد بان ، مصطفی رزم گیر ، مصیب صادقی ، شمسی خرمی ، صدیقه خرمی ، مسعود خویشتن دار ، ابوذر هدایت نوروزانی ، آرش مظفری نژاد ، سعید نادری ولاشجردی ، ابوالفضل فریدونی یام ، ابوالفضل عیسائی ، گل محمد اسماعیلی ، هیوا الله مرادی ، مصطفی فتحی ، صالح پرویزی ، سیروان رحیمی ، مسلم پورمحمدی شقوئی ، نصرالله شکرپور ، رضا ناظری غازانی ، کامل احمدی ، محمداسماعیل حشمتی ، عبدالجلیل پشتوار ، رضا صنعت گل ، حسین منادی اجرلو ، عادل رضاقلی وندمحمودآباد ، جواد شیردل ، محمد عظیمی ، صادق ملائی الوندی ، هاشم کمالی فر ، شیرعلی بیرانوند ، کاظم صدساله ، نجات صدساله ، علی کاظم بیریائی ، حشمت الله شهبازی سومار ، مصطفی خوشبخت قولنجی ، عیسی پرده شناس ، حسین بیتاء ، محمد جلیلیان ، اصغر پورنوجه ده سادات ، مصطفی محمدلو ، مسعود فرهی ، حسن قوجالی ، علی بهرنگ ، جابر شیروانی ، محمدرضا خوندل ، کیوان نوری ، رضا واعظی ، یوسف یزدان دوست ، رضا عزیزی ، سهیل توصیفیان ، علی کاظمی ، ابراهیم حمزه‌پور ، حسین کلهری ، مجید الهی ، علی اکبر وارسته ، محمد درخشان ، روح اله امیری اضماره ، محمد شریف‌زاده ، وحید مدددوست ، مجتبی علی نژادی ، عباس علی محمدی ، مهدی کاظمی محمودآبادی ، مهدی فریدمهر ، علی دهقان پور ، مهدی سوری ، محمدرضا فرهادپور ، خلیل فریدمهر ، کمال عبدی ، کریم اسمعیلی ، فرهاد برازی ، عبدالعلی عباسی ، اکبر حاتمی ، احمد داورشناس ، محمدصادق حشمتی ، فاروق فضلی ، محسن فرهادپور ، امین حمزه نژادپلنگ آبادی ، فرید محمودی ، حسین علی جاویدی آل سعدی ، جمشید آتابای ، امیر نجف‌زاده ، اسماعیل کشاورز ، سجاد قلی زاده شاهین آباد ، جباربردی سبحانی ، داود احمدی موسی آباد ، مهرداد سرابی سرورانی ، فرتاش قهرمانی ، حسین کلکی ، علی مهری ازندریانی ، عبدالجلیل زیتونلی ، سیروس قدیری ، امیر رسولی ، جعفر امیرفرجی ، علی اشرف خسرویانی ، موسی امیرفرجی ، علی رضا جهانگیری ، حسن حیدری ، علی بردبار ، رضا باتمانی ، محمد مهری ، نظام اکبری ، محمد حیدری ، مصطفی مهربان زاده ، عیسی امیرفرجی ، صلاح‌الدین رحیمی ، مهدی سرکاری ، طالب مرادی ، فاروق امینی ، حسین مقدم ، روح‌اله عبدالهی ، احمد سلمانی ، کژال محمودی باشبرات ، حسین رشیدی ، عباس عبداللهی ، ارسلان محمودی ، قدرت الله نادری ، فایق امینی ، طالب رسولی ، خلیل منصوری ، مولود اسدی ، خالد البوغبیش ، مهدی حسنی ، فیروز میرزائی ، حمید وزیرنیا ، مهدی فتحی تنگ‌ریزی ، مرتضی واعظی ، محسن خنجری ، حسین خنجری ، محمدرضا معینی ، عبدالمطلب احمدی باصری ، افشین تکمه‌چی ساوجبلاغی ، محمد بهرامی ، محسن مقدم ، میلاد پیرمردوندچگینی ، ابراهیم قهرمانی ، فریق فرجی ، محمود خالدی ، عزیزاله سیفی ، عباس ایمانی ، سعید رحمانی ، محمد بهمنی موضوع شکایت و خواسته: ابطال ماده 4 آیین‌نامه اجرایی بند «ث» ماده 30 قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور مصوب 1397/7/1 گردش کار: شاکیان به موجب دادخواست‌هایی جداگانه با متن مشابه ابطال ماده 4 آیین‌نامه اجرایی بند «ث» ماده 30 قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور مصوب 1397/7/1 را خواستار شده‌اند و در جهت تبیین خواسته به‌طور خلاصه اعلام کرده‌اند که: "مستند