رای شماره‌های 779 الی 781 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع: ابطال بخشنامه شماره 721/ 96/ 1000 30/1/1396 سازمان تامین‌اجتماعی

شماره ه / 209 / 96 - 1396/9/26 بسمه تعالی جناب آقای جاسبی مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران با سلام یک نسخه از رای هیات‌عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 779 الی 781 مورخ 1396/8/16 با موضوع : « ابطال بخشنامه شماره 1000 / 96 / 721 1396/1/30 سازمان تامین‌اجتماعی .» جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد . مدیرکل هیات‌عمومی و هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری مهدی دربین تاریخ دادنامه : 1396/8/16 شماره دادنامه : 779 الی 781 کلاسه پرونده : 269 / 96، 266 / 96، 209 / 96 مرجع رسیدگی : هیات‌عمومی دیوان عدالت اداری . شاکیان : آقایان 1 مهدی یوسفی 2 صلاح‌الدین بهزادی سام 3 محمدرضا شاه ملکی موضوع شکایت و خواسته : ابطال بخشنامه شماره 1000 / 96 / 721 1396/1/30 سازمان تامین‌اجتماعی گردش کار : شاکیان به موجب دادخواستی ابطال بخشنامه شماره 1000 / 96 / 721 1396/1/30 مدیرعامل سازمان تامین‌اجتماعی را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده‌اند که : « الف به موجب جزء « ب » بند 1 ماده واحده قانون اصلاح تبصره 2 الحاقی ماده76 قانون اصلاح مواد 72 و 73 و تبصره ماده 76 قانون تامین‌اجتماعی مقرر شده‌است : « افرادی که حداقل 20 سال متوالی و 25 سال متناوب در کارهای سخت و زیان‌آور اشتغال داشته باشند و در هر مورد حق بیمه مدت مزبور را به سازمان پرداخته باشند می‌توانند تقاضای مستمری بازنشستگی نمایند . هر سال سابقه پرداخت حق بیمه در کارهای سخت و زیان‌آور یک و نیم سال محاسبه خواهد شد .» ب در اجرای بند 5 ماده واحده فوق‌الذکر اختیار تهیه آیین‌نامه اجرایی قانون یاد شده مشتمل بر تشخیص مشاغل سخت و زیان‌آور، نحوه احراز توالی و تناوب اشتغال، نحوه تشخیص فرسایش جسمی و روحی و سایر موارد مطروحه بر عهده هیات‌وزیران قرار گرفته و مرجع اخیرالذکر بر حسب تکلیف قانون‌گذار، آیین‌نامه اجرایی را به تصویب رسانده‌است . در ماده 13 آیین‌نامه چنین آمده است : « شرایط بازنشستگی در کارهای سخت و زیان‌آور به شرح زیر می‌باشد : 1 بیمه شدگانی که حداقل 20 سال سابقه کار متوالی یا 25 سال سابقه کار متناوب و پرداخت حق بیمه در کارهای سخت و زیان‌آور داشته باشند بدون شرط سنی می‌توانند درخواست بازنشستگی از سازمان تامین‌اجتماعی نمایند . 2 ......... 3 ......... 4 ......... 5 افرادی که حداقل 20 سال متوالی یا 25 سال متناوب سابقه پرداخت حق بیمه در مشاغل سخت و زیان‌آور مربوط به قبل از تاریخ تصویب قانون را داشته باشند و یا در آینده شرایط مذکور را احراز نمایند می‌توانند درخواست بازنشستگی خود را با رعایت بند1 این ماده به سازمان تامین‌اجتماعی تسلیم نمایند .» ج شغل پرستاری به موجب مصوبه شماره 45664 1368/5/30 هیات وزیران به عنوان یکی از مشاغل سخت و زیان‌آور شناخته شده است و در نتیجه دارندگان این شغل با رعایت شرایط مربوط می‌توانند درخواست بازنشستگی نمایند . به موجب مقررات مذکور متقاضی استفاده از امتیازات قانونی فوق‌الذکر با داشتن 20 سال متوالی یا 25 سال متناوب در کارهای سخت و زیان‌آور می‌تواند درخواست بازنشستگی خود را به سازمان تامین اجتماعی اعلام تا سازمان مذکور در صورت داشتن شرایط قانونی فرد متقاضی نسبت به صدور حکم بازنشستگی و تعیین مستمری اقدام نماید . علیرغم مصرحات مقررات یاد شده مدیرعامل سازمان تامین‌اجتماعی به موجب بخشنامه شماره 1000 / 96 / 721 1396/1/30 چنین مقرر کرده است : « با عنایت به ضرورت مدیریت منابع انسانی در پیش‌برد اهداف سازمان و لزوم نگهداشت نیروهای تخصصی و با تجربه در راستای ارتقاء سطح کیفیت خدمات درمانی و افزایش رضایتمندی مراجعین و بیمه شدگان و با توجه به وجود مشکلات جذب نیروهای درمانی کارآمد در حوزه بهداشت و درمان کشور که امکان جایگزینی نیروهای خروجی را در حال حاضر دچار چالش نموده است، لذا ضروری است مدیریت درمان استان صرفا نسبت به ارسال درخواستهای بازنشستگی کادر پرستاری با استفاده از قانون مشاغل سخت و زیان‌آور با سنوات خدمتی 25 سال اقدام نمایند .» با عنایت به اینکه به موجب بخشنامه مذکور شرط قانونی داشتن 20 سال متوالی در کارهای سخت و زیان‌آور به داشتن حداقل 25 سال برای پرستارانی که تمایل به استفاده از بازنشستگی براساس قانون مشاغل سخت و زیان‌آور دارند، افزایش داده شده و مانع ارسال کلیه درخواستهای متقاضیان شده است، بنابراین بخشنامه مورد شکایت خلاف جزء « ب » بند 1 ماده واحده قانون اصلاح تبصره 2 الحاقی ماده 76 قانون اصلاح مواد 72 و 73 و تبصره ماده 76 قانون تامین‌اجتماعی و با توجه به بند 5 ماده واحده قانون مزبور خارج از حدود اختیارات سازمان تامین اجتماعی می‌باشد در نتیجه درخواست ابطال آن را دارم . همچنین با عنایت به اینکه اجرای بخشنامه مورد شکایت موجب تضییع حق افراد زیادی شده است ابطال آن را براساس ماده 13 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری از تاریخ تصویب را خواستارم .» متن بخشنامه شماره 1000 / 96 / 721 1396/1/30 مورد شکایت به قرار زیر است : « احتراما، با عنایت به ضرورت مدیریت منابع انسانی در پیش‌برد اهداف سازمان و لزوم نگهداشت نیروهای تخصصی و با تجربه در راستای ارتقاء سطح کیفیت خدمات درمانی و افزایش رضایتمندی مراجعین و بیمه شدگان و با توجه به وجود مشکلات جذب نیروهای درمانی کارآمد در حوزه بهداشت و درمان کشور که امکان جایگزینی نیروهای خروجی را در حال حاضر دچار چالش نموده است، لذا ضروری است مدیریت درمان استان صرفا نسبت به ارسال درخواستهای بازنشستگی کادر پرستاری با استفاده از قانون مشاغل سخت و زیان‌آور با سنوات خدمتی حداقل 25 سال اقدام نمایند . مدیرعامل سازمان تامین اجتماعی » در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل امور حقوقی و دعاوی سازمان تامین اجتماعی به موجب لایحه شماره 7100 / 96 / 3237 1396/6/5 توضیح داده است که : « احتراما، بازگشت به اخطاریه مورخ 1396/2/17 صادره در پرونده کلاسه 209 / 96 و پیرو اعتراض اولیه شماره 7100 / 96 / 1124 1396/3/3، موضوع دعوای آقای مهدی یوسفی به خواسته ابطال بخشنامه شماره 1000 / 96 / 721 1396/1/30 سازمان تامین‌اجتماعی، مستدعی است مقرر فرمایید با عنایت به دفاعیات ذیل نسبت به رد شکایت مطروحه در هیات‌عمومی دیوان عدالت اداری اقدام لازم مبذول نمایند . الف ) شرح شکایت و خواسته شاکی شاکی در دادخواست ارائه شده مدعی است که به موجب جزء ( ب ) بند 1 ماده واحده قانون اصلاح تبصره 2 الحاقی ماده 76 قانون اصلاح مواد 72 و 73 و تبصره ماده76 قانون تامین‌اجتماعی مقرر شده است : « افرادی که حداقل 20 سال متوالی و 25 سال متناوب در کارهای سخت و زیان‌آور اشتغال داشته باشند و در هر مورد حق بیمه مدت مزبور را به سازمان پرداخته باشند می‌توانند تقاضای مستمری بازنشستگی نمایند . هر سال سابقه پرداخت حق بیمه در کارهای سخت و زیان‌آور 1 / 5 سال محاسبه خواهد شد .» در حالی که علیرغم مقررات یاد شده، مدیرعامل سازمان تامین اجتماعی به موجب بخشنامه معترض عنه مقرر نموده که مدیریت درمان استان صرفا نسبت