رای شماره 2801634 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع ابطال بند (1) از یکصد و بیست و هفتمین جلسه هیات عالی نظارت بر سازمان‌های صنفی کشور (ابلاغی به موجب نامه شماره 60/192448 مورخ 1401/8/9 وزیر صنعت، معدن و تجارت)

شماره 0106863 - 1403/12/13 بسمه تعالی مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری با شماره دادنامه 140331390002801634 مورخ 1403/11/23 با موضوع: «بند (1) از یکصد و بیست و هفتمین جلسه هیات عالی نظارت بر سازمان‌های صنفی کشور (ابلاغی به موجب نامه شماره 60/192448 مورخ 1401/8/9 وزیر صنعت، معدن و تجارت) به دلیل عدم وجود حدنصاب مقرر قانونی برای تشکیل جلسه ابطال شد» جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد . مدیرکل هیات عمومی و هیات‌های تخصصی دیوان عدالت اداری یداله اسمعیلی فرد تاریخ دادنامه: 1403/11/23 - شماره دادنامه: 140331390002801634 شماره پرونده : 0106863 مرجع رسیدگی : هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی: آقای محسن اصفهانی نسب طرف شکایت: 1 وزارت کشور 2 دبیرخانه هیات عالی نظارت بر سازمان‌های صنفی کشور موضوع شکایت و خواسته: ابطال بند (1) از یکصد و بیست و هفتمین جلسه هیات عالی نظارت بر سازمان‌های صنفی کشور (ابلاغی به موجب نامه شماره 60/192448 مورخ 1401/8/9 وزیر صنعت، معدن و تجارت) گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال بند (1) از یکصد و بیست و هفتمین جلسه هیات عالی 1401/8/9 وزیر صنعت، معدن و تجارت) را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به‌طور خلاصه اعلام کرده است که : " در خصوص بند 1 مصوبه مورد شکایت به استحضار می‌رساند اولا: به موجب ماده (43) قانون نظام صنفی هیات رییسه اتاق اصناف ایران مرکب از هفت نفر شامل سه نفر از صنوف تولیدی خدمات فنی و سه نفر از صنوف توزیعی خدماتی است که با رای مخفی اعضای اتاق اصناف ایران (اعضای اجلاس) برای مدت چهار سال انتخاب می‌شوند. نفر هفتم به پیشنهاد وزارت صنعت، معدن و تجارت و با تصویب هیات عالی نظارت از بین افراد متعهد و آگاه به مسائل صنفی تعیین می‌شود. بنابراین تنها فرد منصوب در هیات رییسه اتاق اصناف ایران، عضو هفتم است که به نماینده وزیر صمت معروف است. لذا ترتیب فوق در بند یک مصوبه، برخلاف نص صریح است. ثانیا؛ به موجب تبصره (1) ماده (43) قانون نظام صنفی «مدت مسئولیت هیات رییسه اتاق اصناف ایران نمی‌تواند بیش از مدت باقیمانده از عضویت آن‌ها در هیات رییسه اتاق‌های اصناف شهرستان باشد. با پایان یافتن مدت مسئولیت هر عضو، عضو دیگری با رعایت مفاد همین ماده جایگزین خواهد شد.» همچنین وفق ماده (17) آیین‌نامه اجرایی تبصره (2) ماده (43) قانون نظام صنفی، درصورت استعفاء، فوت، عزل یا حجر هر یک از اعضای هیات رییسه، موضوع در اولین اجلاس اتاق ایران مطرح و سپس به دبیرخانه هیات اعلام می‌گردد تا مطابق نصاب مقرر در تبصره (1) ماده (42) قانون از نفر بعدی که در صورتجلسه انتخابات دارای رای بیشتری است، دعوت به عمل آورد. در این صورت انتخابات مجدد داخلی جهت تعیین سمت اعضای هیات رییسه توسط دبیرخانه هیات انجام خواهد شد. بر این اساس تبیین مقرره‌ای غیر از این مورد بر خلاف قانون و آیین‌نامه اجرایی است . ثالثا؛ بر اساس ماده (54) قانون نظام صنفی، «هیات عالی نظارت دارای دبیرخانه‌ای است که در وزارت صنعت، معدن و تجارت مستقر است. دبیرخانه، بازوی اجرایی هیات عالی نظارت به شمار می‌آید و علاوه بر هماهنگ کردن امور، و ظایف تهیه و تدو ین مکتوبات مورد نیاز جهت تصویب هیا ت و ارائه پیشنهاد را برعهده دارد.» اما در مصوبه «کمیته‌ای مرکب از اتاق اصناف ایران، معاونت حقوقی وزارتخانه صنعت، معدن و تجارت، بسیج اصناف کشور و پلیس نظارت بر اماکن عمومی» مامور تهیه لیست افراد مورد نظر برای انتصاب شدند و دبیرخانه هیات عالی نظارت کلا نادیده گرفته شده و هیاتی جایگزین آن شدند. این امر بر خلاف ماده (54) و سیاست‌های کلی نظام اداری است زیرا وفق بند (10) چابک‌سازی، متناسب‌سازی و منطقی ساختن تشکیلات نظام اداری در جهت تحقق اهداف چشم انداز یکی از نکات مهم مقرره‌گذاری است. لیکن نظر به وجود دبیرخانه بر اساس متن قانون نظام صنفی که بازوی اجرای هیات جهت تصمیم‌گیری است، ایجاد ساختار جدید دیگر تصمیم ساز برای هیات معنایی جز عدم توجه به ساختار موجود و ایجاد تشکیلات زاید ندارد . رابعا؛ بر اساس آیین‌نامه اجرایی تبصره (2) ماده (43) قانون نظام صنفی، اگر با خروج عده‌ای از اعضای هیات رییسه اتاق اصناف ایران و رعایت ماده (16) آیین‌نامه که تصریح دارد «مدت مسئولیت اعضای هیات رییسه اتاق ایران نمی‌تواند بیش از مدت باقیمانده عضویت آن‌ها در اتاق اصناف شهرستان باشد و با پایان یافتن مدت مسئولیت هر عضو، عضو بعدی که در صورتجلسه انتخابات دارای بیش‌ترین رای باشد با رعایت نصاب مقرر در ماده (43) قانون توسط دبیرخانه هیات جایگزین خواهد شد.» بازهم تعداد افرادی برای ترمیم هیات رییسه وجود نداشته باشد، باید به استناد اصل انتخابی بودن اعضای اجلاس و هیات رییسه اتاق اصناف ایران با برگزاری انتخابات، افراد مورد نیاز را از این راه برگزید. لذا اینجانب نیز به عنوان احدی از اعضای اجلاس نمایندگان اتاق اصناف ایران، به دلیل وضع مصوبه غیرقانونی مذکور و انتصاب افراد برای تکمیل هیات رییسه از طریق مصوبه مورد شکایت که برخلاف قوانین و مقررات موضوعه است و چه بسا حق قانونی اینجانب و سایر اعضای اجلاس اتاق اصناف ایران تضییع شده و فرصت عضویت در هیات رییسه اتاق اصناف ایران صرفا برای افراد خاصی که از طریق کمیته و وزیر صنعت، معدن و تجارت منصوب در هیات رییسه اتاق اصناف ایران خواهند شد، به‌طور تبعیض‌آمیز و ناروا ایجاد می‌گردد . خامسا؛ براساس ماده (8) آیین‌نامه اجرایی نحوه بررسی صلاحیت و برگزاری انتخابات هیات رییسه اتاق اصناف ایران (موضوع تبصره (2) ماده (43) قانون نظام صنفی) به منظور بررسی صلاحیت داوطلبان کمیته‌ای با ترکیب نمایندگان دستگاه‌های زیر تشکیل و تصمیمات آن با اکثریت آراء صورت می‌گیرد 1 وزارت صنعت، معدن و تجارت (به عنوان رئیس) 2 وزارت کشور 3 وزارت دادگستری. همچنین به موجب تبصره این ماده، وظیفه این کمیته تطبیق شرایط مندرج در ماده (3) این آیین‌نامه با داوطلبان است. به عبارت دیگر افراد به صرف عضویت در اجلاس، واجد شرایط قانونی جهت عضویت در هیات رییسه اتاق اصناف ایران نیستند. همچنین ترکیب اعضای کمیته بررسی صلاحیت موضوع ماده (8) آیین‌نامه مارالذکر نیز با ترکیب کمیته‌ای که به عنوان کمیته تعیین افراد انتصابی انتخاب شده‌اند متفاوت بوده و وزارت کشور و وزارت دادگستری در ترکیب مزبور فارغ از فقدان وجاهت قانونی تشکیل کمیته انتصابات، لحاظ نشده‌اند . بر این اساس، همان گونه که داوطلبان عضویت در انتخابات هیات رییسه باید صلاحیتشان مورد بررسی قرار گیرد و شرایطی در ایشان احراز گردد، اعضای منصوب نیز باید چنین ویژگی‌هایی را داشته و شرایط انتخاب را داشته باشند. منطقی نیست که عضو انتخابی مورد سنجش