رای شماره 1755260 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع: ابطال فراز نخست بند 3 2 با عنوان «سهمیه مناطق محروم» از قسمت «سهمیه‌ها» مندرج در صفحه 7 دفترچه راهنمای چهل و دومین دوره آزمون پذیرش دستیار تخصصی پزشکی بالینی سال‌های تحصیلی 1395 1394

شماره 0106268 - 1403/7/30 بسمه تعالی مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری با شماره دادنامه 140331390001755260 مورخ 1403/7/24 با موضوع: «فراز نخست بند 3 2 با عنوان "سهمیه مناطق محروم" از قسمت "سهمیه‌ها" مندرج در صفحه 7 دفترچه راهنمای چهل و دومین دوره آزمون پذیرش دستیار تخصصی پزشکی بالینی (سال تحصیلی 13951394) به لحاظ تعیین حدنصاب 85% برای متقاضیان استفاده از قانون برقراری عدالت آموزشی در پذیرش دانشجو در دوره‌های تحصیلات تکمیلی و تخصصی، ابطال شد» جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد. مدیرکل هیات عمومی و هیات‌های تخصصی دیوان عدالت اداری یداله اسمعیلی فرد تاریخ دادنامه: 1403/7/24 - شماره دادنامه: 140331390001755260 شماره پرونده: 0106268 مرجع رسیدگی : هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی: آقای غلامرضا سنگ کوهی طرف شکایت: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موضوع شکایت و خواسته : ابطال فراز نخست بند 3 2 با عنوان «سهمیه مناطق محروم» از قسمت «سهمیه‌ها» مندرج در صفحه 7 دفترچه راهنمای چهل و دومین دوره آزمون پذیرش دستیار تخصصی پزشکی بالینی سال‌های تحصیلی 1395 1394 گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال فراز نخست بند 32 با عنوان «سهمیه مناطق محروم» از قسمت «سهمیه‌ها» مندرج در صفحه 7 دفترچه راهنمای چهل ودومین دوره آزمون پذیرش دستیار تخصصی پزشکی بالینی سال‌های تحصیلی 1395 1394 را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به‌طور خلاصه اعلام کرده است که: "در قانون اصلاح بند 3 ماده واحده قانون برقراری عدالت آموزشی: 30% ورودی‌های دستیاری پزشکی در هر رشته محل به دانشجویان بومی با اولویت مناطق محروم بدون ذکر هرگونه احتساب حد نصاب (حد نصاب و 85% حد نصاب ) اختصاص یافته است. بدین معنا که پس از شرکت در آزمون دستیاری، افراد پذیرفته شده برای انتخاب رشته محل، 30% ظرفیت هر رشته محل به متقاضیان سهمیه منطقه محروم بدون احتساب هرگونه حد نصاب اختصاص می‌یابد و تا پر شدن آن ظرفیت در اولویت انتخاب رشته محل می‌باشند. اینجانب در دوره 42 آزمون مربوطه در سال 1394 بر اساس 85% حد نصاب نمره در رشته کودکان سهمیه مناطق محروم دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه پذیرش شده‌ام و طبق آیین‌نامه دستیاری در مرحله تغییر رشته در سال 1398، بر اساس قانون مذکور نه تنها احتساب 85% حد نصاب نمره جهت تغییر رشته اینجانب خلاف قانون بوده بلکه وزارت متبوع پا را فراتر از مصوبه نشست هشتادم خود گذاشته و با احتساب حد نصاب نمره به مانند متقاضیان سهمیه آزاد، از تغییر رشته اینجانب ممانعت نموده و اینجانب را از تحصیل اخراج نموده است و این اقدام هم خلاف قانون و هم خلاف آیین‌نامه دستیاری متذکر در دفترچه‌های آزمون است. اگر به دفترچه راهنمای آزمون مراجعه نمایید حد نصاب در مصوبه‌های وزارت متبوع عبارت است از: نمره آخرین نفر جای