رای شماره 2634379 هیات عمومی دیوان عدالت اداری در خصوص ابطال بخشنامه شماره 20485/9910 مورخ 1399/6/11 رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان

شماره 0207566 - 1403/11/13 بسمه تعالی مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری با شماره دادنامه 140331390002634379 مورخ 1403/11/2 با موضوع: «بخشنامه شماره 20485/9910 مورخ 1399/6/11 رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان در رابطه با اصلاحیه حریم گلخانه‌ها ابطال نشد» جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد . مدیرکل هیات عمومی و هیات‌های تخصصی دیوان عدالت اداری یداله اسمعیلی فرد تاریخ دادنامه: 1403/11/2 - شماره دادنامه: 140331390002634379 شماره پرونده: 0207566 مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی: آقای ولی اله میرزائی علی عربی طرف شکایت: سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان موضوع شکایت و خواسته: ابطال بخشنامه شماره 20485/9910 مورخ 1399/6/11 رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان گردش کار: شاکی به موجب دادخواست و لایحه تکمیلی ابطال بخشنامه شماره 20485/9910 مورخ 1399/6/11 رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به‌طور خلاصه اعلام کرده است که : " بر اساس آخرین ویرایش نظام صدور پروانه‌های واحدهای گلخانه‌ای و قارچ خوراکی که طی نامه شماره 020/6668 مورخ 1398/4/5 وزیر جهاد کشاورزی به زیرمجموعه‌های آن وزارتخانه از جمله سازمان نظام مهندسی و سازمان نظام دامپزشکی کشور ابلاغ شده و تاکنون نیز معتبر می‌باشد و ماده 8 آن که اشعار می‌دارد حریم‌های مربوط به ایجاد واحدهای گلخانه‌ای نسبت به واحدهای مرغ مادر به شرح ذیل تعیین می‌گردد و مطابق ردیف 3 ماده فوق الذکر فاصله واحد گلخانه‌ای کشت هیدروپونیک و کشت خاکی با واحدهای مرغ مادر 500 متر تعیین گردیده است بر اساس توضیح ذیل ماده 8 نظام نامه فوق الذکر، سازمان‌های جهاد کشاورزی استان‌ها می‌توانند بر اساس اختیارات ناشی از جزء 4 بند ب مصوبه شماره 62111/ت1053 مورخ 1395/5/25 هیات وزیران نسبت به تعدیل (کاهش) حریم گلخانه‌ها متناسب با شرایط اقدام نمایند که متاسفانه رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان ضمن استناد به ابلاغ وزیر جهاد کشاورزی که در فوق به آن اشاره شده است نسبت به افزایش حریم از 500 متر به 1000 متر اقدام و با تغییر در جدول ابلاغی ماده 8 نظام نامه، حریم مذکور را به میزان 100 درصد افزایش داده است که این اقدام با استناد به تبصره ذیل ماده 8 نظام نامه مورد نظر که عنوان می‌نماید «سازمان‌های جهاد کشاورزی استان‌ها با اختیار حاصل از مصوبه هیات وزیران صرفا مجاز به تعدیل (کاهش) حریم متناسب با شرایط هستند» در تضاد آشکار بوده و خارج از اختیار رئیس جهاد کشاورزی استان اصفهان بوده است که این موضوع موجب تضییع حقوق عده زیادی از کشاورزان شهرستان چادگان گردیده است . رئیس دفتر بازرسی و پاسخ‌گویی به شکایات سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان به نامه شماره 8988 /10 /98 مورخ 1398/2/17 ریاست سازمان دامپزشکی کشور استناد نموده است. توجه به این نکته ضروری است که تاریخ نامه مذکور قبل از ابلاغ نظام صدور پروانه‌های واحدهای گلخانه‌ای و قارچ خوراکی توسط وزیر جهاد کشاورزی طی نامه شماره 020/6668 