رای شماره 1399838 هیئت عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع: ابطال بخشنامه شماره 521/2050/د مورخ 1396/3/30 رئیس مرکز خدمات آموزشی معاونت آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

شماره0302269 1404/6/22 بسمه تعالی مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیئت عمومی دیوان عدالت اداری با شماره دادنامه 140431390001399838 مورخ 1404/6/11 مبنی بر: بخشنامه شماره 521/2050/د مورخ 1396/3/30 رئیس مرکز خدمات آموزشی معاونت آموزشی وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی که در پاسخ به سوالات متعدد کارشناسان دانشگاه‌های علوم پزشکی و همچنین دانش آموختگان رشته دندان‌پزشکی که با استفاده از سهمیه استانی خاص که از سال 1378 پذیرفته شده‌اند و در خصوص تعهدات این‌گونه پذیرفته شدگان می‌باشد ، ابطال شد جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد . مدیرکل هیئت عمومی و هیئت‌های تخصصی دیوان عدالت اداری یداله اسمعیلی فرد تاریخ دادنامه: 1404/6/11 شماره دادنامه: 140431390001399838 شماره پرونده: 0302269 مرجع رسیدگی : هیئت عمومی دیوان عدالت اداری شاکی : آقای محمد رضائی نسب با وکالت خانم میترا نوری طرف شکایت : وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موضوع شکایت و خواسته : ابطال بخشنامه شماره 521/2050/د مورخ 1396/3/30 رئیس مرکز خدمات آموزشی معاونت آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی گردش کار : خانم میترا نوری به وکالت از آقای محمد رضائی نسب به موجب دادخواستی ابطال بخشنامه شماره 521/2050/د مورخ 1396/3/30 رئیس مرکز خدمات آموزشی معاونت آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که : " بخشنامه مورد شکایت خارج از حدود اختیارات مقام تصویب‌کننده و نیز در مغایرت با اصول 28، 30، 33 و 40 قانون اساسی بوده و سبب تضییع حقوق موکل اینجانب شده است. توضیح آن که موکل اینجانب پذیرفته شده کنکور سال 1382 در رشته دکتری دندان‌پزشکی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی شهید بهشتی با کد رشته 1697 با عنوان سهمیه استانی استان کرمانشاه می‌باشد. لازم به ذکر است که پذیرفته شدگان با عنوان سهمیه استانی در سال‌های گذشته به هیچ صورتی از سهمیه مناطق برخوردار نشده و مشمول مصوبه جلسه 87 مورخ 1365/7/8 شورای عالی انقلاب فرهنگی نیستند. چرا که در این مصوبه صراحتا و اختصاصا «پذیرفته شدگان با استفاده از سهمیه مناطق» مورد حکم قرار گرفته‌اند. این موضوع در نامه رئیس مرکز خدمات آموزشی به شماره 521/2050/د مورخ 1396/3/30 و نیز مکررا در نامه‌های سازمان سنجش به وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نیز مورد اذعان قرار گرفته است که این افراد از سهمیه مناطق استفاده نکرده‌اند. اما به موجب مصوبه مورد اعتراض «سهمیه ثبت نامی» این افراد ملاک عمل قرار گرفته و آن‌ها را مشمول حکم مصوبه جلسه 87 مورخ 1365/7/8 شورای عالی انقلاب فرهنگی اعلام کرده‌اند. حال آن که در بخشنامه مورد شکایت مقام وضع‌کننده خارج از حدود اختیار و صلاحیت خود، سبب توسیع محدوده مصوبه جلسه 87 مورخ 1365/7/8 شورای عالی انقلاب فرهنگی شده است. در حالی که به سبب جایگاه قانونی شورای مذکور تنها مقام صالح برای تغییر مشمولین مصوبه فوق الذکر همان شورای عالی انقلاب فرهنگی است که این امر در دادنامه شماره 14033139000563705 [مورخ 1403/3/8] هیئت عمومی دیوان عدالت اداری نیز مورد تاکید قرار گرفته است. لذا با عنایت به توضیحات فوق و مدارک و مستندات ابرازی ابطال مصوبه [بخشنامه] فوق مورد استدعاست ." متن بخشنامه مورد شکایت به شرح زیر است : " بخشنامه شماره 521/2050/د تاریخ 1396/3/30 معاون محترم