دهی شده اولیه (برای تعیین حد نصاب) بدون در نظر گرفتن سهمیه و جنس بر مبنای ظرفیت کل رشته محل با رعایت سایر شرایط پذیرش. در صورتی که ورودی دستیاری سهمیه مناطق محروم طبق قانون مذکور ملزم به کسب حد نصاب نمره نمی‌باشد و احتساب آن مغایر قانون است. با وصف مراتب فوق، شاهد دو رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری هستیم که رای شماره 9709970905811748 مورخ 1397/8/15 مربوط به الغای تصمیمات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مربوط به دانشجویان دوره 44 بوده و رای شماره 140009970905812141 مورخ 1400/7/20 هیات عمومی دیوان عدالت اداری مربوط به دانشجویان دوره 41 است وچون اینجانب، دانشجوی دوره 42 می‌باشم بنابراین هم دوره قبل و هم دوره بعد از دوره دانشجویی اینجانب تصمیمات اخذ شده از سوی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نسبت به تعیین حد نصاب و 85 درصد حد نصاب نمره برای انتخاب رشته محل‌های سهمیه مناطق محروم دوره دستیاری تخصصی اینجانب به موجب آرای وحدت رویه هیات عمومی دیوان عدالت اداری باطل شده است بر این اساس اقتضای منطق حقوقی آن است که به‌طور بدیهی تصمیم وزارتخانه مذکور راجع به اینجانب به عنوان دانشجوی دوره 42 را نیز فاقد اعتبار بدانیم." متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است: "وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی معاونت آموزشی دبیرخانه شورای تخصصی مرکز سنجش آموزش پزشکی راهنمای آزمون ورودی چهل و دومین دوره آموزش پذیرش دستیار تخصصی سال 1394 .............................. 3 سهمیه‌ها: .................... 23 سهمیه مناطق محروم: حد نصاب پذیرش جهت متقاضیان واجد شرایط استفاده از سهمیه مناطق محروم، 85 درصد حد نصاب می‌باشد؛ شرایط پذیرش سهمیه مناطق محروم متعاقبا در فرم انتخاب رشته اعلام خواهد شد در این سهمیه در سال آینده پذیرش خواهد بود. در صورت علاقمندی به این سهمیه لطفا در فرم ثبت نام این سهمیه را انتخاب نمایید." در پاسخ به شکایت مذکور، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به موجب لایحه شماره 1403220794575259 مورخ 1403/2/29 توضیحاتی داده که خلاصه آن به قرار زیر است: "به موجب تبصره (4) الحاقی به ماده (16) قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب 1402/3/6 نامبرده هیچ‌گونه درخواست و اظهارنامه‌ای به وزارت بهداشت ، درمان وآموزش پزشکی ارائه نداده است. با عنایت به این که به موجب ماده 10 قانون دیوان عدالت اداری، خواسته ایشان در صلاحیت رسیدگی دیوان عدالت اداری است و نامبرده خواسته خود را پس از لازم الاجرا شدن قانون دیوان تقدیم آن مرجع نموده است وفق تبصره یاد شده ملزم بوده ابتدا تقاضای خود را به این وزارتخانه (دبیرخانه کمیسیون تبصره 4 الحاقی به ماده 16 قانون دیوان عدالت اداری) ارائه نماید و در صورت عدم پاسخ‌گویی این وزارتخانه در مهلت سه ماه موضوع تبصره یاد شده، نسبت به طرح دعوا اقدام نماید و ایشان مستندی دائر بر ارائه درخواست خود به وزارتخانه و گذشت بیش از سه ماه از ارائه درخواست و عدم پاسخ‌گویی این وزارتخانه و یا جواب رد وزارت متبوع ارائه ننموده است. طبق اصل 57 قانون اساسی و اطلاق عبارت ولایت مطلقه امر و امامت امت در آن اصل و براساس قیاس