رای شماره 1234050 هیئت تخصصی اداری و امور عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع رد شکایت ابطال بند (الف) ماده 18 آیین‌نامه اجرایی مواد (44)، (44) مکرر و (45) قانون خدمت وظیفه عمومی مصوب 1391/4/2 با اصلاحات و الحاقات بعدی

هیئت تخصصی اداری و امور عمومی * شماره پرونده : ه ت/ 0200620 * شماره دادنامه سیلور : 140431390001234050 تاریخ: 1404/05/25 * شاکی: آقای مصطفی علی عسگری * طرف شکایت: ناجا، معاونت حقوقی و قوانین و رسیدگی به دعاوی سازمان وظیفه عمومی * موضوع شکایت و خواسته: ابطال بند (الف) ماده 18 آیین‌نامه اجرایی مواد (44)، (44) مکرر و (45) قانون خدمت وظیفه عمومی مصوب 1391/4/2 با اصلاحات و الحاقات بعدی * شاکی دادخواستی به طرفیت ناجا، معاونت حقوقی و قوانین و رسیدگی به دعاوی سازمان وظیفه عمومی به خواسته فوق الذکر به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیئت عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر می‌باشد: آیین‌نامه اجرایی مواد (44)، (44) مکرر و (45) قانون خدمت وظیفه عمومی مصوب 1391/4/2 با اصلاحات و الحاقات بعدی ماده 18 مدارک لازم برای رسیدگی به تقاضای معافیت مشمولان متناسب با نوع معافیت به شرح زیر می‌باشد: الف استشهاد محضری امضاء شده توسط سه نفر از بستگان سببی یا نسبی مشمول و در صورت عدم دسترسی به بستگان، سه نفر از معتمدین محل که به تایید کلانتری یا پاسگاه محل رسیده باشند. * دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت: شاکی با بیان آن که «اصل فقهی اسلامی بر صحت است پس من نیاز ندارم تا فاسد و فاجر نبودن خود را اثبات کنم» مدعی آنست که بند (الف) آیین‌نامه مذکور مغایرت با آیه 34 سوره مبارکه نساء دارد. *در پاسخ به شکایت مذکور، معاونت امور حقوقی دولت معاونت حقوقی ریاست جمهوری توضیح داده است که: 1 به موجب ماده (80) قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب 1392 (اصلاحی قانون دیوان عدالت اداری مصوب 1402) شاکی به تصریح مشخصات مصوبه اعتراض و حکم شرعی یا مواد قانونی مغایرت را در درخواست ابطال بیان نکرده است. 2 شاکی از آیه 34 سوره مبارکه نساء برداشتی نادرست دارد. 3 بر اساس ماده (46) قانون خدمت وظیفه عمومی ماده (18) آیین‌نامه اجرایی مواد (44)، (44) مکرر و (45) قانون خدمت وظیفه عمومی مصوب 1391/4/2 با اصلاحات و الحاقات بعدی مغایر قانون نمی‌باشد. بنابراین درخواست رد شکایت را دارند. *مستندات: قانون خدمت وظیفه عمومی مصوب 1363 با اصلاحات و الحاقات بعدی ماده 44 (اصلاحی 1390/8/22) مشمولین زیر حسب مورد از انجام خدمت دوره ضرورت معاف می‌باشند: 1 (اصلاحی 1390/8/22) یگانه فرزند ذکور مراقب یا نگهدارنده پدر نیازمند مراقبت که قادر به اداره امور خود نباشد. 