رای شماره 3197407 هیات عمومی دیوان عدالت اداری در خصوص ابطال تصمیم سازمان راهداری و حملونقل جادهای مبنی بر توقف وظایف قانونی ناشی از اجرای بند (ث) ماده 30 قانون احکام دائمی برنامه توسعه کشور مصوب 1395/11/10 مجلس شورای اسلامی نسبت به مجوزهای صادره از محل قانون مذکور
مرتبط با
شماره 0200298 - 1402/12/23 بسمه تعالی مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری با شماره دادنامه 140231390003197407 مورخ 1402/12/8 با موضوع: «نامه شماره 224046/48011 مورخ 1401/12/3 معاون امور حقوقی دولت در خصوص واردات کامیون زیر 3 سال ساخت در اجرای بند (ث) ماده 30 قانون احکام دائمی برنامههای توسعه و آییننامه مربوط، ابطال نشد» جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال میگردد. مدیرکل هیات عمومی و هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری یداله اسمعیلی فرد تاریخ دادنامه: 1402/12/8 - شماره دادنامه: 140231390003197407 شماره پرونده: 0202818 0202806 0202805 0202841 0202840 0202830 0200298 0202808 0202777 02001630202767 0202766 0202828 0202826 0202839 0202836 0202765 0202763 0202764 0202762 0202780 0202815 0202803 0202578 0202576 0202583 0202807 0202799 0202802 0202801 0202838 020258 020258 0202551 0202545 0202547 0200480 0200481 0200483 0202779 0202126 0202560 0202564 0202561 0202768 0202769 0202582 0202554 0202558 0202553 0202570 0202571 0202772 0202773 0202775 0202565 0202574 مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی: خانمها و آقایان: محمد پورشریف، جاسم علوی، مصیب نجفی پلیانی، فرهاد علی پور، داود پور جمال سنگاچین، حبیب عمارلو، علی اکبر رحمانی، حسین غضنفرپور، ایمان امیدی دومکانی، معروف میر احمدی، حسین بابایی چگینی، مهدی ناصری، احمد حسنی سرزده، میلاد اشکان، اسمعیل حسنی سرزده، مجتبی همتی، عباسعلی محمدی، محمد کریمی حقیقی، سید احمد علوی طاقانکی، مریم امینی، محمد امرائی، سعید آزیش، داریوش رحیمی، علیرضا دهقان، رسول محسنی نسب، منوچهر پی خجسته، روح الله رحیمی، فرزاد فرهمند حسن آبادی، مجید محمدی مبارک آبادی، محمدرضا ضیائی چمگردانی، رضا ذاکر، نوری بهلکه، یاسر علیخانی، یاشا کوسلی، راشد شاهی، حسین قمبری، سهراب فغانی دلشاد، احمد میرشکار پور، محسن محمدخانی غیاثوند، غلامرضا حسین زاده، محمد کرمانی، سید حمید علوی طاقانکی، حامد چگینی، میلاد حضرتی، حمزه جامه بزرگ، حمید الهی، مسلم شفقی، فرید قزل بیگلو، سعید رئیسی سرخونی، فریدون شاهی، اکبر محمدی، ابراهیم قائید امینی هارونی، علی آدینه، جابر جعفری، الیاس عمادی نژاد، حسین کاروان، هاشم هلیچی، مهدی زارعی، مصطفی خلج، محمد لروند، مصطفی اباذری گوغری، صابر اباذری گوغری طرف شکایت: نهاد ریاست جمهوری، وزارت راه و شهرسازی، سازمان راهداری و حملونقل جادهای موضوع شکایت و خواسته: 1 ابطال تصمیم سازمان راهداری و حملونقل جادهای مبنی بر توقف وظایف قانونی ناشی از اجرای بند (ث) ماده 30 قانون احکام دائمی برنامه توسعه کشور مصوب 1395/11/10 مجلس