اولویت، مصوبات شورای انقلاب فرهنگی، قابل ابطال در هیات عمومی دیوان عدالت اداری نیست. بر این اساس و با توجه به این که شکایت مطروحه دارای شئون تخصصی، علمی و آموزشی، پژوهشی می‌باشد، نقض دادنامه بدوی و صدور قرار عدم صلاحیت به شایستگی هیات عالی تجدیدنظر وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی از آن مقام مورد تقاضا است . صرف نظر از مراتب مذکور به استحضار می‌رساند، برابر قانون اصلاح بند 3 ماده واحده قانون برقراری عدالت آموزشی در پذیرش دانشجو در دوره‌های تحصیلات تکمیلی و تخصصی مصوب مجلس شورای اسلامی در سال 1392، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موظف است سی درصد (30%) ورودی‌های رشته‌های پزشکی عمومی، دستیاری تخصصی پزشکی و سایر رشته‌های گروه پزشکی را از طریق جذب دانشجوی بومی با اولویت مناطق محروم و متناسب با نیاز استان‌ها و در چهارچوب نظام سطح‌بندی پذیرش نماید . 1 همچنین وفق قانون تشکیل شورای آموزش پزشکی و تخصصی رشته‌های پزشکی مصوب سال 1352 وظایف زیر بر عهده شورای مذکور می‌باشد: بررسی و تعیین احتیاجات آموزشی رشته‌های پزشکی و تخصصی ارزشیابی و تعیین محتوای برنامه‌ها و روش‌های کلی آموزش و ایجاد هماهنگی لازم بررسی و تعیین احتیاجات نیروی انسانی لازم در کشور در رشته‌های پزشکی و علوم وابسته و تخصص‌های پزشکی و تعیین ضوابط جهت تربیت متخصص در دانشکده‌های پزشکی و بیمارستان‌های وابسته به دانشگاه‌ها از جهات زیر بر عهده دارد: 1 به موجب بند 32 از قسمت سهمیه مناطق محروم چهل و دومین دوره آزمون پذیرش دستیار تخصصی، حدنصاب پذیرش جهت متقاضیان واجد شرایط استفاده از سهمیه مناطق محروم، 85 درصد حدنصاب می‌باشد . با توجه به قانون یاد شده در هر رشته محل سی درصد ظرفیت به افراد واجد شرایط و متقاضی استفاده از سهمیه مناطق محروم تخصیص داده شده است که ظرفیت مورد نظر صرفا توسط افراد متقاضی سهمیه تکمیل شده است و این گروه از متقاضیان در رقابت با سایر شرکت‌کنندگان قرار نگرفته‌اند همچنین در راستای مساعدت به متقاضیان پذیرش با استفاده یاد شده مقرر می‌گردد که 30 درصد ظرفیت دانشگاه‌های علوم پزشکی در رشته‌های مورد نیاز به متقاضیان واجد شرایط که موفق به کسب حداقل 85 درصد حد نصاب قبولی در رشته محل انتخابی خود گردند با رعایت کلیه مندرجات راهنمای آزمون در زمینه پذیرش در سهمیه مذکور تعلق یابد. بنابراین بر خلاف ادعای شاکی در صورت عدم تعیین نصاب 85 درصد حد نصاب قبولی متقاضی پذیرش ملزم به کسب حد نصاب آن رشته محل برای استفاده از سهمیه موضوع قانون برقراری عدالت آموزشی بوده است و این امکان وجود داشت که ایشان و سایر متقاضیان در آزمون مذکور پذیرفته نگردند که در خصوص ایشان وفق نامه شماره 501/171 /د مورخ 1402/2/11 مرکز سنجش آموزش پزشکی در صورت عدم اعمال حد نصاب 85 درصد در پذیرش سهمیه مناطق محروم وی واجد شرایط پذیرش در رشته محل‌های انتخابی خود نمی‌گردید . 