رای شماره 1750143 هیئت عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع: ابطال بندهای (الف)، (ب) و (ج) ماده 39 آیین‌نامه استخدامی اعضای غیرهیئت علمی دانشگاه‌های عضو هیئت امناء مازندران

شماره 0207939 0300038 - 1404/7/26 بسمه تعالی مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیئت عمومی دیوان عدالت اداری با شماره دادنامه 140431390001750143 مورخ 1404/7/15 مبنی بر: با عنایت به این که تقلیل ساعات کار در نظر گرفته شده برای مشمولین بندهای (الف)، (ب) و (ج) ماده 39 آیین‌نامه استخدامی اعضای غیر هیئت علمی دانشگاه‌های مازندران صنعتی نوشیروانی بابل با تقلیل ساعات پیش‌بینی شده در مواد 27 و 28 قانون حمایت از حقوق معلولان مصوب سال 1396 مغایرت داشته و کمتر از ساعات مذکور در این قانون است، لذا از تاریخ تصویب ابطال شد جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد. مدیرکل هیئت عمومی و هیئت‌های تخصصی دیوان عدالت اداری یداله اسمعیلی فرد تاریخ دادنامه: 1404/7/15 شماره دادنامه: 140431390001750143 شماره پرونده: 0207939 0300038 مرجع رسیدگی: هیئت عمومی دیوان عدالت اداری شاکی: سازمان بازرسی کل کشور طرف شکایت : وزارت علوم، تحقیقات و فناوری دانشگاه مازندران موضوع شکایت و خواسته : ابطال بندهای (الف)، (ب) و (ج) ماده 39 آیین‌نامه استخدامی اعضای غیرهیئت علمی دانشگاه‌های عضو هیئت امناء مازندران گردش کار: معاونت حقوقی، نظارت همگانی و امور مجلس سازمان بازرسی کل کشور به موجب دادخواست و لایحه شماره 424192 مورخ 1402/11/10 اعلام کرده است که: "به استحضار می‌رساند براساس بند 9 اصل سوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، «رفع تبعیضات ناروا و ایجاد امکانات عادلانه برای همه در تمام زمینه‌های مادی و معنوی» از اهداف اصلی دولت جمهوری اسلامی بوده و به همین سبب است که وجود چنین تبعیضاتی هم از حیث رعایت تکالیف حقوق بشری و هم از حیث مغایرت با قوانین و سیاست‌های بالادستی امری ناصحیح می‌باشد. قانون حمایت از معلولان ابلاغ شده در تاریخ 1402/2/1 در راستای تضمین حقوق معلولان مدون و تصویب گردید و مقرّرات استخدامی شاغلین غیرهیئت دو دانشگاه نامبرده که مصوّب 1397/4/10 هستند، در برخی از احکام با این قانون مغایرت دارند. لازم به ذکر است که براساس بند (ت) ماده 1 این قانون «دستگاه‌های اجرایی موضوع ماده 5 قانون مدیریت خدمات کشوری، قوه قضائیه، قوه مقننه، مجمع تشخیص مصلحت نظام و شورای نگهبان و سازمان‌ها و موسسات وابسته و تابعه آن‌ها، شهرداری‌ها و کلّیه سازمان‌ها و شرکت‌هایی که شمول آن‌ها مستلزم ذکر نام است و یا به نحوی از انحاء از بودجه عمومی دولت استفاده می‌کنند و یا قسمتی از بودجه آن‌ها توسط دولت تامین می‌گردد» مشمول این قانون هستند و دو دانشگاه نامبرده به سبب شمول ملاک «استفاده از بودجه» نیز داخل در مشمولین این قانون به شمار می‌روند. براساس ماده 28 قانون حمایت از حقوق معلولان «دستگاه‌های مشمول مکلّفند ساعات کار هفتگی شاغلان دارای معلولیت‌های شدید و خیلی شدید را 10 ساعت کاهش دهند». این در حالی است که در بند (الف) ماده 39 آیین‌نامه استخدامی اعضای غیرهیئت علمی، ساعات کاری کارکنان معلول شدید به میزان 4 ساعت در هفته تعیین شده که بسیار کمتر از ساعات مقرّر در ماده 28 قانون حمایت از حقوق معلولان بوده و به همین جهت مغایر با آن قانون می‌باشد. براساس ماده 27 قانون حمایت از حقوق معلولان «بانوان کارمند دارای همسر یا فرزند معلول به شرط نگهداری فرد دارای معلولیت در منزل از تسهیلات مقرّر در قانون راجع به خدمت نیمه وقت بانوان مصوّب 1362/9/10 و اصلاحات و الحاقات بعدی آن با استفاده از حقوق و مزایای کامل بهره مند خواهند شد». این در حالی