رای شماره 281 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع ابطال عوارض بر معاملات از دفترچه عوارض محلی سال 1395 و بهای خدمات آماده‌سازی از دفترچه عوارض محلی سال 1395 و عوارض بهره برداری در کاربری غیرمرتبط از دفترچه عوارض محلی سال 1395 شورای اسلامی شهر بهارستان

شماره 9702300 – 23/3/1400 بسمه تعالی جناب آقای اکبرپور رئیس هیات مدیره و مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 140009970905810281 مورخ 28/2/1400 با موضوع :« ابطال عوارض بر معاملات از دفترچه عوارض محلی سال 1395 شورای اسلامی شهر بهارستان و بهای خدمات آماده‌سازی از دفترچه عوارض محلی سال 1395 شورای اسلامی شهر بهارستان عوارض بهره‌برداری در کاربری غیرمرتبط از دفترچه عوارض محلی سال 1395 شورای اسلامی شهر بهارستان » جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد . مدیر کل هیات عمومی و هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری – مهدی دربین تاریخ دادنامه : 1400/2/28 شماره دادنامه : 281 شماره پرونده : 9702300 مرجع رسیدگی : هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی : آقای محمد ایوتوند موضوع شکایت و خواسته : ابطال 1 عوارض بر معاملات از دفترچه عوارض محلی سال 1395 شورای اسلامی شهر بهارستان 2 بهای خدمات آماده‌سازی از دفترچه عوارض محلی سال 1395 شورای اسلامی شهر بهارستان 3 عوارض بهره‌برداری در کاربری غیرمرتبط از دفترچه عوارض محلی سال 1395 شورای اسلامی شهر بهارستان گردش کار : شاکی به موجب دادخواستی ابطال عوارض بر معاملات، بهای خدمات آماده‌سازی، عوارض بهره‌برداری در کاربری غیرمرتبط، عوارض تمدید پروانه، عوارض مازاد بر تراکم و عوارض حق بازدید کارشناسی از دفترچه عوارض محلی سال 1395 شورای اسلامی شهر بهارستان را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به‌طور خلاصه اعلام کرده است که : " به استحضار می‌رساند : شورای اسلامی شهر بهارستان به موجب دفترچه عوارض محلی سال 1395 اقدام به اخذ عوارض خدمات آماده‌سازی، عوارض بهره‌برداری در کاربری غیرمرتبط، عوارض تمدید پروانه، عوارض بر معاملات، عوارض کارشناسی و فروش نقشه، عوارض مازاد بر تراکم و عوارض پذیره نموده است که‌این قبیل عوارض ضمن مغایرت با بند 1 ماده 55 قانون شهرداری و مواد 50 و 59 قانون مالیات بر ارزش افزوده، با آرای متعدد صادره از هیات عمومی دیوان عدالت اداری از جمله شماره 1151 1396/11/10، 14001397 / 6 / 13 و 848 1387/11/21 مغایرت دارد . لذا ابطال عوارض فوق مورداستدعاست . " متن تعرفه‌های مورد اعتراض به شرح زیر است : الف عوارض بر معاملات از دفترچه عوارض محلی سال 1395 شورای اسلامی شهر بهارستان : " عوارض بر معاملات در هنگام نقل و انتقال املاک برای محاسبه عوارض بر نقل و انتقال از فرمول زیر استفاده می‌گردد : تبصره1 : در خصوص محاسبه عوارض بر معاملات املاک دارای عرصه و اعیانی : برای عرصه نوع کاربری برابر طرح‌هادی و جامع و برای اعیانی نوع استفاده از ساختمان ملاک محاسبه خواهد بود . تبصره2 : عوارض بر معاملات در هر نوبت نقل و انتقال در زمان صدور پاسخ به استعلام وصول می‌گردد کلیه انتقال‌دهندگان املاک اعم از اشخاص حقیقی با حقوقی مشمول پرداخت این عوارض می‌گردند . تبصره3 : املاکی که در طرح تعریض گذر با طرح شهرداری واقع می‌گردند و یا قطعاتی که توسط شرکت صادرات تمبر از بابت 10 % ( توافق سال 72 ) به شهرداری واگذار می‌گردد مشمول پرداخت عوارض نقل و انتقال نمی‌گردد . تبصره4 : عوارض بر معاملات نقل و انتقال رهنی جهت پاسخ استعلام بانک و سایر موسسات 50 % عوارض فوق محاسبه و وصول خواهد شد . تبصره 5 : در مجتمع‌های مسکونی مقدار عرصه برای هر واحد مسکونی متراژ همان واحد ملاک عمل خواهد بود . تبصره 6 : با عنایت به اینکه به موجب ماده 6 آیین‌نامه اجرایی قانون تسهیل تنظیم اسناد رسمی مصوب 1385/5/24 متعاملین در زمان معامله موظف به اخذ مفاصاحساب