رای شماره 512 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع:ابطال بند 2 نامه شماره 5/209/4969- 1394/08/27 اداره کل منابع انسانی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

شماره 9700899 – 9/4/1398 بسمه تعالی جناب آقای اکبرپور رئیس محترم هیات مدیره و مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران با سلام یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 9809970905810512 مورخ 21/3/1398 با موضوع «ابطال بند 2 نامه شماره 4969 /209 /5 – 27/8/1394 اداره کل منابع انسانی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی» جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد. مدیر کل هیات عمومی و هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری – مهدی دربین تاریخ دادنامه: 1398/3/21 شماره دادنامه: 512 شماره پرونده: 899/97 مرجع رسیدگی: هیات‌عمومی دیوان عدالت اداری. شاکی: آقای صلاح الدین بهزادی موضوع شکایت و خواسته: ابطال بند 2 نامه شماره 5/209/4969 1394/8/27 اداره کل منابع انسانی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال بند 2 نامه شماره 5/209/4969 1394/8/27 اداره کل منابع انسانی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که: «ریاست محترم دیوان عدالت اداری سلام علیکم احتراما به پیوست تصویر بخشنامه سرپرست اداره کل منابع انسانی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به شماره 5/209/4969 1394/8/27 با موضوعیت مغایرت با مواد 2 و 5 آیین‌نامه اجرایی قانون ارتقای بهره وری کارکنان بالینی نظام سلامت مصوب مجلس شورای اسلامی که در آن عنوان نموده ضریب یک و نیم ایام شب و تعطیل موضوع ماده 3 قانون ارتقای بهره وری و ماده 5 آیین‌نامه اجرایی قانون مذکور از ساعات موظف تعیین شده در بند 1 نامه فوق کسر نمی‌گردد از حیث قانونی مغایر با بند 3 قانون ارتقای بهره وری و ماده 5 آیین‌نامه اجرایی قانون بوده در نص صریح قانونی کاهش ساعات کاری ناشی از سابقه تا 8 ساعت تقلیل در هفته تصریح گردیده و ضرایب 1/5 شب کاری و 1/2 ناشی از ماده آیین‌نامه اجرایی قانون نیز تصریح گردیده است و عملا شیفتهای موظف ماهانه را مشمول ماده 5 آیین‌نامه اجرایی و 3 قانون از حیث ضرایب شامل ندانسته و ضرایب را فقط به اضافه کار تعمیم داده و آن را مختص ساعات موظفی ماهیانه ندانسته لذا با توجه به اینکه مغایر با نص صریح قانونی و آیین‌نامه اجرایی آن در هر دو مورد می‌باشد. ضرایب 1/5 ناشی از شب کاری و 1/2 عصر کاری را در شیفت موظفی مغفول گذاشته است تقاضای ابطال بخشنامه فوق مورد استدعا می‌باشد.» متعاقبا آقای صلاح الدین بهزادی به موجب لایحه‌ای که به شماره 97 899 1 1397/8/6 ثبت دفتر هیات عمومی شده است اعلام کرده است که: «ریاست محترم هیات عمومی دیوان عدالت اداری سلام علیکم احتراما در خصوص پرونده شماره 9700899 (مانحن فیه ابطال بخشنامه 5/209/4969 1394/8/27 به استحضار می‌رساند: 1 آیین‌نامه اجرایی قانون ارتقای بهره وری توسط هیات وزیران در مورخ 1388/10/20 به تصویب رسیده است. 2 هیات وزیران به پیشنهاد مشترک وزارتخانه‌های کار و رفاه و تامین اجتماعی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، سازمان نظام پرستاری، سازمان نظام پزشکی آیین‌نامه اجرایی فوق را تصویب نموده است. 3 سرپرست اداره کل منابع انسانی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی خارج از وظایف و حدود اختیارات اقدام به اضافه نمودن قید حذف ضرایب 1/5 شب کاری ناشی از مواد 2 و 5 آیین‌نامه اجرایی و ضرایب ناشی از سابقه در خصوص شیفت موظفی نموده است و قانون‌گذار هیچ‌گونه قیدی در جهت عدم اجرای قانون ارتقای بهره وری در خصوص شیفت موظفی تعیین ننموده است و مغایر با بند 1 و 3 قانون و 2 و 5 آیین‌نامه اجرایی عمل نموده است.» متن مقرره مورد اعتراض به شرح زیر است: «جناب آقای دکتر شهرامی مشاور و معاون محترم اجرایی معاونت درمان موضوع بازگشت به نحوه اعمال قانون ارتقاء بهره وری در محاسبه ساعت موظف و غیرموظف گروه پرستاری سلام علیکم احتراما بازگشت به نامه شماره 400/19779د 1394/8/4 در خصوص نحوه محاسبه ساعات موظف افراد در اجرای قانون ارتقای بهره وری به استحضار می‌رساند: 1 ........... 