است که که در بند (ب) ماده 39 آیین‌نامه استخدامی اعضای غیرهیئت علمی، کاهش ساعات کاری «عضو (زن) دارای همسر یا فرزند معلول شدید» به میزان 4 ساعت در هفته تعیین شده که کمتر از ساعات مقرّر در ماده27 قانون حمایت از حقوق معلولان و مغایر با ماده یاد شده می‌باشد. براساس ماده 27 قانون حمایت از حقوق معلولان «کارمندان مرد دارای همسر معلول و یا دارای فرزند معلول تحت سرپرستی و فاقد مادر به شرط نگهداری فرد دارای معلولیت در منزل (با تایید سازمان) با یک چهارم (1/4) کسر ساعات کار هفتگی، از حقوق و مزایای کامل استفاده خواهند نمود». این درحالی است که براساس مفاد مندرج در بند (ج) ماده 39 آیین‌نامه استخدامی اعضای غیرهیئت علمی دانشگاه کاهش ساعت کاری «عضو (مرد) بدون همسر که دارای فرزند معلول شدید باشد و یا عضو (مرد) دارای همسر معلول» به میزان 4 ساعت در هفته تعیین شده که کمتر از ساعات مقرّر در ماده 27 قانون حمایت از حقوق معلولان و مغایر با ماده یاد شده و به همین جهت مغایر با ماده مذکور می‌باشد. همان گونه که مستحضرید، «مفهوم عدد» در متون قانونی دارای بار حقوقی و معنایی است و تصریح به یک عدد مشخص نمی‌تواند توسط مجریان قانون به عدد دیگری تبدیل شود. لذا، رعایت اعداد تصریح شده در قانون حمایت از حقوق معلولان امری الزامی بوده است. بنابراین با عنایت به موارد مطروحه، بندهای (الف)، (ب) و (ج) ماده 39 «آیین‌نامه استخدامی اعضای غیرهیئت علمی دانشگاه مازندران شامل دانشگاه مازندران، دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل و دانشگاه تخصّصی فنّاوری‌های نوین آمل» مغایر با مواد 27 و 28 «قانون حمایت حقوق معلولان» و خارج از حدود و اختیارات هیئت امناء بوده و با استناد به بند 1 ماده 12 و مواد 80 به بعد قانون دیوان عدالت اداری ابطال آن در هیئت عمومی دیوان عدالت اداری از تاریخ تصویب مورد تقاضا می‌باشد." متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است: "آیین‌نامه استخدامی اعضای غیرهیئت علمی عضو هیئت امناء دانشگاه‌های مازندران صورتجلسه نهمین نشست از دوره چهارم هیئت امنای دانشگاه‌های مازندران مورخ 1397/4/10 پیوست شماره پنج (موضوع مصوبه سی و سوم) آیین‌نامه استخدامی اعضای غیرهیئت علمی دانشگاه‌های عضو هیئت امناء ............................. ماده 39: اعضای ذیل با درخواست شخصی و براساس دستورالعمل مصوّب هیئت اجرایی دانشگاه از تقلیل ساعات کار بهره مند می‌شوند: الف) عضوی که با تایید سازمان بهزیستی معلولیت شدید دارد (4 ساعت در هفته)؛ ب) عضو (زن) دارای همسر یا فرزند معلول شدید با تایید سازمان بهزیستی یا مبتلا به بیماری صعب العلاج با تایید وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی (4 ساعت در هفته)؛ ج) عضو (مرد) بدون همسر که دارای فرزند معلول شدید با تایید سازمان بهزیستی یا مبتلا به بیماری صعب العلاج با تایید وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی است و عضو (مرد) دارای همسر معلول شدید با تایید سازمان بهزیستی یا مبتلا به بیماری صعب العلاج با تایید وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی (4 ساعت در هفته)؛ .............................. قائم مقام وزیر و رئیس مرکز هیئت‌های امناء و هیئت‌های ممیزه هیئت‌های امناء و هیئت‌های ممیزه" در پاسخ به شکایت مذکور، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به موجب لایحه شماره 119843 مورخ 1403/1/18 که ثبت دفتر اندیکاتور هیئت عمومی دیوان عدالت اداری شده، توضیح داده است که: "به استحضار می‌رساند؛ سازمان بازرسی کشور سابقا تقاضای ابطال این مقرره را به طرفیت دانشگاه بیرجند مطرح نموده است که محتوای مصوبه مورد اعتراض در هر دو دانشگاه بیرجند و مازندران