از شهرداری نمی‌باشند و ایشان تنها ضمن سند تنظیمی متعهد می‌گردند بدهیهای ملک مورد نظر را پرداخت نمایند و مسئولیت نامبردگان نسبت به‌این بدهیها تضامنی خواهد بود لذا به منظور وصول عوارض بدین‌وسیله به شهرداری اجازه داده می‌شود مطالبات خود بابت عوارض صدور پروانه ساختمانی، نوسازی، حق مشرفیت، تراکم و ارزش افزوده و هزینه خدمات را از مالک یا مالکین فعلی املاک مذکور بر اساس آخرین نرخ و مصوبات قانونی صادر شده به روز محاسبه نمایند . تبصره 7 : با توجه به اینکه شهرداری بر اساس قوانین و مصوبات جاری در هر نقل و انتقال املاک اعم از ملکی و یا سرقفلی عوارضی را تحت عنوان عوارض بر معاملات از متعاملین اخذ می‌نماید بنابراین چنانچه ملکی از تاریخ تصویب این ماده واحده بدون اخذ مفاصاحساب شهرداری طی یک یا چند مرحله نقل و انتقال شده باشد، در زمان مراجعه به شهرداری، کلیه عوارض بر معاملات به تعداد معاملات انجام شده به نرخ زمان مراجعه محاسبه و اخذ خواهد شد ." ب بهای خدمات آماده‌سازی از دفترچه عوارض محلی سال 1395 شورای اسلامی شهر بهارستان : " بهای خدمات آماده‌سازی هزینه آماده‌سازی زمینهای زیر 1000 متر مربع در صورتی که برابر ضوابط تفکیک شده باشند، مبلغ آماده‌سازی بر اساس فهرست بهای تنظیمی از سوی سازمان برنامه و بودجه سال صدور پروانه خواهد بود که اول هر فصل ( به دلیل نوسانات قیمت قیر و ... در بازار بورس ) توسط معاون فنی مشخص و جهت محاسبه هزینه آماده‌سازی به واحد درآمد ارسال خواهد شد . تبصره : دستگاه‌ها، بنیادها، نهادها، اشخاص حقیقی و حقوقی واگذار‌کننده زمین در صورتی مجاز به واگذاری خواهند بود که اجرای عملیات زیربنایی زمینهای آن‌ها طبق ضوابط و تایید شهرداری یا دستگاه‌های اجرایی مربوطه قبل از واگذاری انجام شده باشد . ( دستورالعمل اخذ بهای خدمات آماده‌سازی ) به موجب این دستورالعمل مالکین حقیقی یا حقوقی املاک واقع در محدوده خدماتی و یا حریم شهر موظفند هنگام تفکیک یا صدور پروانه‌های ساختمانی اعم از پروانه ساخت، عدم خلاف، پایان کار و ... برای یک بار بهای خدمات مربوط به آماده‌سازی ملک خود را به شرح زیر محاسبه و به حساب شهرداری تادیه نمایند . نحوه محاسبه بهای خدمات آماده‌سازی : 1 نرخ آماده‌سازی هر متر مربع در گذرهای مختلف سطح شهر بر اساس مبلغ قیمت مصوبه سازمان برنامه و بودجه که توسط دفتر فنی ارائه می‌گردد به شرح فرمول ذیل محاسبه می‌گردد : توضیحات : برای املاکی که 2 یا چند بر، دارند و عرض هر دو گذر آن‌ها بیشتر از پنج متر می‌باشد می‌بایستی جمع برهای ملک محاسبه و 50 % کل مورد محاسبه اخذ گردد و در صورتی که یکی از برهای ملک کمتر از پنج متر باشد فقط بزرگترین بر ملک ملاک عمل قرار گیرد . تبصره : املاکی که در سنوات گذشته اقدام به تسویه بدهیهای مربوط به پروانه ساخت، عدم خلاف و یا پایان کار بدون محاسبه و پرداخت عوارض آماده‌سازی نموده‌اند به شرطی که عملیات عمرانی و آماده‌سازی در آن منطقه به پایان رسیده باشد 30 % عوارض فوق اخذ خواهدشد در غیراین صورت مشمول پرداخت 100 % عوارض فوق می‌گردند ." ج عوارض بهره‌برداری در کاربری غیرمرتبط از دفترچه عوارض محلی سال 1395 شورای اسلامی شهر بهارستان : " ماده واحده : عوارض بهره‌برداری در کاربری غیرمرتبط این عوارض هنگام صدور پاسخ استعلام پایان هر سال هم زمان با عوارضات قانونی برای مدت استفاده به ازای هر سال از کاربری غیرمرتبط تعلق می‌گیرد، بر اساس سیاست‌های دولت و رعایت شرایط اقتصادی در ضریب مربوطه اخذ خواهد شد . ضریب استفاده غیرمرتبط برای بناهای مسکونی P 1 / 2، تجاری P 1، صنعتی و سایر موارد P 0 / 75 تبصره1 : اخذ عوارض فوق به معنی تغییر کاربری نبوده و فقط به دلیل استفاده در کاربری مغایر می‌باشد و حقی برای تغییر کاربری یا تثبیت ایجاد نمی‌نماید . تبصره2 : با توجه به اینکه عوارض فوق از سال 95 در دفترچه عوارض تعریف شده مبنای محاسبه از سال 95 می‌باشد . تبصره3 : املاکی که در گذشته