قرار گیرد ولی عضو انتصابی خیر. این تبعیض ناروا میان افراد است که مغایر قانون است . سادسا؛ مستندا به تبصره (2) ماده (43) قانون نظام صنفی اعضای اتاق اصناف ایران برای انتخاب در هیات رئیسه اتاق باید سابقه یک دوره عضویت در هیات رییسه اتاق اصناف ایران یا اتاق اصناف شهرستان را دارا باشند. باید توجه داشت بسیاری از روسا و اعضای هیات رییسه اتاق‌های اصناف شهرستان‌های سراسر کشور با توجه به اجرای محدودیت ناشی از تبصره (1) ماده (22) قانون نظام صنفی و ایضا آرای متعدد هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره 1165 و 1166 [1166 9909970905811165] مورخ 1399/9/29 و شماره 2410 [140109970905812410 1401/9/22] مورخ 1401/09/02 و ماده (35) قانون نظام صنفی که تصریح دارد «اتاق اصناف شهرستان در اولین جلسه هر دوره، هیات رییسه اتاق را برای مدت چهار سال انتخاب می‌کند. انتخاب مجدد اعضای مذکور در محدوده ماده 22 بلامانع است.» با برگزاری انتخابات سراسری اکثریت اتاق‌های اصناف سراسرکشور در شهریور ماه سال 1401 و ورود افراد جدید که فاقد سابقه یک دوره سابقه در اتاق اصناف شهرستان‌ها بوده، افراد بسیاری فاقد سابقه عضویت در هیات رییسه اتاق اصناف هستند. لذا شرایط عضویت در هیات رییسه اتاق اصناف ایران را نیز به دلیل نداشتن سابقه در اتاق اصناف شهرستان یا اتاق اصناف ایران براساس تبصره (2) ماده (43) قانون نظام صنفی ندارند. لیکن مصوبه هیات عالی نظارت این محدودیت را در عمل با توسعه امکان انتصاب بدون توجه به ضابطه و شرایط قانونی و بدون تعیین صلاحیت قانونی برداشته است. نتیجه آن که افرادی که مهمترین شرط مدیریتی عضویت در هیات رییسه اتاق اصناف ایران که همانا سابقه موضوع تبصره (2) ماده (43) قانون نظام صنفی است را ندارند، با یک بار انتصاب بر اساس مقرره مورد شکایت و حضور در ترکیب هیات رییسه اتاق ایران، شرط داشتن سابقه را کسب می‌نمایند. در این حالت ما با افرادی مواجه خواهیم شد که حتی یک بار هم سابقه عضویت در هیات رییسه اتاق اصناف شهرستان را ندارند، لیکن در هیات رییسه اتاق اصناف ایران حضور دارند . در این صورت، مدت زمان انتصاب این افراد تا برگزاری انتخابات اصلی اتاق ایران، برای آن‌ها سابقه حضور در هیات رییسه اتاق اصناف ایران محسوب شده و با استفاده از این شرایط ناشی از انتصاب که اساسا غیرقانونی بوده، در واقع برخلاف ممنوعیت تبعیض ناروا به موجب بند (9) اصل سوم قانون اساسی، شرایط خاص برای تعداد افراد خاصی در قبال سایرین که شرایط مشابه داشته ولی منتخب کمیته انتصابات موصوف نبوده‌اند، ایجاد می‌گردد. لذا مستندا به بند (9) اصل سوم قانون اساسی و تبصره (2) ماده (43) قانون نظام صنفی و استعانت از اصل عدم صلاحیت، تقاضای ابطال مصوبه را دارم ." متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است : " نامه شماره 60/192448 مورخ 1401/8/9 وزیر صنعت، معدن و تجارت جناب آقای دکتر سید احسان خاندوزی، وزیر محترم امور اقتصادی و دارایی جناب آقای دکتر بهرام عین اللهی، وزیر محترم بهداشت، درمان و آموزش پزشکی جناب آقای دکتر امین حسین رحیمی، وزیر محترم دادگستری جناب آقای دکترمحمد مهدی اسماعیلی، وزیر محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی جناب آقای دکتر احمد وحیدی، وزیر محترم کشور جناب آقای پرویز سروری، رئیس محترم شورای عالی استان‌ها جناب آقای غلامحسین شافعی، رئیس محترم اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران جناب آقای بهمن