شورای اسلامی نسبت به مجوزهای صادره از محل قانون مذکور 2 ابطال نامه شماره 48011/224046 مورخ 1401/12/3 معاون امور حقوقی دولت گردش کار: شاکیان به موجب دادخواستهای جداگانه اما با متن مشابه ابطال تصمیم سازمان راهداری و حملونقل جادهای مبنی بر توقف وظایف قانونی ناشی از اجرای بند (ث) ماده 30 قانون احکام دائمی برنامه توسعه کشور مصوب 1395/11/10 مجلس شورای اسلامی نسبت به مجوزهای صادره از محل قانون مذکور و نامه شماره 48011/224046 مورخ 1401/12/3 معاون امور حقوقی دولت را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته بهطور خلاصه اعلام کرده است که: "بر اساس بند (ث) ماده 30 قانون احکام دائمی برنامههای توسعه کشور مصوب 1395 به سازمان راهداری و حملونقل جادهای اجازه داده شده است که با تائید و تشخیص خود کامیونهای با عمر کمتر از 3 سال با وجود شرایطی وارد کشور شوند. بر اساس ماده 4 آئین نامه اجرایی بند (ث) ماده 30 قانون احکام دائمی مورخ 1397/7/1 واردات هر یک دستگاه کامیون منوط به اسقاط حداقل یک دستگاه کامیون که از زمان ساخت آن بیش از 25 سال گذشته و با ظرفیت 3 تن کمتر از کامیون وارداتی میباشد تعیین گردید. بر اساس بند (الف) تبصره 3 ماده 10 اصلاحی قانون ساماندهی صنعت خودرو مصوب 1401/9/9 رانندگان کامیون، کامیونت، کشنده تریلر دارای کارت هوشمند خود مالک و شرکتهای حملونقل خود مالک صرفا برای یک بار و یک دستگاه برای مدت ده سال میتوانند در صورت عدم وجود گواهی اسقاط به اندازه کافی، پنج درصد (5%) ارزش گمرکی خودروهای وارداتی مذکور را به صندوق حمایت از تحقیقات و توسعه صنایع پیشرفته وزارت صنعت ، معدن و تجارت جهت دریافت مجوز شمارهگذاری پرداخت نمایند. منابع حاصل صرف مفاد تبصره (2) این ماده خواهد شد. بند (ب) ماده 10 اصلاحی قانون ساماندهی صنعت خودرو مصوب 1401/9/9 بیان داشته در اجرای بند (ث) ماده 30 قانون احکام دائمی برنامه توسعه کشور مصوب 1395، کامیونها، کامیونت و کشندههای تریلر که تا تاریخ 1401/8/1 وارد شده و دارای قبض انبار میباشند بر اساس مفاد جزء بند (الف) این تبصره عمل میشود. همان گونه که در نامه شماره 48011/224046 مورخ 1401/12/3 در ابتدای پاراگراف دوم به درستی بر حکم خاص بودن بند (ث) ماده 30 قانون احکام دائمی برنامههای توسعه کشور تصریح نموده (که با مداقه در قانون مشخص میگردد که صرفا در خصوص کامیونهای با عمر کمتر از 3 سال میباشد) و با عنایت به اینکه قانون ساماندهی صنعت خودرو مصوب 1401/2/21 و اصلاحات بعدی آن همانطور که از عنوان آن پیداست یک قانون عام بوده لذا بر اساس قواعد حقوقی عام لاحق ناسخ خاص سابق نیست مگر اینکه بهطور صریح بیان شده باشد که در مورد این موضوع بهطور مشخص در خصوص کامیونهای وارد شده و دارای قبض انبار قبل 1401/8/1 در بند (ب) تبصره 3 ماده 10 اصلاحی رویه جدیدی را مطرح نموده است. لذا با توجه به موارد ذکر شده، بند (ث) ماده 30 قانون احکام دایمی برنامه توسعه کشور مصوب 1395 مجلس شورای اسلامی جز در مورد کامیونهای قبل از تاریخ 1401/8/1 که رویه جدیدی را مطرح نموده در مورد سایر موارد همچنان به قوت