2 (اصلاحی 1390/8/22) یگانه مراقب یا نگهدارنده مادر فاقد شوهر 3 (اصلاحی 1390/8/22) تنها برادر تنی سرپرست خواهر فاقد پدر، همسر و فرزند ذکور غیرمحجور 4 (اصلاحی 1390/8/22) تنها برادر سرپرست برادر کبیر نیازمند مراقب و فاقد پدر و همسر و فرزند ذکور غیرمحجور و فاقد شغل 5 (اصلاحی 1390/8/22) یگانه سرپرست برادر کمتر از هجده سال تمام 6 (الحاقی 1390/8/22) یگانه نوه ذکور مراقب یا نگهدارنده جد فاقد فرزند یا جده فاقد شوهر و فرزند 7 (الحاقی 1390/8/22) مشمولی که همسرش فوت نموده و از او دارای فرزند صغیر بوده مادامی که ازدواج مجدد نکرده است و یا همسری دارد که بعد از ازدواج معلول شده و نیازمند مراقبت باشد. 8 (الحاقی 1390/8/22) از چند برادر واجد شرایط اعزام به خدمت در صورت اعزام یکی از برادران به خدمت، یکی از برادران می‌تواند تا اتمام خدمت او از تعویق اعزام استفاده نماید. 9 (الحاقی 1390/8/22) در مورد معافیت از انجام خدمت ضرورت یک نفر از فرزندان خانواده‌ای که دو برادر آنان خدمت سربازی را انجام داده‌اند، ستاد کل نیرو‌های مسلح تصمیم‌گیری می‌کند. 10 (الحاقی 1390/8/22) یکی از فرزندان پسر سربازی که در حین خدمت سربازی فوت کند و یا یکی از فرزندان ذکور خانواده‌ای که یک فرزند آن خانواده در حین انجام خدمت سربازی فوت نموده باشد. تبصره 1 (اصلاحی 1390/8/22) منظور از یگانه مراقب، تنها فرزند ذکور یا برادر یا نوه بیش از هجده سال تمام است که مراقبت هر یک از بستگان مذکور در این ماده را به علت نقص عضو، بیماری، کبر سن، صغر سن، یا اناث بودن برعهده دارد، نیازمندی اشخاص مذکور به مراقبت با توجه به نقص عضو، بیماری و یا محجور بودن آنان به تشخیص شورای پزشکی است. تبصره 2 (اصلاحی 1390/8/22) مشمولین موضوع بند (2) این ماده تا سی ماه متوالی می‌توانند از معافیت کفالت موقت استفاده نمایند و در پایان مدت فوق در صورت دارا بودن شرایط کفالت از انجام خدمت دوره ضرورت معاف می‌گردند. تبصره 3 (اصلاحی 1390/8/22) وجود برادری که از معافیت تحصیلی برخوردار است مانع از معافیت کفالت موقت مشمولی که سرپرستی خانواده را برعهده دارد، نیست. این معافیت فقط در طول مدت معافیت تحصیلی برادر مشمول که خارج از شهرستان محل سکونت به تحصیل اشتغال دارد معتبر است و مشمول پس از آن با رعایت سایر مقررات این قانون به خدمت دوره ضرورت اعزام می‌شود. ماده 44 مکرر (الحاقی 1390/8/22) نحوه معافیت از خدمت فرزندان ذکور مددجویان به شرح زیر است: 1 یکی از فرزندان ذکور مادران فاقد شوهر تحت پوشش کمیته امداد حضرت امام (ره) و سازمان بهزیستی از انجام خدمت دوره ضرورت معاف است. 2 مشمولانی که حداقل یک فرزند معلول داشته باشند از انجام خدمت دوره ضرورت معاف می‌باشند. 3 تنها پسر خانواده‌هایی که دارای سه فرزند اناث یا بیشتر باشند از انجام خدمت دوره ضرورت معافند. 4 مشمولانی که با معلولان اناث دارای معلولیت جسمی حرکتی ازدواج کنند به صورت موقت از انجام خدمت دوره ضرورت معاف می‌شوند و پس از گذشت پنج سال از استمرار ازدواج آن‌ها معافیت موقت به معافیت دائم تبدیل می‌شود. ماده 45 (اصلاحی 1390/8/22) مشمولانی که پدر یا مادر یا فرزند یا برادر یا خواهر آنان در راه به ثمر رسیدن انقلاب اسلامی و استمرار آن شهید یا جانباز یا اسیر یا جاویدالاثر شده یا بشوند و مراتب مورد تایید نهاد‌های ذی ربط باشد به شرح ذیل از انجام خدمت سربازی معاف می‌شوند: 1 (اصلاحی 1390/8/22) کلیه فرزندان ذکور شهدا و جاویدالاثران (مفقودین) از انجام خدمت دوره ضرورت معاف می‌باشند. 