به اصل 138 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، هیات وزیران حق دارد برای انجام وظایف اداری و تامین اجرای قوانین و تنظیم سازمان‌های اداری به وضع تصویب‌نامه و آئین‌نامه بپردازد. هر یک از وزیران در حدود وظایف خویش و مصوبات هیات وزیران حق وضع آئین‌نامه و صدور بخشنامه را دارد ولی مفاد این مقررات نباید با متن و روح قوانین مخالف باشد. به استناد مفاد بند (ث) ماده 30 قانون احکام دائمی برنامه توسعه کشور مصوب 1395/11/10 به مجلس شورای اسلامی، اجازه داده شده است تا با تایید و تشخیص سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای کامیون‌های مورد نیاز که استانداردهای روز را دارا بوده و عمر کمتر از 3 سال داشته باشند مشروط به وجود خدمات پس از فروش قانون حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان خودرو مصوب 23 خرداد ماه 1386 وارد کشور شوند و در ادامه این بند آمده است که دولت مجاز است در این رابطه تخفیفات و تسهیلات گمرکی را اعمال کند و استفاده از این تخفیفات مشروط به خروج یک کامیون فرسوده با عمر بیشتر از بیست و پنج سال به ازای هر کامیون وارداتی است. همان‌طور که مشخص است برای واردات هر دستگاه کامیون صرفا 3 شرط اصلی از سوی مجلس شورای اسلامی در قانون پیش‌بینی شده است. الف) دارا بودن استانداردهای روز، ب) عمر کمتر از 3 سال، ج) وجود خدمات پس از فروش هیات وزیران علاوه بر اینکه در ماده 2 آئین‌نامه اجرایی بند (ث) ماده30 قانون احکام دائمی برنامه توسعه کشور (موضوع مصوبه شماره 87615 55284ه مورخ 1397/7/4) نسبت به اعلام شرایط کامیون‌های وارداتی به کشور در سه بند (الف)، (ب) و (پ) اقدام نموده است. در ماده 4 آئین‌نامه مذکور، واردات هر یک دستگاه کامیون به کشور را منوط به اسقاط حداقل یک دستگاه کامیون که از زمان ساخت آن بیش از 25 سال گذشته باشد نموده است که شرط مندرج در این ماده (ماده 4 آئین‌نامه اجرایی بند (ث) ماده 30 قانون احکام دائمی برنامه توسعه کشور) در مخالفت صریح با نص و روح قانون احکام دائمی برنامه توسعه کشور می‌باشد. با عنایت به اینکه مستند به بند (ث) ماده 30 قانون احکام دائمی برنامه توسعه کشور شرط اسقاط یک دستگاه کامیون فرسوده، صرفا برای استفاده از تسهیلات و تخفیف در سود بازرگانی کامیون‌های وارداتی است نه شرط ورود کامیون‌ها به کشور و تایید مطالب فوق توسط معاون قضایی دادستان کل کشور در نامه ارسالی به معاون اول رئیس جمهور و تذکر کتبی دبیر اول کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی و نماینده محترم مردم مراغه و عجب شیر در مجلس شورای اسلامی در خصوص این موضع به وزرای مربوطه به وضوح بیان شده است. لذا با عنایت به موارد فوق مستند به اصل 138 قانون اساسی و در راستای احقاق حقوق قشر زحمت کش رانندگان و کوتاه کردن دست سوداگرانی که با احتکار، مبلغ یک عدد کامیون اسقاطی را به شدت افزایش داده‌اند و مانع پلاک و شماره‌گذاری 15 هزار دستگاه کامیون وارداتی شده‌اند به استناد بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آئین دادرسی دیوان عدالت اداری، ابطال آن قسمت از ماده 4 آئین‌نامه شماره 87615 ت55284ه مورخ 1397/7/1 هیات وزیران که واردات