با اخذ مجوز اقدام به احداث بنا نموده‌اند ولی در زمان ابلاغ طرح تفصیلی کاربری آن‌ها عوض شده مشمول عوارض فوق نمی‌گردد . ماده واحده : عوارض مالیات بر ارزش افزوده شهردار موظف است در هنگام دریافت عوارضاتی که مشمول مالیات بر ارزش افزوده می‌باشند را مد نظر داشته باشد و مبالغ را از ارباب رجوع دریافت و به حساب امور اقتصادی و دارائی واریز نماید . " علی رغم ابلاغ دادخواست و ضمائم آن به طرف شکایت ( شورای اسلامی شهر بهارستان ) تا زمان رسیدگی به پرونده در هیات عمومی دیوان عدالت اداری، پاسخی از آن شورا واصل نشده است . در اجرای ماده 84 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری پرونده به هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری ارجاع شد و هیات مذکور به موجب دادنامه شماره 1372 1399/11/19 عوارض تمدید پروانه، عوارض مازاد بر تراکم و عوارض حق بازدید و کارشناسی از دفترچه عوارض محلی سال 1395 شورای اسلامی شهر بهارستان را قابل ابطال تشخیص نداد و رای به رد شکایت صادر کرد . رای مذکور به علت عدم اعتراض از سوی رئیس دیوان عدالت اداری و یا ده نفر از قضات دیوان عدالت اداری قطعیت یافت . رسیدگی به عوارض بر معاملات، بهای خدمات آماده‌سازی و عوارض بهره‌برداری در کاربری غیرمرتبط از دفترچه عوارض محلی سال 1395 شورای اسلامی شهر بهارستان در دستورکار هیات عمومی قرار گرفت . هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1400/2/28 با حضور معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است . رای هیات عمومی الف با توجه به اینکه براساس آرای متعدد هیات عمومی دیوان عدالت اداری از جمله دادنامه شماره 243 مورخ 1395/4/1 این هیات وضع عوارض برای نقل و انتقال املاک و اراضی با کاربری مسکونی و تجاری و سرقفلی و ... در تمام اشکال آن توسط شوراهای اسلامی شهر مغایر قانون و خارج از حدود اختیارات قانونی تشخیص و ابطال شده است، بنابراین بخش مربوط به عوارض بر معاملات از تعرفه عوارض سال 1395 شهرداری بهارستان که مصوب شورای اسلامی این شهر است، خلاف قانون و خارج از حدود اختیار بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود . ب براساس بند 1 ماده 55 قانون شهرداری، ایجاد خیابانها، کوچه‌ها، میدانها، باغهای عمومی و مجاری آب وتوسعه معابر در حدود قوانین موضوعه از وظایف شهرداریها است و در قوانین موضوعه نیز صرفا برمبنای تبصره 4 ماده واحده قانون تعیین وضعیت اراضی و املاک واقع در طرح‌های دولتی و شهرداریها امکان اخذ هزینه آماده‌سازی از مالکین در هنگام تقاضای ورود به محدوده و استفاده از امکانات شهری پیش‌بینی شده است . بنابراین اطلاق بخش مربوط به بهای خدمات آماده‌سازی از تعرفه عوارض سال 1395 شهرداری بهارستان که مصوب شورای اسلامی این شهر است، به دلیل تسری بهای خدمات آماده‌سازی به موارد دیگر خلاف قانون و خارج از حدود اختیار بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود . ج مطابق بند 24 ماده 55 قانون شهرداری مقرر شده است که : « شهرداری در شهرهایی که نقشه جامع شهر تهیه شده مکلّف است طبق ضوابط مذکور در پروانه‌های ساختمانی نوع استفاده از ساختمان را قید کند و در صورتی که برخلاف مندرجات پروانه ساختمانی در منطقه غیرتجاری، محل کسب یا پیشه یا تجارت دایر شود، شهرداری مورد را در کمیسیون مقرر در تبصره 1 ماده 100 مطرح می‌نماید .» نظر به اینکه اعطای مجوز به اشخاص برخلاف کاربری مندرج در پروانه ساختمانی و اخذ وجه از بابت کاربری غیرمجاز با احکام مقرر در بند 24 ماده 55 و ماده 100 قانون شهرداری مغایرت دارد، بنابراین بخش مربوط به عوارض بهره‌برداری در کاربری غیرمرتبط از تعرفه عوارض سال 1395 شهرداری بهارستان که مصوب شورای اسلامی این شهر است، مغایر قانون و خارج از حدود اختیار بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود . هیات عمومی دیوان عدالت اداری معاون قضایی دیوان عدالت اداری مهدی دربین