آموزشی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی .... با سلام احتراما: پیرو سوالات متعدّد کارشناسان محترم دانشگاه‌های علوم پزشکی و همچنین دانش آموختگان رشته دندان‌پزشکی که با استفاده از سهمیه استانی خاص که از سال 1378 پذیرفته شده‌اند در خصوص تعهّدات این‌گونه پذیرفته شدگان، به استحضار می‌رساند با توجه به نامه‌های شماره 2290/522/د مورخ 1396/1/15 و 244/522/د مورخ 1395/2/18 دبیر محترم شورای گسترش دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور، تعهّدات دانش آموختگان فوق با در نظر گرفتن اعلام صریح سازمان سنجش آموزش کشور در نامه‌های فوق و نامه سال‌های گذشته آن سازمان ( 2/244430 مورخ 1389/4/29) و بخشنامه این مرکز به شماره 13558 مورخ 1388/3/31 کد رشته‌هایی که متعلّق به استان یا شهر یا بخش خاصی هستند با توجه به این که ظرفیت کد رشته ارائه شده بسیار کم می‌باشد شکست ظرفیت به سهمیه منطقه 1، 2 و یا 3 صورت نگرفته و این داوطلبان با خودشان مقایسه شده و امکان بررسی کسب حدنصاب لازم در سهمیه منطقه یک یا آزاد بومی برای آنان وجود ندارد. لذا استعلام «تراز» نمره این دانش آموختگان از سازمان سنجش جهت برخورداری از حداقل نمره منطقه یک یا کد صفر نمی‌بایست انجام گرفته و تعهّدات آنان طبق «سهمیه ثبت نامی» (یعنی برای پذیرفته شدگان با سهمیه منطقه یک، به میزان یک برابر مدّت تحصیل و پذیرفته شدگان با سهمیه منطقه 2 و 3 دو برابر مدّت تحصیل) در استان مربوطه با توجه به کدرشته قبولی تعهّد خدمت دارند . بدیهی است خرید تعهّدات فوق امکان‌پذیر نبوده و با توجه به مندرجات اسناد اخذ شده چنانچه دانش آموخته حداکثر تا یک ماه پس از فراغت از تحصیل به دانشگاه محل تعهّد مراجعه ننمایند علاوه بر پرداخت سه برابر هزینه‌های مصروفه حق دریافت مدارک تحصیلی را نخواهند داشت . همچنین طبق بخشنامه مقام محترم وزارت به شماره 100/425 مورخ 1394/5/21 «دانشگاه‌هایی که به متعهّدین فوق عدم نیاز داده و با آنان تسویه حساب می‌نمایند تبعات آن به عهده مدیران مرتبط می‌باشد.» معاونت آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی " در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل حقوقی، املاک و تنظیم مقرّرات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به موجب لایحه شماره 107/245 مورخ 1404/1/31 توضیحاتی داده است که خلاصه آن به قرار زیر است : "1 بخشنامه مورد شکایت صرفا در پاسخ به سوالات متعدّد کارشناسان دانشگاه‌های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی برای رفع ابهام در نحوه اجرای سهمیه خاص استانی و با توجه به نامه‌های سازمان سنجش آموزش کشور ابلاغ شده و حاوی هیچ‌گونه حکم و یا تصمیم جدیدی نمی‌باشد. لذا با عنایت به این که نامه مورد اعتراض شاکی فاقد هرگونه تصمیم از سوی این وزارتخانه بوده و در صورت ابطال نامه یاد شده، مفاد نامه‌های استنادی سازمان سنجش آموزش کشور همچنان به قوّت خود باقی بوده و توسط آن سازمان و به تبع این وزارتخانه لازم الاجرا است، صدور حکم به رد شکایت مطروحه مورد تقاضا است . از طرفی شاکی در دادخواست مطروحه منجّزا و مشخّصا اعلام ننموده است که نامه مذکور با کدام یک از قوانین [مغایر] بوده است. ضمن این که دلیلی دائر بر این که این وزارتخانه از اختیارات خود سوء استفاده نموده باشد نیز اعلام ننموده است. لذا با توجه به مراتب فوق صدور رای به رد شکایت مطروحه مورد تقاضا می‌باشد . 