خود باقی است. معاونت امور حقوقی دولت در نامه شماره 48011/224046 مورخ 1401/12/3 بدون توجه به تاریخ مندرج در بند (ب) تبصره 3 ماده 10 اصلاحی قانون ساماندهی صنعت خودرو که در آن به وضوح و صراحت کامل کامیونها و کشندههای تریلر که تا تاریخ 1401/8/1 وارد شده و دارای قبض انبار میباشند را بر اساس مفاد جزء بند (الف) تبصره 3 دانسته متاسفانه بدون هیچ دلیل و مستند حقوقی حکم خاص بند (ث) ماده 30 قانون احکام دائمی را نادیده گرفته و بدون کوچکترین دلیل، کامیونهای وارداتی از محل بند (ث) ماده 30 بعد از تاریخ 1401/8/1 را نیز مشمول قانون ساماندهی صنعت خودرو دانسته است. با امعان نظر به اینکه بند (ب) تبصره 3 ماده 10 اصلاحی قانون ساماندهی صنعت خودرو مصوب 1401/9/9 صرفا کامیونها و کشندههای تریلر تا تاریخ 1401/8/1 را مشمول بند (الف) تبصره 3 دانسته است از مفهوم مخالف این بند میتوان نتیجه گرفت که کامیونهای وارد شده و دارای قبض انبار بعد از تاریخ 1401/8/1 باید بر اساس حکم خاص سابق منتج از بند (ث) ماده 30 قانون احکام دایمی ادامه یابد و اگر قانونگذار نظری جزء این موضوع داشت: اولا: تاریخ خاص در بند (ب) تبصره 3 ماده 10 اصلاحی قانون ساماندهی صنعت خودرو مصوب 1401/9/9 را ذکر نمیکرد. ثانیا: به صراحت نسبت به نسخ قانون خاص سابق اشاره میکرد. پس باید نتیجهگیری کرد که آوردن تاریخ خاص و تقسیم کامیونهای وارد شده به دو قسمت قبل از تاریخ 1401/8/1 و بعد از تاریخ 1401/8/1 نشان از تمایل قانونگذار به ادامه فرایند کامیون وارداتی دارای قبض انبار بعد از تاریخ 1401/8/1 به رویه قانونی سابق بوده است. لذا با توجه به موارد مذکور این نتیجه استنباط میگردد که: الف) محل ثبت سفارش میتواند متفاوت باشد. که در مورد اخیر مثلا ثبت سفارش از محل بند (ث) ماده 30 قانون احکام دائمی یا ازمحل ماده 10 قانون ساماندهی صنعت خودرو ب) ماده 10 اصلاحی قانون ساماندهی صنعت خودرو در بند (ب) تبصره 3 صرفا در خصوص کامیونت، یا کامیونها و کشندههایی که از محل بند (ث) ماده 30 قانون احکام دائمی وارد کشور شده و تاریخ قبض آنها قبل از 1401/8/1 میباشد اظهار نظر نموده و در خصوص کامیونها و کشندههایی که بعد از تاریخ مذکور از محل بند (ث) ماده 30 وارد کشور شدهاند ساکت میباشد. به استناد بند یک مصوبه دهمین جلسه کارگروه نظارت و تخصیص ارز مورخ 1401/8/1 ، تمدید کلیه ثبت سفارشهای شامل ردیف تعرفه غیرفعال مشمول حقوق مکتسبه حداکثر تا پایان سال 1401 امکانپذیر خواهد بود. لذا تقاضای صدور حکم شایسته مورد استدعاست." متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر میباشد: "نامه شماره 48011/224046 مورخ 1401/12/3 معاونت حقوقی رئیس جمهور جناب آقای مهندس بذرپاش وزیر محترم راه و شهرسازی با سلام و احترام بازگشت به نامه شماره 191093/100/02 مورخ 1401/11/25 در خصوص «واردات کامیون زیر 3 سال ساخت در اجرای بند (ث) ماده 30 قانون احکام دائمی برنامههای توسعه و آییننامه مربوط» اعلام میدارد : بنا بر حکم خاص بند (ث) ماده 30 قانون احکام دائمی برنامههای توسعه، واردات کامیونهای دارای استاندارهای روز و