2 ضریب 1/5 ایام شب و تعطیل موضوع ماده 3 قانون ارتقای بهره وری و ماده 5 آیین‌نامه اجرایی قانون مذکور از ساعات موظف تعیین شده در بند 1 این نامه کسر نمی‌گردد. بلکه در کارکرد ماهانه فرد ثبت شده و در ساعات کار غیرموظف محاسبه می‌شود بدین ترتیب فرد مورد بحث در بند 1 چنانچه در ماه مورد نظر دو شیفت شب انجام داده باشد 14 ساعت کار ناشی از اعمال ضریب 1/5 برای وی در ساعات غیرموظف مورد محاسبه قرار می‌گیرد. سرپرست اداره کل منابع انسانی» در پاسخ به شکایت مذکور، دفتر امور حقوقی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی (معاونت حقوقی و امور مجلس) به موجب لایحه شماره 107/195 1398/1/31 توضیح داده است که: «ریاست محترم هیات عمومی دیوان عدالت اداری با اهدای سلام احتراما در خصوص پرونده شماره بایگانی 93737 موضوع شکایت آقای صلاح الدین بهزادی سام به خواسته ابطال بخشنامه شماره 209/4969/د 1394/8/27 سرپرست وقت اداره کل منابع انسانی مراتب ذیل به استحضار می‌رسد: شاکی وفق دادخواست تقدیمی ادعا نموده بخشنامه شماره 209/4969/د 1394/8/27 سرپرست وقت اداره کل منابع انسانی وزارت بهداشت که برابر آن ضریب یک و نیم شب و ایام تعطیل موضوع بند3 قانون ارتقاء بهره وری و ماده 5 آیین‌نامه اجرایی قانون از ساعات موظف تعیین شده در بند 1 بخشنامه مذکور کسر نمی‌گردد مغایر ماده 3 قانون و ماده 5 آیین‌نامه اجرایی مربوطه بوده و بر این اساس متقاضی ابطال بخشنامه گردیده است. به موجب بند 3 قانون ارتقاء بهره وری، دولت می‌تواند ساعات کار بخشهای دولتی و غیردولتی در نوبت‌های شب و ایام تعطیل را با ضریب 1/5 و در نوبت عصر با ضریب 1/2 محاسبه نماید و همچنین مشمولین این ماده اجازه کار بیش از دوازده ساعت متوالی را ندارند و می‌توانند حداکثر معادل نصب ساعت کار موظف ماهانه، با توافق کارفرما اضافه کار انجام دهند. ماده 5 آیین‌نامه اجرایی قانون ارتقاء بهره وری نیز مقرر می‌دارد ساعات کار کارکنان بالینی در بخشهای دولتی و غیردولتی در نوبت‌های شب و ایام تعطیل با ضریب (1/5) محاسبه می‌گردد. مشمولین این ماده اجازه کار بیش از دوازده ساعت متوالی را نداشته و می‌توانند در صورت نیاز ماهانه حداکثر (80) ساعت بر اساس دستورالعمل ماده 2 آیین‌نامه با توافق کارفرما اضافه‌کاری انجام دهند. با اعمال این ضریب هیچ یک از کارکنان مجاز به صرف زمان جهت خوابیدن در طی شیفتهای شب و ایام تعطیل نمی‌باشند. همان گونه که استحضار دارید برابر بند 1 ماده واحده قانون ارتقاء بهره وری، ساعت کار هفتگی شاغلین موضوع این قانون با توجه به صعوبت کار، سابقه خدمت و کار در نوبت کاریهای غیرمتعارف، به تناسب در هفته حداکثر تا هشت ساعت تقلیل می‌یابد. همچنین وفق ماده2 آیین‌نامه اجرایی قانون مذکور میزان ساعات کار کارکنان مشمول آیین‌نامه 44 ساعت در هفته می‌باشد و با توجه به صعوبت کار، سابقه خدمت و کار در نوبت کارهای غیرمتعارف طبق دستورالعملی که به تفکیک مشاغل و نوع فعالیت توسط وزارتخانه‌های بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح تعیین و ابلاغ می‌گردد، حداکثر تا هشت ساعت در هفته تقلیل می‌یابد. این دستورالعمل در بخشهای دولتی و غیردولتی لازم الاجرا خواهد بود. بنابراین از آنجا که سقف تقلیل ساعت کار بر اساس قانون حداکثر 8 ساعت در هفته اعلام شده است حداکثر 8 ساعت مذکور در ساعات موظفی کارمند مشمول قانون قابل احتساب بوده و امکان کسر ضریب 1/5 شب و ایام تعطیل از ساعات موظف تعیین شده وجود نخواهد داشت بلکه در کارکرد ماهانه فرد ثبت شده و ساعات کار غیرموظف محاسبه می‌گردد. در غیراین صورت مشمولین ساعت موظفی خود را صرفا با چند شیفت شب و تعطیل تکمیل می‌نمایند که این کار نقض غرض خواهد بود. بر این اساس تصویر نامه شماره 209/346/د 1398/1/27 اداره کل منابع انسانی وزارتخانه نیز جهت استحضار و بهره برداری ایفاد می‌گردد.» هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1398/3/21 با حضور معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیات عمومی با توجه به اینکه بند 3 قانون ارتقاء بهره وری کارکنان بالینی نظام سلامت مصوب سال 1388 مقرر کرده است که «دولت می‌تواند ساعات کار بخشهای دولتی و غیردولتی در نوبت‌های شب و ایام تعطیل را با ضریب 1/5 و در نوبت عصر با ضریب 1/2 محاسبه نماید...» و بین کسانی که ساعات موظفی خود را در نوبت‌های فوق الاشاره اشتغال به کار دارند و یا کسانی که در ساعات غیرموظف (در قالب اضافه کار) انجام وظیفه می‌کنند، تفاوتی قائل نشده است، بنابراین از آنجایی که در ماده 5 آیین‌نامه اجرایی قانون مذکور، هیات وزیران دستگاه‌های مجری را مکلف کرده که ساعات کار کارکنان بالینی در بخشهای دولتی و غیردولتی در نوبت‌های شب و ایام تعطیل را با ضریب 1/5 محاسبه کند و لفظ (می‌تواند) در بند 3 قانون موصوف به موجب ماده 5 آیین‌نامه مذکور از حالت اختیار خارج و افاده تکلیف می‌کند، بنابراین بند 2 بخشنامه مورد شکایت در مقید کردن ضرایب فوق الاشاره به اضافه کار برخلاف اطلاق ماده 3 قانون یاد شده بوده و به استناد بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود. مرتضی علی اشراقی رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری معاون قضایی دیوان عدالت اداری