2 به موجب مصوبه 3092 مورخ 1365/7/21 شورای عالی انقلاب فرهنگی (مصوبه جلسه 87 مورخ 1365/7/8 این شورا) از پذیرفته شدگان رشته‌های مختلف تحصیلی در امتحان گزینش دانشجو در سال تحصیلی 1366 1365 و سال‌های آینده تعهّد نامه خدمت اخذ می‌شود. پذیرفته شدگان رشته‌های مختلف تحصیلی امتحان گزینش سال تحصیلی 1366 1365 و بعد از آن که با استفاده از سهمیه منطقه 1 و سایر سهمیه‌ها در موسسات آموزش عالی پذیرفته می‌شوند به مدّت یک برابر طول دوره تحصیل دانشگاهی (تعهّد مربوط به قانون آموزش رایگان) در مناطقی که هریک از ارگان‌های ذی ربط تعیین می‌نمایند، خدمت می‌کنند . براساس مصوبه جلسه 209 شورای ستاد راهبری اجرای نقشه جامع علمی کشور شورای انقلاب فرهنگی مصوّب 1403/6/6 شرکت‌کنندگان متقاضی سهمیه مناطق در آزمون سراسری با توجه به ملاک‌های اعلامی جزو یکی از سهمیه‌های مناطق 1، 2 و 3 قرار می‌گیرند. همچنین هر ساله در دفاتر انتخاب رشته کنکور سراسری سهمیه‌های مختلف خاص برای انجام خدمت در مناطق مورد نیاز اعلامی مربوطه منتشر می‌یابد. با توجه به این که افرادی که در کنکور سراسری با سهمیه 2 یا 3 شرکت نموده و در سهمیه آزاد پذیرش شده‌اند، در صورت دارا بودن نمره پذیرفته شدگان سهمیه منطقه 1 میزان تعهّدات ایشان نیز مانند پذیرفته شدگان منطقه 1 محاسبه می‌شود، این سوال مطرح بوده که آیا این موضوع برای پذیرفته شدگان سهمیه‌های خاص نیز لازم الاجرا است . با توجه به این که مبنای پذیرش ایشان خدمت در مناطق مورد نیاز استان مربوطه بوده و این افراد سند تعهّد خدمت نیز با مدّت تعهّدات مشخص تودیع می‌نمایند، کاهش تعهّدات و یا خرید تعهّدات امکان‌پذیر نمی‌باشد و وفق مصوبات مربوطه و مفاد سند تعهّد موظّف به انجام تعهّدات به میزان تصویب شده می‌باشند. مضافا به این که در خصوص خرید تعهّدات فارغ التحصیلان گروه‌های مختلف نیز هیئت عمومی دیوان عدالت اداری به موجب دادنامه شماره 140331390000563705 مورخ 1403/3/8 بخشنامه شماره 500/7231/د مورخ 1398/12/13 مشاور معاون آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ناظر بر بند 1 تصمیم مورخ 1398/9/12 کمیسیون عالی تعهّدات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی خارج از حدود اختیار و صلاحیت مرجع وضع‌کننده آن اعلام و ابطال نموده است و از آنجایی که در مصوبه 3092 شورای عالی انقلاب فرهنگی مصوّب 1365/7/21 هیچ‌گونه تصریحی در خصوص خرید یا تبدیل تعهّد بیان نگردیده است، لذا تصدیق می‌فرمایید هدف مرجع تصویب‌کننده مصوبه انجام تعهّد به میزان 2 برابر مدّت تحصیل برای دانش آموختگانی است که از سهمیه منطقه 2 و 3 می‌باشد و انجام یک برابر تحصیل برای دانش آموختگان سهمیه منطقه 1 می‌باشند و دانش آموختگان این سهمیه‌ها به منظور آزاد‌سازی مدرک تحصیلی و ریز نمرات ملزم به انجام تعهّد یاد شده در منطقه پذیرفته شده یا محروم تر می‌باشند. بر این اساس و با عنایت به این که تمامی اقدامات در خصوص موضوع وفق ضوابط و مقرّرات به عمل آمده است، صدور رای به رد شکایت مطروحه مورد تقاضا است ." هیئت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1404/6/11 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است . رای هیئت عمومی با توجه این که رئیس مرکز خدمات آموزشی معاونت آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در زمینه تعیین تکلیف درخصوص نوع و مدّت تعهّد خدمت پذیرفته شدگان آزمون دندان‌پزشکی براساس سهمیه استانی صلاحیتی ندارد و شرح وظایف مورد استناد طرف شکایت مبنی بر دارا بودن شان نظارتی این مقام متضمّن برخورداری وی از اختیار مقرره‌گذاری در این موضوع نیست، لذا بخشنامه شماره 521/2050/د مورخ 1396/3/30 رئیس مرکز خدمات آموزشی معاونت آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی خارج از حدود اختیار بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال 1392 ابطال می‌شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب 1402/2/10) در رسیدگی و تصمیم‌گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است . رئیس هیئت عمومی دیوان عدالت اداری احمدرضا عابدی