عمر کمتر از سه سال، مشروط به وجود خدمات پس از فروش مجاز دانسته شده است. بر اساس قانون مذکور، شرط استفاده از تخفیفات و تسهیلات گمرکی به ازای هر کامیون وارداتی، خروج یک کامیون فرسوده با عمر بیش از بیست و پنج سال است. در ماده 4 آییننامه اجرایی حکم یاد شده، به صورت مطلق برای واردات هر دستگاه کامیون، شرط اسقاط حداقل یک دستگاه کامیون بیش از بیست و پنج سال از زمان ساخت تعیین شده بود که اطلاق این ماده به موجب دادنامه شماره 208 الی 2418 مورخ 1401/9/22 هیات عمومی دیوان عدالت اداری ابطال گردید. قانون ساماندهی خودرو مصوب 1401/9/9 مجلس شورای اسلامی به موجب بندهای (الف و ب) تبصره 3 الحاقی به ماده 10 قانون ساماندهی صنعت خودرو (موضوع بند 3 ماده واحده قانون اصلاح ماده (10) ضابطه جدیدی در خصوص واردات کامیون در قبال اسقاط خودرو فرسوده و نحوه اجرای بند (ث) ماده 30 قانون احکام دائمی برنامههای توسعه کشور تعیین کرده است. با توجه به توضیحات فوق و همانگونه که در نامههای شماره 48011/211124 مورخ 1401/11/16 و شماره 48812/164202 مورخ 1401/9/7 این معاونت بیان شده است، واردات کامیون مشمول قانون اخیر بوده و عدم تصویب آییننامه اجرایی، احکام قانونی سابق را احیاء نمیکند. پیشنهاد میشود با توجه به تبصره 7 ذیل ماده 10 قانون، نحوه اجرای حکم یاد شده به قید فوریت با همکاری سازمان حفاظت محیط زیست، وزارت صنعت، معدن و تجارت و سازمان ملّی استاندارد ایران در قالب آییننامه اجرایی تنظیم و در سیر مراحل تصویب قرار گیرد. در صورتی که وزارت راه و شهرسازی اجرای حکم قانونی اخیر را واجد ایراد میداند، میتواند متن لایحه اصلاحی را تهیه کرده و جهت طی مراحل قانونی به دولت ارائه نماید. معاون امور حقوقی دولت وزارت راه و شهرسازی سازمان راهداری و حملونقل جادهای اطلاعیه: مدیریت و عملیات اسقاط و بازیافت خودروهای فرسوده به گزارش روابط عمومی سازمان راهداری و حملونقل جادهای برابر بند 2 ماده واحده قانون اصلاح ماده 10 قانون ساماندهی صنعت خودرو مصوب 1401/9/9 مجلس شورای اسلامی، مسئولیت اسقاط خودرو در کشور بر عهده وزارت صنعت، معدن و تجارت قرار گرفته و به سامانه اسقاط تحت مدیریت آن وزارت نیز تصریح شده است. بدینوسیله اعلام میگردد از تاریخ 1401/11/10 کلیه امور مدیریت مراکز اسقاط و بازیافت خودرو کشور، سامانه مدیریت و عملیات اسقاط و بازیافت خودروهای فرسوده ارسال اطلاعات به تولیدکنندگان خودروها در اجرای طرحهای جایگزینی نظیر بند (ف) تبصره 7 قانون بودجه سال 1401 و فرآیندهای نوسازی ناوگان وارداتی موضوع بند (ث) ماده 30 قانون احکام دائمی مستلزم تعیین تکلیف نحوه اجرای قانون جدید ساماندهی صنعت خودرو میباشد." در پاسخ به شکایت مذکور، معاون امور حقوقی دولت (معاونت حقوقی رئیس جمهور) به موجب لوایح شماره 50931/109138 1402/6/21 و 50931/22719 1402/2/16 و لوایح متعدد دیگری اجمالا توضیح داده است که: "1 مطابق حکم بند (ث) ماده 30 قانون احکام دائمی برنامههای توسعه کشور مصوب 1395، ضمن اجازه ورود کامیونهای دارای عمر کمتر از سه سال با شرایط قانونی، مجوز اعمال تخفیفات و