1 شایان ذکر است به موجب دفترچه راهنمای سال یاد شده ضوابط کلی پذیرش به شرط ذیل بوده است: پذیرش دستیار با رعایت مقررات پذیرش و سهمیه‌های اعلامی با اولویت‌های زیر انجام می‌شود: الف نمره آزمون پذیرش دستیار ب اولویت انتخاب رشته محل همچنین برابر مصوبات نشست‌های شورای آموزش پزشکی و تخصصی چنانچه دستیاران در طول دوره آموزش دچار نقص عضو موثر جسمی یا روانی شوند، گروه مربوطه می‌تواند با ذکر دلایل، مراتب را جهت طرح در کمیسیون پزشکی منتخب دانشگاه به دانشکده پزشکی منعکس نماید. پس از تایید کمیسیون مذکور و موافقت شورای آموزشی دانشکده/ دانشگاه از ادامه تحصیل این افراد جلوگیری به عمل می‌آید. در صورت موافقت شورای آموزشی دانشگاه، و تایید کمیسیون عالی پزشکی معاونت آموزشی، چنانچه نقص عضو موثر حرفه‌ای برای سایر رشته‌ها در همان دانشگاه مانع از ادامه تحصیل در آن رشته‌ها نباشد و فرد حداقل نمره آخرین نفر پذیرفته شده رشته مربوطه را در همان سهمیه و همان سال در همان دانشگاه دارا باشد می‌تواند تغییر رشته دهد. شاکی در چهل و دومین دوره آزمون پذیرش دستیار تخصصی سال 1394 شرکت نموده و با استفاده از سهمیه قانون برقراری عدالت آموزشی در رشته کودکان دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه پذیرفته شده است. برابر نامه شماره 505/859 /د مورخ 1398/3/8 معاونت آموزشی وزارت متبوع ایشان با درخواست شخصی متقاضی انصراف پزشکی می‌گردد. درخواست وی از سوی معاونت آموزشی وزارت متبوع به دانشگاه محل تحصیل ارسال و دانشگاه غیبت نامبرده را ضمن عدم تایید نقص عضو موثر حرفه‌ای به دبیرخانه شورای آموزش پزشکی و تخصصی اعلام می‌نماید متعاقب آن رای کمیسیون پزشکی دانشگاه استعلام می‌گردد که عدم تایید مستندات پزشکی وی با تاکید بر غیبت ایشان از محل تحصیل از سوی دانشگاه به معاونت آموزشی این وزارتخانه ارسال می‌شود موضوع در کمیسیون 7 نفره موارد خاص معاونت آموزشی وزارت متبوع مطرح و با بازگشت به تحصیل وی در تاریخ 1396/10/23 موافقت به عمل می‌آید. در ارتباط با درخواست تغییر رشته نامبرده، به موجب تبصره 2 بند 2/5 متمم آیین‌نامه دستیاری که می‌بایست در خصوص شاکی و سایر دستیاران موضوع بند فوق الذکر (افرادی که در طول دوره آموزش دچار نقص عضو موثر جسمی یا روانی شوند و این موضوع به تایید کمیسیون پزشکی برسد) ملاک عمل قرار گیرد بیان گردیده در صورت موافقت شورای آموزشی دانشگاه چنانچه نقص عضو برای سایر رشته‌ها در همان دانشگاه مانع از ادامه تحصیل در آن رشته‌ها نباشد و فرد حداقل نمره آخرین نفر پذیرفته شده رشته مربوطه را در همان سهمیه و همان سال در همان دانشگاه دارا باشد می‌تواند تغییر رشته دهد و بر این اساس حکم به ورود شکایت وی دائر بر بررسی مجدد و سنجش شاکی براساس مفاد تبصره یاد شده صادر نموده است. شایان ذکر است، وی پذیرفته شده سهمیه قانون برقراری عدالت آموزشی می‌باشد و برابر مفاد قانون مذکور، تعهد اخذ شده از مشمولان برای خدمت در مناطق مورد تعهد سه برابر مدت تحصیل است و قابل خرید و جابه جایی نمی‌باشد. بر این اساس در دفترچه راهنمای آزمون چهل و دومین دوره آزمون دستیاری (سال قبولی نامبرده) صراحتا اعلام گردیده است که پس از انتخاب سهمیه به هیچ عنوان تغییر سهمیه یا تغییر دانشگاه منطقه محروم جهت گذراندن تعهدات خاص امکان‌پذیر نمی‌باشد همچنین با توجه به این که این افراد با توجه به نیاز منطقه به رشته انتخابی در قالب سهمیه قانون برقراری عدالت آموزشی پذیرش می‌شوند و رشته‌های مورد نیاز هر منطقه قبلا نیاز‌سنجی، گردیده در دفترچه راهنمای آزمون هر سال اعلام می‌شود «تغییر رشته و انتقال پذیرفته شدگان سهمیه مناطق محروم