کامیون به کشور را منوط به اسقاط یک دستگاه کامیون نموده و مغایر با شروط تعیین شده در بند (ث) ماده 30 قانون احکام دائمی توسعه کشور مصوب 1395/11/10 مجلس شورای اسلامی است، مورد استدعا می‌باشد." متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است: "وزارت راه و شهرسازی وزارت امور اقتصادی و دارایی سازمان برنامه و بودجه کشور هیات وزیران در جلسه 1397/7/1 به پیشنهاد مشترک وزارتخانه‌های راه و شهرسازی و امور اقتصادی و دارایی و سازمان برنامه و بودجه کشور و به استناد بند (ث) ماده (30) قانون احکام دایمی برنامه‌های توسعه کشور مصوب 1395 آیین‌نامه اجرایی بند مذکور را به شرح زیر تصویب کرد: آیین‌نامه اجرایی بند (ث) ماده (30) قانون احکام دایمی برنامه‌های توسعه کشور ....... ماده 4 واردات هر یک دستگاه کامیون منوط به اسقاط حداقل یک دستگاه کامیون که از زمان ساخت آن بیش از بیست و پنج سال گذشته باشد و با ظرفیت حداکثر سه تن کمتر از ظرفیت کامیون وارداتی می‌باشد . تبصره1 کامیون مورد اسقاط باید دارای معاینه فنی معتبر در زمان اسقاط باشد. تبصره2 به ازای اسقاط هر کامیون موضوع این ماده سود بازرگانی کامیون وارداتی بیست و پنج درصد (25%) کاهش می‌یابد. ....... معاون اول رئیس جمهور" در پاسخ به شکایت مذکور، سرپرست اداره کل حقوقی وزارت راه و شهرسازی به موجب نامه شماره 56875/730 مورخ 1401/4/13، لوایح شماره 56525/75/3 مورخ 1401/4/11 مدیرکل دفتر حقوقی سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای و شماره 3931/71/6 مورخ 1401/4/1 سرپرست مرکز ستاد مدیریت حمل‌ونقل و سوخت وزارت راه و شهرسازی را ارائه کرده است. مشروح دفاعیات به قرار زیر است: "با توجه به اینکه در بند (ث) ماده 30 قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور ورود کامیون‌های مورد نیاز کشور بنا به تایید و تشخیص سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای تجویز شده است و نوسازی ناوگان حمل‌ونقل عمومی جاده‌ای از اولویت‌های سازمان بوده است بر این اساس به نظر این ستاد حکم ماده 4 آیین‌نامه اجرایی بند (ث) ماده 30 قانون یاد شده مبتنی بر رویکرد نوسازی و خروج ناوگان فرسوده از چرخه حمل‌ونقل کشور انشاء یافته است. البته واضع آیین‌نامه در تبصره 2 ماده 4 آیین‌نامه اجرایی .... تخفیفات و تسهیلات تجویزی قانون‌گذار را جهت تحقق هدف موصوف اعمال نموده است. بنابراین تمامی اقدامات صورت گرفته مطابق و در راستای قانون و مقررات مربوطه انجام شده و وزارت متبوع تخلفی از این حیث انجام نداده است. لذا نظر به مفهوم مخالف مواد (10) و (12) قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری بدیهی است شکایت حاضر فاقد وجاهت قانونی و محکوم به رد است. لذا رد شکایت مطروحه مورد استدعاست." علی‌رغم ابلاغ دادخواست و ضمائم آن به معاونت حقوقی نهاد ریاست جمهوری (امور حقوقی دولت)، تا زمان رسیدگی به پرونده در جلسه هیات عمومی پاسخی از طرف آن مرجع واصل نشده است. هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1401/9/22 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیات عمومی براساس بند (ث) ماده 30 قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور مصوب سال 1395 مقرر شده است : «اجازه داده می‌شود با تایید و تشخیص سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای، کامیون‌های مورد نیاز که استانداردهای روز را دارا بوده و عمر کمتر از سه سال داشته باشند مشروط به وجود خدمات پس از فروش موضوع قانون حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان خودرو مصوب 1386/3/23 وارد شود. دولت مجاز است در این رابطه تخفیفات و تسهیلات گمرکی را اعمال کند. استفاده از این تخفیفات منوط به خروج یک کامیون فرسوده با عمر بیش از بیست و پنج سال به ازای هر کامیون وارداتی است...» بنابراین برمبنای بند قانونی مذکور، اولا واردات کامیون‌های مورد نیاز کشور که استانداردهای روز را دارا بوده و عمر کمتر از سه سال و خدمات پس از فروش داشته باشند، مجاز است و ثانیا دولت مجاز است در جریان واردات کامیون‌های مزبور تخفیفات و تسهیلات گمرکی را اعمال کند و استفاده از این تخفیفات منوط به خروج یک کامیون فرسوده با عمر بیش از بیست و پنج سال به ازای هر کامیون وارداتی است و در نتیجه براساس بند قانونی فوق، واردات هر یک کامیون منوط به خارج کردن یک کامیون فرسوده نیست، بلکه استفاده از تخفیفات و تسهیلات گمرکی برای وارد کردن هر یک کامیون به اسقاط یک کامیون منوط شده است و ممکن است افرادی بخواهند کامیون وارد کرده و از تخفیفات و تسهیلات گمرکی استفاده نکنند و طبعا در این فرض مشمول حکم مربوط به لزوم اسقاط یک کامیون فرسوده نمی‌شوند و در عین حال افرادی نیز که می‌خواهند کامیون وارد کرده و از تخفیفات و تسهیلات گمرکی استفاده کنند، طبق قانون صرفا مکلّف به خارج کردن یک کامیون فرسوده با عمر بیش از بیست و پنج سال به ازای هر کامیون وارداتی شده‌اند و تعیین این شرط اضافی که ظرفیت کامیون اسقاطی باید حداکثر سه تن کمتر از ظرفیت کامیون وارداتی باشد، فراتر از حکم قانون‌گذار است. بنا به مراتب فوق، اطلاق ماده 4 آیین‌نامه اجرایی بند (ث) ماده 30 قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور مصوب 1397/7/1 هیات وزیران که براساس آن مقرر شده است : «واردات هر یک دستگاه کامیون منوط به اسقاط حداقل یک دستگاه کامیون که از زمان ساخت آن بیش از بیست و پنج سال گذشته باشد و با ظرفیت حداکثر سه تن کمتر از ظرفیت کامیون وارداتی می‌باشد»، در فرضی که آن دسته از واردکنندگان کامیون را نیز که متمایل به استفاده از تخفیفات و تسهیلات گمرکی نیستند، ملزم به اسقاط یک کامیون به ازای هر کامیون وارداتی می‌کند، خارج از حدود اختیار بوده و با بند (ث) ماده 30 قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور مصوب سال 1395 مغایرت دارد و تعیین این شرط نیز که کامیون اسقاطی باید حداکثر سه تن کمتر از ظرفیت کامیون وارداتی باشد، هم نسبت به گروه مزبور و هم نسبت به کسانی که می‌خواهند کامیون وارد کرده و از تخفیفات و تسهیلات گمرکی هم استفاده کنند، خارج از حدود اختیار و مغایر با بند (ث) ماده 30 قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور است و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود. رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری حکمتعلی مظفری