عبداللهی، رئیس محترم اتاق تعاون ایران سردار سرتیپ پاسدار حسین اشتری، فرماندهی کل محترم انتظامی جمهوری اسلامی ایران جناب آقای حسن پوراشکذری، نماینده محترم بسیج اصناف کشور سرکار خانم شریفی کوهبنانی، نماینده محترم ناظر کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی حجت‌الاسلام‌والمسلمین جناب آقای سیدکاظم موسوی، نماینده محترم ناظر کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی جناب آقایان فراهانی، صفایی، حسنی، طاهر محمدی، شجاع و جهانگیری، اعضای محترم هیات رئیسه اتاق اصناف ایران با سلام و احترام؛ پیرو دعوت نامه شماره 60/186635 مورخ 1401/8/2 ، به پیوست مصوبات یکصد و بیست و هفتمین جلسه هیات عالی نظارت بر سازمان‌های صنفی کشور (تاریخ 1401/8/4) جهت استحضار، دستور پیگیری و اجرای بندهای مرتبط ابلاغ می‌شود. وزیر صنعت، معدن و تجارت یکصد و بیست و هفتمین جلسه هیات عالی نظارت بر سازمان‌های صنفی کشور براساس دعوتنامه رسمی شماره 60/186635 مورخ 1401/8/2 با حضور رئیس و اعضاء هیات راس ساعت 14 روز چهارشنبه مورخ 1401/8/4 در محل ساختمان وزارت صنعت، معدن و تجارت تشکیل و پس از قرائت آیاتی چند از کلام ا... مجید، دستورات جلسه طرح و تصمیماتی به شرح ذیل اتخاذ شد : 1 ارائه گزارش دبیرخانه هیات عالی نظارت درخصوص آخرین وضعیت برگزاری انتخابات اتاق‌های اصناف شهرستان‌ها و اتخاذ تصمیم درخصوص نحوه تکمیل ترکیب و ادامه فعالیت هیات رئیسه فعلی اتاق اصناف ایران تا برگزاری انتخابات دوره بعدی اتاق : با توجه به گزارش دبیرخانه هیات عالی نظارت در خصوص آخرین وضعیت برگزاری انتخابات اتاق‌های اصناف شهرستان‌ها و برنامه‌ریزی انجام شده برای برگزاری انتخابات نمایندگان اتاق‌های اصناف استان‌ها و انتخابات اتاق اصناف ایران، مقرر گردید جهت تکمیل ترکیب و ادامه فعالیت هیات رئیسه فعلی اتاق اصناف ایران تا برگزاری انتخابات دوره بعدی اتاق اصناف ایران، تعداد افراد مورد نیاز از میان اعضای اجلاس نمایندگان اتاق اصناف ایران به پیشنهاد کمیته‌ای از نمایندگان اتاق اصناف ایران، معاونت حقوقی و مجلس وزارت صنعت، معدن و تجارت، بسیج اصناف کشور، معاونت تجارت و خدمات وزارت صنعت، معدن و تجارت و پلیس نظارت بر اماکن عمومی و توسط رئیس هیات عالی نظارت منصوب گردند ." در پاسخ به شکایت مذکور، دبیر هیات عالی نظارت بر سازمان‌های صنفی کشور به موجب لایحه شماره 2341371 مورخ 1402/12/26 توضیح داده است که : " در خصوص ابطال بند (1) مصوبه 127 هیات عالی نظارت بر سازمان‌های صنفی کشور به استحضار می‌رساند : در خصوص دادخواست نامبرده مبنی بر عدم رعایت حد نصاب مقرر در ماده (53) قانون نظام صنفی اولا: وزیر صنعت، معدن و تجارت، پنج نفر از اعضای اصلی اتاق اصناف ایران، رئیس اتاق تعاون، نماینده بسیج اصناف، نماینده تام الاختیار معرفی شده از سوی فرمانده نیروی انتظامی، نماینده تام الاختیار شورای عالی استان‌ها به شخصه و نمایندگان منتخب وزرای کشور، امور اقتصادی و دارایی، فرهنگ و ارشاد اسلامی و اتاق بازرگانی، صنایع و معادن کشاورزی در جلسه حضور داشتند. ثانیا؛ اگر ملاک عمل بخشنامه شماره 4155 مورخ 1401/1/24 سازمان اداری استخدامی قرار دهیم و براساس آن عضویت نمایندگان وزرا از جمله نماینده وزارت فرهنگ، کشور و اقتصاد را در جلسه مزبور نپذیریم، افراد دیگر حاضر در جلسه من جمله نماینده رئیس شورای عالی استان‌ها و اتاق بازرگانی، صنایع و معادن به علت نداشتن «سمت وزارت» مشمول ممنوعیت مقرر در بخشنامه نمی‌شوند و ممنوعیت