به ارسال درخواستهای بازنشستگی کادر پرستاری با استفاده از قانون مشاغل سخت و زیان‌آور با سنوات خدمتی 25 سال اقدام نمایند، بنابراین به دلیل این که بخشنامه معترض عنه برخلاف جزء ( ب ) بند 1 ماده واحده قانون اصلاح تبصره 2 الحاقی ماده 76 قانون اصلاح مواد 72 و 73 و تبصره ماده 76 قانون تامین اجتماعی می‌باشد، تقاضای ابطال آن را دارد . ب ) دفاعیات ماهوی : شاکی در دادخواست ارائه شده مدعی است که بخشنامه معترض عنه مغایر جزء ( ب ) بند 1 ماده واحده قانون اصلاح تبصره 2 الحاقی ماده 76 قانون اصلاح مواد 72 و 73 و تبصره ماده 76 قانون تامین‌اجتماعی می‌باشد در ارتباط لازم به ذکر است قانون موصوف مقرر نموده، « افرادی که حداقل 20 سال متوالی و 25 سال متناوب در کارهای سخت و زیان‌آور اشتغال داشته باشند و در هر مورد حق بیمه مزبور را به سازمان پرداخته باشند می‌توانند تقاضای مستمری بازنشستگی نمایند . هر سال سابقه پرداخت حق بیمه در کارهای سخت و زیان‌آور یک و نیم سال محاسبه خواهد شد .» بنابراین با عنایت به اینکه مطابق جزهای 1 و 2 بند الف ماده واحده فوق کارهای سخت و زیان‌آور تعریف شده و تکلیف کارفرمایان نیز تبیین گردیده است و از آن جایی که این امر حکایت از این دارد که کارگران مشمول قانون تامین اجتماعی مجاز به استفاده از این مزایا هستند، لذا موضوع مشمول قانون بازنشستگی پیش از موعد در مشاغل سخت و زیان آور نسبت به مشمولین قانون کار می‌باشد و از این حیث شکایت شاکی به لحاظ عدم ارتباط قانون مورد استناد، قابل رد می‌باشد، ضمنا لازم به ذکر است که این امر به موجب دادنامه‌های شماره 515 1387/8/5 و شماره 945 1392/12/5 هیات‌عمومی و دادنامه شماره 64 1392/11/6 هیات تخصصی دیوان عدالت اداری مورد تایید قرار گرفته است . 2 به موجب ماده واحده قانون نحوه بازنشستگی جانبازان انقلاب اسلامی ایران و جنگ تحمیلی و معلولین عادی و شاغلین مشاغل سخت و زیان‌آور، کلیه وزارتخانه‌ها، شرکتها، موسسات دولتی، شهرداریها، بانکها، موسسات و شرکتهای سازمانهایی که شمول قانون بر آن‌ها مستلزم ذکر نام است و همچنین بنیاد شهید و امور ایثارگران انقلاب اسلامی ایران می‌توانند مستخدمین معلول ( اعم از جانبازان انقلاب اسلامی ایران و جنگ تحمیلی، معلولین حوادث ناشی از کار، بیماران ناشی از شرایط خاص کار و معلولین عادی ) .... با عنایت به مفاد ماده واحده و این که در متن آن به واژه ( می‌توانند ) تصریح شده، لذا دستگاههای مشمول قانون مزبور مخیرند شرایط بازنشستگی پیش از موعد را اعمال کنند . 3 از آنجایی که سازمان تامین اجتماعی یک نهاد عمومی غیردولتی با استقلال اداری و مالی است که به موجب ماده 117 قانون مدیریت خدمات کشوری از قانون مذکور خارج شده است و دارای آیین‌نامه استخدامی خاص خود می‌باشد، لذا با عنایت به این که در قانون تامین اجتماعی و آیین‌نامه استخدامی سازمان مقرره‌ای در خصوص احراز شرایط بازنشستگی پیش از موعد کارکنان پیش‌بینی نشده است، لیکن حسب ماده 114 قانون تامین اجتماعی « ضوابط سنی و مدت خدمت برای احتساب مستمری بازنشستگی کارکنان سازمان قبل از موعد مقرر تابع ضوابط و مقررات قانون استخدام کشوری و تغییرات و اصلاحات بعدی آن خواهد بود .» از آن جایی که قانون مدیریت خدمات کشوری اکنون جایگزین قانون استخدام کشوری شده است لذا جهت احراز شرایط بازنشستگی کارکنان سازمان در صورتی که پیش از موعد باشد بایستی حسب قانون مزبور اقدام نمود . حسب تبصره 1 ماده 103 قانون مدیریت خدمات کشوری، مقرر گردیده سابقه مذکور در بند الف و همچنین شرط سنی مزبور در بند ( ب ) برای متصدیان مشاغل سخت و زیان‌آور و جانبازان و معلولان