تسهیلات گمرکی در صورت خروج یک کامیون فرسوده با عمر بیش از بیست و پنج سال به ازای هر کامیون وارداتی مقرر شده است. بنا بر ماده 4 آییننامه اجرایی حکم یاد شده موضوه تصویبنامه شماره 87615/ت55284 ه مورخ 1397/7/4 ، بهطور علی الاطلاق، واردات هر یک از دستگاه کامیون منوط به اسقاط حداقل یک دستگاه کامیون مورد حکم قرار گرفت که در نهایت به موجب دادنامه شماره 2082 الی 2418 مورخ 1401/9/22 «اطلاق حکم ماده 4 در فرضی که آن دسته واردکنندگان کامیون را نیز که متمایل به استفاده از تخفیفات و تسهیلات گمرکی نیستند، ملزم به اسقاط یک کامیون به ازای هر کامیون وارداتی میکند»، ابطال شد. این در حالی است که پیش از صدور دادنامه فوق، قانون ساماندهی صنعت خودرو در تاریخ 1401/3/21 ابلاغ شده و اصلاحیه مورخ 1401/9/9 آن نیز در تاریخ 1401/1/21 ابلاغ گردید. مطابق با تعریف مندرج در ماده 8 قانون یاد شده، «خودرو» از جمله شامل «کامیون، کامیونت، کشنده تریلر» ذکر شده است و بر همین اساس، حکم الحاقی به تبصره 2 ماده 10 قانون ناظر بر حکم عام دریافت گواهی اسقاط خودرو توسط واردکنندگان خودرو، شامل واردکنندگان کامیون نیز میشود و از سوی دیگر، در بندهای (الف) و (ب) تبصره 3 الحاقی به ماده 10 قانون مزبور، تکلیف جایگزین برای دریافت گواهی اسقاط به صورت واریز پنج درصد (5%) ارزش گمرکی خودروهای وارداتی به صندوق حمایت از تحقیقات و توسعه صنایع پیشرفته وزارت صنعت، معدن و تجارت جهت دریافت مجوز شمارهگذاری، مقرر شده است. لذا، حکم تبصره 3 ماده 10 قانون فرع بر وجود و احراز تکلیف تبصره 2 آن بوده و در واقع، ابتدا باید تکلیف دریافت گواهی اسقاط (موضوع تبصره 2) وجود داشته باشد تا به تبع آن، پیشبینی تکلیف جایگزین گواهی اسقاط (موضوع تبصره 2) وجود داشته باشد تا به تبع آن، پیشبینی تکلیف جایگزین گواهی اسقاط (موضوع تبصره 3) منطقا امکانپذیر باشد. حکم بند (ب) تبصره 3 ماده 10 قانون ساماندهی صنعت خودرو که در مقام عطف به ماسبق نمودن حکم بند (الف) تبصره 3 است، این امکان را فراهم مینماید تا افرادی که مطابق بند (ث) ماده 30 قانون احکام دائمی برنامههای توسعه کشور و قبل از لازم الاجرا شدن قانون اصلاح ماده 10 قانون ساماندهی صنعت خودرو اقدام به واردات نموده و مکلف به دریافت گواهی اسقاط بودهاند، بتوانند با استفاده از ظرفیت بند (الف) تبصره 3 ماده 10 قانون ساماندهی صنعت خودرو، از تکلیف گواهی اسقاط معاف شوند؛ بنابراین، بند (ب) تبصره 3 ماده 10 قانون ساماندهی صنعت خودرو، هیچ حکمی راجع به عدم تسری حکم تبصره 2 ماده 10 و عدم لزوم دریافت گواهی اسقاط برای واردات تمامی کامیونها بعد از لازم الاجرا شدن قانون ساماندهی صنعت خودرو و مواعد قانونی مقرر، بیان نکرده است. 3 دادنامه مورخ 1401/9/22 هیات عمومی دیوان عدالت اداری مبنی بر ابطال اطلاق ماده 4 آییننامه اجرایی بند (ث) ماده 30 قانون احکام دائمی برنامههای توسعه کشور، صرفا در مقام انطباق قانون مجری در زمان صدور مصوبه یعنی همان حکم بند (ث) ماده 30 قانون احکام دائمی برنامههای توسعه کشور صادر شده است که لزوم دریافت گواهی اسقاط را تنها برای