قانونی مبنی بر عدم پذیرش حضور آنان در جلسه متصور نیست. لذا بر خلاف ادعای نامبرده با وجود آن که بیش از 14 نفر در یکصد و بیست و هفتمین جلسه هیات عالی نظارت حضور داشتند، حضور 11 نفر از آنان را مطابق شرایط مقرر قانونی مندرج در ماده (35) صحیح بوده است. لذا ایراد شکلی بر آن مترتب نیست. بر این اساس خواهشمند است نسبت به رد خواسته نامبرده دستور لازم مبذول فرمایید ." همچنین معاون امور حقوقی وزارت کشور نیز به موجب لایحه شماره 221126 مورخ 1401/11/1 در پاسخ به شکایت مذکور توضیح داده است که: " 1 همان‌طور که مستحضر هستید وزارت کشور براساس قانون شخصیت حقوقی مستقلی از هیات مذکور دارد و لذا در کمیسیون‌ها و مجامعی که وزارت کشور در آن عضویت دارد، به لحاظ جایگاه و چارت کاملا مجزا از این وزارتخانه می‌باشند . 2 هیات عالی نظارت بر اصناف نیز شخصیت حقوقی مستقلی داشته و اگر کسی نسبت به عملکرد و یا مصوبات و مکاتبات آن مطلب یا شکایتی داشته باشند می‌بایست شکایت و دادخواست به طرفیت آن هیات و دبیرخانه آن طرح نماید . 3 خواهان در دادخواست مطروحه به صراحت اعلام داشته که نسبت به مصوبه هیات مذکور اعتراض دارد و در عنوان هم به هیات عالی نظارت بر اصناف اشاره نموده است بنابراین موضوع دعوی متوجه وزارت کشور نمی‌باشد . علی هذا با عنایت به مطالب معنونه و فقد دلیل و مدارک و مستندات قانونی علیه وزارت متبوع و مستند به بند (پ) ماده 53 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری تقاضای اتخاذ تصمیم شایسته مبنی بر رد دادخواست مورد استدعاست ." هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1403/11/23 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است . رای هیات عمومی براساس ماده 53 قانون نظام صنفی کشور مصوب سال 1392: «هیات عالی نظارت با ترکیب زیر تشکیل می‌شود : الف وزیر صنعت، معدن و تجارت ( رئیس هیات) ب وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی پ وزیر کشور ت وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ث وزیر دادگستری ج وزیر امور اقتصادی و دارایی چ رئیس شورای عالی استان‌ها خ فرمانده نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران د هیات رئیسه اتاق اصناف ایران ذ رئیس اتاق بازرگانی، صنایع و معادن و کشاورزی ایران ر دبیرکل اتاق تعاون ایران ز نماینده بسیج اصناف کشور ژ دو نفر از نمایندگان عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی به انتخاب مجلس به عنوان عضو ناظر بدون حق رای» و به موجب تبصره1 همین ماده: «جلسات هیات عالی نظارت با حضور اکثریت نسبی اعضا رسمیت می‌یابد.» نظر به این که براساس لایحه شماره 2341371 مورخ 1402/12/26 دبیر هیات عالی نظارت بر سازمان‌های صنفی اعلام شده است که تعدادی از اعضای این هیات در جلسه تصویب مصوبه مورد شکایت شخصا حضور نداشته‌اند و با احتساب عدم حضور اعضای اصلی مذکور، تعداد افراد شرکت‌کننده در جلسه مورد بحث 8 نفر خواهد بود که کمتر از نصاب مقرر برای تشکیل جلسه هیات عالی نظارت (یعنی اکثریت مطلق اعضای هیات مذکور و مشخصا 10 نفر) است، لذا به دلیل عدم وجود حدنصاب مقرر قانونی برای تشکیل جلسه، بند 1 مصوبه جلسه شماره 127 هیات عالی نظارت خلاف قانون است و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب 1402/2/10) در رسیدگی و تصمیم‌گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است . رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری احمدرضا عابدی