یکسان می‌باشد. لذا با عنایت به یکی بودن محتوای هر دو مصوبه و در دست رسیدگی بودن آن به شرح فوق، اتّخاذ تصمیم مقتضی در این خصوص مورد استدعاست. لازم به ذکر است آیین‌نامه استخدامی اعضای غیرهیئت علمی مربوط به ماده مورد شکایت براساس قوانین بالادستی به خصوص مقرّرات مندرج در فصل نهم قانون حمایت از حقوق معلولان مصوّب 1397 و همچنین قانون خدمت نیمه وقت بانوان مصوّب 1362 در دست اصلاح و بازنگری است کما این که برخی دانشگاه‌ها مبادرت به انجام این مهم نموده‌اند. لذا با عنایت به این که موضوع مورد شکایت و ایراد مطروحه توسط سازمان بازرسی، در اصلاح آیین‌نامه استخدامی لحاظ گردیده و مراحل پایانی خود را طی می‌کند، خواهشمند است دستور فرمایید تا موضوع فعلا مراعی باشد تا مراحل اصلاح و ابلاغ آیین‌نامه استخدامی اعضای غیرهیئت علمی صورت پذیرد." همچنین دانشگاه مازندران در پاسخ به شکایت مذکور، به موجب لایحه شماره 622291 مورخ 1403/2/22 ثبت دفتر اندیکاتور هیئت عمومی دیوان عدالت اداری شده، توضیح داده است که: "به استحضار می‌رساند؛ دانشگاه‌ها برابر قانون احکام دائمی برنامه توسعه کشور تابع آیین‌نامه استخدامی مستقل می‌باشند و موضوع کاهش ساعت کار معلولان نیز مصوّب هیئت امنای مرکزی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری می‌باشد، بر این اساس پس از طرح موضوع در آن هیئت و اتّخاذ تصمیم درباره لغو یا هرگونه تغییر توسط مرکز هیئت امنای وزارتخانه و ابلاغ مقام وزارتی، دانشگاه برابر آن اقدام خواهد نمود." هیئت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1404/7/15 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیئت عمومی براساس ماده 27 قانون حمایت از حقوق معلولان مصوّب 1396/12/20: «دولت مکلّف است کمک هزینه معیشت افراد دارای معلولیت بسیار شدید و یا شدید فاقد شغل و درآمد را به میزان حداقل دستمزد سالانه تعیین و اعتبارات لازم را در قوانین بودجه سنواتی کشور منظور نماید. بانوان کارمند دارای همسر یا فرزند معلول به شرط نگهداری فرد دارای معلولیت در منزل (با تایید سازمان) از تسهیلات مقرّر در قانون راجع به خدمت نیمه وقت بانوان مصوّب1362/9/10 و اصلاحات و الحاقات بعدی آن با استفاده از حقوق و مزایای کامل بهره مند خواهند شد. کارمندان مرد دارای همسر معلول و یا دارای فرزند معلول تحت سرپرستی و فاقد مادر به شرط نگهداری فرد دارای معلولیت در منزل (با تایید سازمان) با یک چهارم ( 1/4 ) کسر ساعات کار هفتگی، از حقوق و مزایای کامل استفاده خواهند نمود» و به موجب ماده 28 این قانون: «دستگاه‌های مشمول مکلّفند ساعات کار هفتگی شاغلان دارای معلولیت‌های شدید و خیلی شدید را ده ساعت کاهش دهند.» با توجه به احکام قانونی مذکور و مفاد رای شماره 140231390003146546 مورخ 1402/12/1 هیئت عمومی دیوان عدالت اداری و با عنایت به این که تقلیل ساعات کار در نظر گرفته شده برای مشمولین بندهای (الف)، (ب) و (ج) ماده 39 آیین‌نامه استخدامی اعضای غیرهیئت علمی دانشگاه‌های مازندران صنعتی نوشیروانی بابل با تقلیل ساعات پیش‌بینی شده در مواد 27 و 28 قانون حمایت از حقوق معلولان مصوّب سال 1396 مغایرت داشته و کمتر از ساعات مذکور در این قانون است، لذا مستند به بند 1 ماده 12 و مواد 13 و 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال 1392 حکم به ابطال بندهای (الف)، (ب) و (ج) ماده 39 آیین‌نامه استخدامی اعضای غیرهیئت علمی دانشگاه‌های مازندران صنعتی نوشیروانی بابل از تاریخ تصویب صادر می‌شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب 1402/2/10) در رسیدگی و تصمیم‌گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است. رئیس هیئت عمومی دیوان عدالت اداری احمدرضا عابدی