امکان استفاده از تخفیفات گمرکی مورد حکم قرار داده بود؛ لیکن حکم موخر تبصره 2 ماده 10 قانون ساماندهی صنعت خودرو، ضوابط واردات خودرو را پیشبینی نموده و بر اساس آن، واردات هر نوع کامیون مشمول لزوم دریافت گواهی اسقاط شده است. نظر مورد شکایت مورخ 1401/12/3 معاونت حقوقی نیز در مقام تبیین ضوابط عام مقرر در قانون ساماندهی خودرو و نحوه اجرای بند (ث) ماده 30 قانون احکام دائمی برنامههای توسعه کشور بوده است. 4 در عین حال شایان ذکر است که با وجود حکم عام قانون ساماندهی خودرو و شمول آن نسبت به واردات کامیون، بر اساس حکم بند (ص) تبصره 7 قانون بودجه 1402 کل کشور مصوب 1401/12/24 ، حکم ثبت سفارش واردات انواع کشنده، کامیون، اتوبوس، مینی بوس و ون مورد نیاز وفق قوانین و مقررات موجود با عمر کمتر از پنج سال مقرر شده است که هرچند بیانگر تعدد و احکام قانونی در این زمینه است، لیکن نافی لزوم دریافت گواهی خودرو به نظر نمیرسد. بنا به مراتب فوق و نظر به اینکه در حال حاضر و با توجه به لازم الاجرا شدن قانون ساماندهی صنعت خودرو و همچنین تاکید قانون بودجه بر رعایت قوانین و مقررات موجود، حکم عدم لزوم دریافت گواهی اسقاط برای کامیونها قابل استنباط نیست. بنا به مراتب فوق، ضمن تاکید بر وارد نبودن درخواست شکات مبنی بر صدور دستور موقت و عدم وجود جهات قانونی لازم برای صدور آن و در خواست اتخاذ تصمیم شایسته دایر بر رد شکایت مطروحه را خواستارم." هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1402/12/8 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیات عمومی براساس ماده 8 قانون ساماندهی صنعت خودرو مصوب 1400/8/26 : «منظور از خودرو در این قانون انواع خودروی سواری، وانت، مینی بوس، اتوبوس، کامیون، کامیونت، کشنده تریلر و موتورسیکلت است» و بر همین اساس حکم مقرر در تبصره 2 ماده 10 این قانون (اصلاحی مصوب 1401/9/9 ) که برمبنای آن مقرر شده است: «...واردکنندگان خودرو و موتورسیکلت موظّفند به ازای واردات هر خودرو و موتورسیکلت به تناسب مصرف و نوع سوخت، علاوه بر پرداخت عوارض گمرکی، گواهی اسقاط خودروی معادل را دریافت کنند...»، با توجه به تعریف ارائه شده از خودرو در ماده 8 قانون، شامل کامیون، کامیونت و کشنده تریلر نیز میشود و با عنایت به اینکه مقرره مورد شکایت صرفا در مقام بیان شمول قانون ساماندهی صنعت خودرو بر واردات کامیون، کامیونت و کشنده تریلر بوده و بر خلاف ادعای شاکیان دلالتی بر این ندارد که کامیونهایی نیز که در اجرای بند (ث) ماده 30 قانون احکام دائمی برنامههای توسعه کشور و بعد از تاریخ 1401/8/1 وارد شدهاند در اجرای جزء (الف) تبصره 3 ماده 10 قانون ساماندهی صنعت خودرو امکان ترخیص ندارند، بنابراین نامه شماره 48011/224046 مورخ 1401/12/3 معاون امور حقوقی دولت خلاف قانون و خارج از حدود اختیار نیست و ابطال نشد. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب 1402/2/10 ) در رسیدگی و تصمیمگیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است. رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری حکمتعلی مظفری