ممنوع است» که در دفترچه سال قبولی نامبرده نیز صراحتا به این موضوع اشاره شده است. بنابراین نامبرده از ابتدای ثبت نام در آزمون دستیاری و انتخاب سهمیه قانون برقراری عدالت آموزشی مطلع بوده است که امکان تغییر رشته و انتقال را ندارد. علی هذا علی رغم ممنوعیت مذکور این وزارتخانه با توجه به درخواست نامبرده، مستندات پزشکی وی را به کمیسیون عالی پزشکی معاونت آموزشی ارجاع داده و همچنین حد نصاب نمره قبولی وی در رشته‌هایی که با توجه به سهمیه موضوع قانون برقراری عدالت آموزشی، در صورت موافقت کمیسیون وی مجاز به تغییر رشته بوده نیز از مرکز سنجش آموزش پزشکی استعلام گردید مع الوصف با توجه به شماره 501/437 /د مورخ 1398/2/31 مرکز سنجش آموزش پزشکی نامبرده حد نصاب هیچ رشته‌ای را در دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کرمانشاه کسب ننموده است که با عنایت به مراتب مذکور، امکان تغییر رشته وی میسر نگردید. بر این اساس با توجه به مراتب فوق الذکر و از آنجا که تمامی اقدامات این وزارتخانه در ارتباط با دادخواست مطروحه وفق ضوابط و مقررات صورت گرفته، صدور رای به رد شکایت شاکی مورد تقاضا است." هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1403/7/24 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آرا به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیات عمومی اولا به موجب قانون اصلاح بند 3 ماده واحده قانون برقراری عدالت آموزشی در پذیرش دانشجو در دوره‌های تحصیلات تکمیلی و تخصصی مصوب سال 1392: «وزرات بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موظّف است سی درصد (30%) ورودی‌های رشته‌های پزشکی عمومی، دستیاری تخصصی پزشکی و سایر رشته‌های گروه پزشکی را از طریق جذب دانشجوی بومی با اولویت مناطق محروم و متناسب با نیاز استان‌ها و در چهارچوب نظام سطح‌بندی پذیرش نماید» و مطابق تبصره 3 ذیل قانون مزبور نیز مقرر شده است که: «تحصیل دانشجویان بومی موضوع این بند در دانشگاه‌های استان مربوطه در اولویت می‌باشد. در صورتی که داوطلب مذکور نمره لازم برای تحصیل در دانشگاه‌های دیگر را کسب کرده باشد، تحصیل او برابر مقررات این بند منوط به موافقت وی خواهد بود.» ثانیا برمبنای آراء شماره 9709970905811748 مورخ 1397/8/15 ، 140009970905812141 مورخ 1400/7/20 و 14010109970905812681 مورخ 1401/11/18 هیات عمومی دیوان عدالت اداری حکم به ابطال مقرراتی صادر شده است که براساس آن اعمال سهمیه مناطق محروم مصرح در قوانین یادشده به کسب 85% حدنصاب قبولی در رشته محل انتخابی موکول شده بود. بنا به مراتب فوق، فراز نخست بند 32 با عنوان «سهمیه مناطق محروم» از قسمت «سهمیه‌ها» مندرج در صفحه 7 دفترچه راهنمای چهل و دومین دوره آزمون پذیرش دستیار تخصصی پزشکی بالینی (سال تحصیلی 95 94) به لحاظ تعیین حدنصاب 85% برای متقاضیان استفاده از قانون برقراری عدالت آموزشی در پذیرش دانشجو در دوره‌های تحصیلات تکمیلی و تخصصی، خارج از حدود اختیار مرجع تصویب‌کننده آن و مغایر با قانون بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب 1402/2/10 ) در رسیدگی و تصمیم‌گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است. رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری احمدرضا عابدی