2 (اصلاحی 1390/8/22) به ازاء هر شهید یا آزاده با حداقل بیست و چهار ماه سابقه اسارت یا جانباز با حداقل ( 25% ) جانبازی یا جاویدالاثر (مفقود) فاقد فرزند ذکور یک نفر از برادران آن‌ها از انجام خدمت دوره ضرورت معاف می‌شوند. 3 (اصلاحی 1395/11/10) در صورت تایید فرماندهی کل قوا بیست و چهار ماه آزادگی به دوازده ماه آزادگی، بیست و پنج درصد ( 25% ) جانبازی به ده درصد ( 10% ) جانبازی، سی ماه سابقه حضور در جبهه به دوازده ماه سابقه حضور در جبهه 4 (الحاقی 1390/8/22) کلیه مشمولین جانباز دارای حداقل ده درصد ( 10% ) جانبازی از انجام خدمت دوره ضرورت معاف می‌باشند. 5 (الحاقی 1390/8/22) یک فرزند خوانده قانونی ذکور جانبازی که برابر گواهی بنیاد شهید و امور ایثارگران صاحب فرزند نمی‌شود از انجام خدمت دوره ضرورت معاف می‌شود. 6 (الحاقی 1390/8/22) مشمولانی که با جانبازان اناث دارای درصد جانبازی بیست و پنج درصد ( 25% ) و بالاتر ازدواج کنند به صورت موقت از انجام خدمت دوره ضرورت معاف می‌شوند و پس از گذشت پنج سال از معافیت موقت آنان در صورت استمرار ازدواج معافیت موقت به معافیت دائم تبدیل می‌گردد. 7 در صورت اذن فرماندهی کل قوا (الحاقی 1395/12/14): فرزندان رزمندگان با سابقه حضور در جبهه به ازای هر ماه حضور یک ماه کسر خدمت از نظام وظیفه فرزندان آزادگان به ازای هر ماه اسارت یک ماه کسر خدمت از نظام وظیفه فرزندان جانبازان به ازای هر درصد جانبازی یک ماه کسر خدمت از نظام وظیفه تبصره شرایط اسیر و مفقودالاثر و معلول شناخته شدن و خانواده آنان در آیین‌نامه اجرایی این قانون پیش‌بینی خواهد شد. ماده 46 مشمولانی که ادعای کفالت می‌کنند می‌توانند مدارک لازم را پیش از اعزام به حوزه وظیفه عمومی محل سکونت خود تسلیم کنند. تحقیقات لازم نسبت به ادعای کفالت این قبیل مشمولان و همچنین تصدیق صحت مندرجات استشهاد و مدارک آن‌ها با شهربانی و یا ژاندارمری خواهد بود. تبصره در هر سال که مشمولان سالم و بلامانع، نیاز نیرو‌های مسلح جمهوری اسلامی را تامین نموده باشند به مشمولان بند 2 ماده 39 و مشمولانی که دارای معافیت موقت و معتبر به مدت 2 سال باشند معافیت دائم در زمان صلح داده خواهد شد. قانون دیوان عدالت اداری مصوب 1402 ماده 80 (اصلاحی 1402/2/10) تقاضای ابطال مصوبات در هیئت عمومی دیوان، با تقدیم دادخواست انجام می‌گیرد. در دادخواست مذکور، تصریح به موارد زیر ضروری است: الف مشخصات و اقامتگاه دادخواست‌دهنده ب مشخصات مصوبه مورد اعتراض پ حکم شرعی یا مواد قانونی که ادعای مغایرت مصوبه با آن شده ت دلایل و جهات اعتراض از حیث مغایرت مصوبه با شرع یا قانون اساسی یا سایر قوانین یا خروج از اختیارات مرجع تصویب‌کننده ث امضا یا اثر انگشت دادخواست‌دهنده مادّه 87 در صورتی که مصوبه‌ای به لحاظ مغایرت با موازین شرعی برای رسیدگی مطرح باشد، موضوع به ترتیب زیر جهت اظهارنظر به شورای نگهبان ارسال می‌شود: 2 در صورتی که مصوبه‌ای به لحاظ مغایرت با موازین شرع و سایر جهات، برای رسیدگی مطرح باشد، ابتدا موضوع از لحاظ مغایرت مصوبه با جهاتی غیر از مغایرت با موازین شرع، در دیوان مورد رسیدگی قرار می‌گیرد و دیوان نسبت به آن اتخاذ تصمیم می‌کند. در صورتی که دیوان، مصوبه و مفادی که مورد شکایت شرعی قرار گرفته است را به‌طور کلی ابطال کند و اثر آن را به زمان تصویب تسری دهد، موضوع پرونده بدون استعلام از شورای نگهبان مختومه می‌شود و در سایر موارد، بعد از اظهارنظر دیوان، موضوع به همراه نظر دیوان و اسناد و مدارک پرونده با رعایت ترتیبات مذکور در بند (1) این ماده و تبصره آن به شورای نگهبان ارسال می‌گردد و نظری که مطابق ترتیبات مقرر از سوی فقهای شورای نگهبان صادر می‌شود، ملاک عمل دیوان قرار می‌گیرد. در این موارد چنانچه مصوبه از سوی فقهای شورای نگهبان مغایر شرع اعلام شود، هیئت عمومی مطابق نظر فقهای شورای نگهبان بلافاصله نسبت به اعلام بطلان مصوبه اقدام می‌کند. * پرونده کلاسه 0200620 ه ع با موضوع "ابطال بند (الف) ماده 18 آیین‌نامه اجرایی مواد 44، 44 مکرر و 45 قانون خدمت وظیفه عمومی" در جلسه هیئت تخصصی اداری و امور عمومی مطرح و به شرح آتی رای صادر گردید: رای هیئت تخصصی اداری و امور عمومی دیوان عدالت اداری با عنایت به اینکه قائم مقام دبیر شورای نگهبان به موجب نامه شماره 102/46155 مورخ 1404/2/24 اعلام داشته که موضوع بند (الف) ماده 18 آیین‌نامه اجرایی مواد 44، 44 مکرر و 45 قانون خدمت وظیفه عمومی مورخ 1391/4/2 با اصلاحات و الحاقات بعدی مصوب وزرای عضو کمیسیون امور اجتماعی در جلسه مورخ 1404/2/14 فقهای معظم شورای نگهبان مورد بحث و بررسی قرار گرفت و بر اساس نظر مذکور "بند مورد شکایت فی نفسه خلاف شرع شناخته نشد." علی هذا نظر به اینکه براساس ماده 87 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی 1402/2/10) نظر فقهای شورای نگهبان برای هیئت عمومی یا هیئت‌های تخصصی مربوط لازم الاجرا است و بر اساس ماده 33 آیین‌نامه اداره جلسات هیئت عمومی و هیئت‌های تخصصی دیوان عدالت اداری مصوب رئیس قوه قضائیه در مواردی که درخواست ابطال مصوبه‌ای در هیئت تخصصی به لحاظ مغایرت با شرع مورد رسیدگی قرار گرفته و هیئت تخصصی نیز به استناد نظر فقهای شورای نگهبان شکایت را رد کرده باشد، این شکایت مشمول اعتراض موضوع بند (ب) ماده 84 قانون نخواهد بود. در نتیجه با اتفاق آراء اعضای هیئت تخصصی و مستندا به بند 1 ماده 87 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی 1402/2/10) رای به رد شکایت صادر می‌شود؛ بر اساس ماده 93 قانون یاد شده آرای هیئت‌های تخصصی و هیئت عمومی در ابطال و عدم ابطال مصوبات موضوع بند 1 ماده 12 این قانون، در رسیدگی و تصمیم‌گیری مراجع قضایی و اداری، معتبر و ملاک عمل است. رئیس هیئت تخصصی اداری و امور عمومی دیوان عدالت اداری زین العابدین تقوی