تا پنج سال کمتر می‌باشد و شرط سنی برای زنان منظور نمی‌گردد . بنابراین با توجه به بندهای الف و ب ماده 103 قانون مدیریت خدمات کشوری، در صورتی که شاغلین در مشاغل سخت و زیان‌آور و جانبازان و معلولان 25 سال سابقه پرداخت حق بیمه داشته باشند، زنان بدون لحاظ شرط سنی و مردان با داشتن 55 سال سن می‌توانند بازنشسته شوند و همچنین در صورتی که این افراد در مشاغل غیر تخصصی شاغل باشند با 25 سال سابقه پرداخت حق بیمه و چنان چه در مشاغل تخصصی شاغل باشند با 30 سال در صورت تحصیلات دانشگاهی کارشناسی ارشد و بالاتر می‌توانند در مشاغل سخت و زیان‌آور بازنشسته شوند . ضمنا لازم به ذکر است، کارکنان دستگاههای اجرایی از جمله سازمان تامین‌اجتماعی در صورتی که مشمول قانون کار باشند می‌توانند حسب قانون اصلاح تبصره 2 ماده 76 قانون تامین اجتماعی و آیین‌نامه اجرایی آن ( آیین‌نامه مشاغل سخت و زیان‌آور ) با 25 سال سابقه پرداخت حق بیمه به صورت متوالی و یا 25 سال سابقه پرداخت حق بیمه به‌طور متناوب و احراز شرایط مقرر قانونی بازنشسته شوند . مضافا اینکه تبصره ماده 1 آیین‌نامه مشاغل سخت و زیان‌آور مصوب 1381 / 52 / 26 مقرر نموده، مشمولین قانون « نحوه بازنشستگی جانبازان انقلاب اسلامی ایران و جنگ تحمیلی معلولین عادی و شاغلین مشاغل سخت و زیان‌آور مصوب 1367 و اصلاحات بعدی آن » و همچنین مشمولین قانون « حفاظت در برابر اشعه مصوب 1368 و اصلاحات بعد آن » تابع قوانین و مقررات مربوط خواهند بود . بنابراین کارکنان دستگاههای اجرایی از جمله کارمندان رسمی و پیمانی سازمان منصرف از قانون اصلاح تبصره 2 ماده76 قانون تامین اجتماعی و آیین‌نامه اجرایی مشاغل سخت و زیان‌آور می‌باشد . ضمنا اضافه می‌نماید سازمان تامین اجتماعی در اجرای دستور اداری شماره 721 1396/1/31 مبنی بر بازنشستگی مشاغل سخت و زیان‌آور کادر پرستاری، متقاضیانی که دارای شرایط خاص می‌باشند را براساس دستور اداری شماره 2000 / 96 / 470 1396/2/31 مورد بررسی قرار داده و در صورت احراز شرایط و موافقت، مراتب را با رعایت سایر ضوابط و مقررات جاری جهت اقدام به اداره کل امور اداری ارسال می‌نمایند . با عنایت به مراتب فوق و اینکه بخشنامه معترض عنه کاملا منطبق با قوانین و مقررات مربوطه بوده و موارد استنادی شاکی بلادلیل می‌باشد تقاضای رسیدگی و رد شکایت مطروحه مورد استدعاست .» هیات‌عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1396/8/23 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است . رای هیات‌عمومی نظر به اینکه کارکنان سازمان تامین اجتماعی بر حسب آیین‌نامه استخدامی سازمان، مشمول آیین‌نامه استخدامی مذکور و یا بر حسب ماده 20 آیین‌نامه مزبور از شمول آیین‌نامه خارج و مشمول قانون کار می‌باشند و از حیث مقررات مربوط به نحوه بازنشستگی مشاغل سخت و زیان‌آور تابع مقررات مربوط به دستگاههای اجرایی براساس ارجاع ماده 114 قانون تامین اجتماعی و یا قانون اصلاح تبصره 2 ماده 76 قانون تامین اجتماعی مصوب 1380 می‌باشند و در قانون اخیرالذکر بازنشستگی به لحاظ اشتغال در مشاغل سخت و زیان‌آور با داشتن 20 سال سابقه کار متوالی و یا 25 سال متناوب پیش‌بینی شده است بنابراین دلالت حصری بخشنامه شماره 1000 / 96 / 721 1396/1/30 سازمان تامین اجتماعی مبنی بر اینکه مدیریتهای درمان سازمان تامین اجتماعی صرفا نسبت به ارسال درخواستهای کادر پرستاری سازمان موصوف که دارای حداقل 25 سال سابقه می‌باشند اقدام نماید، خلاف قانون فوق‌الذکر تشخیص و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود . رئیس هیات‌عمومی دیوان عدالت اداری محمدکاظم بهرامی