مورخ 1398/4/5 بوده است که بر اساس ماده 34 آن کلیه دستورالعمل‌های قبل از نظام نامه مذکور لغو و از درجه اعتبار ساقط شده است . از طرفی سازمان‌های جهاد کشاورزی استان صرفا می‌توانند نسبت به تعدیل (کاهش) میزان حرایم اقدام نمایند که موید این مطلب است سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان مجاز به کاهش میزان حرایم خواهند بود و نه افزایش آن. با عنایت به مطالب مذکور، تقاضای ابطال بخشنامه مورد شکایت را دارم ." در پی اخطار رفع نقصی که از طرف دفتر هیات عمومی دیوان عدالت اداری برای شاکی ارسال شد، وی به موجب لایحه‌ای که به شماره 5430449 مورخ 1402/12/12 ثبت دفتر اندیکاتور هیات عمومی شده توضیح داده است که : " اولا مستند به تبصره ذیل ماده 8 نظام نامه صدور پروانه‌های واحدهای گلخانه‌ای و قارچ خوراکی مصوب 1398 وزارت جهاد کشاورزی، سازمان‌های جهادکشاورزی استان‌ها صرفا مجاز به تعدیل (کاهش) میزان حریم بوده و لذا افزایش حریم خارج از اختیار قانونی آن سازمان بوده است. ثانیا؛ مستفاد از دادنامه شماره9809970906010580 [1398/9/6] هیات تخصصی [منابع طبیعی، کشاورزی و محیط زیست] دیوان عدالت اداری نظر به این که مطابق بند (ب) ماده 2 قانون نظام جامع دامپروری کشور مصوب سال 1388 دام به حیواناتی (شامل چهارپایان، پرندگان، آبزیان و حشرات) اطلاق می‌گردد که برای امور تغذیه انسان و یا تغذیه دام و فعالیت‌های اقتصادی، تولیدی، آزمایشگاهی، ورزشی و تفریحی، تولید، نگهداری و پرورش داده می‌شوند و به موجب بند (د) ماده 2 همان قانون، دامداری به محل تولید، پرورش و نگهداری انواع دام اطلاق می‌گردد و در بند (ح) ماده 2 قانون مذکور در تعریف حریم آمده است که: «حریم به محدوده سرمایه‌های منابع دامی و مستحدثات موضوع بند (ه) این ماده که بر اساس ضوابط و مقررات قانون سازمان دامپزشکی کشور و این قانون به منظور حفظ فعالیت‌های دامپروری و جلوگیری از اشاعه بیماری‌های دامی و مشترک انسان و دام تعیین می‌گردد، اطلاق می‌شود» و در ماده 6 قانون مذکور مقرر شده به منظور حفظ امنیت سرمایه‌های مربوط به منابع دامی و تقویت آن و با توجه به نوع سرمایه‌گذاری و با رعایت قوانین و مقررات زیست محیطی، بهداشتی و پژوهشی تعیین حریم سرمایه‌های مربوط به تصویب هیات وزیران موکول است و مقنن در بند (ه) ماده 2 قانون یاد شده در تعریف سرمایه‌های مربوط به منابع دامی آورده است: «ساختمان‌ها، تاسیسات، تجهیزات، صنایع، مراکز تولیدی خدماتی، علمی، پژوهشی، ترویجی و پرورشی با عرصه‌های مربوط که طبق قانون، مقررات و ضوابط فنی ایجاد شده و یا می‌شود.» از مجموع این مقررات چنین استنباط می‌شود که در قانون نظام جامع دامپروری کشور تعیین حریم سرمایه‌های مربوط به منابع دامی با یکدیگر مراد مقنن بوده است و نه تعیین حریم سرمایه‌های منابع دامی یا غیر دامی . در قانون نظام جامع دامپروری تاکید شده است دستورالعمل اجرایی تعیین حرایم موضوع این قانون حداکثر ظرف مدت 6 ماه تعیین و به تصویب هیات وزیران برسد لذا مشخص نیست که مبنای تعیین حریم واحدهای گلخانه‌ای که در یک محیط بسته و ایزوله فعالیت تولیدی انجام می‌دهند با واحدهای تولیدی دام و طیور چیست و صرفا اعلام می‌گردد احتمال بروز آلودگی در اثر استفاده احتمالی از کودهای دامی در محیط گلخانه می‌تواند باعث انتقال آلودگی گردد و این در حالی است که مجموعه‌های مذکور در مرکز قطب کشاورزی شهرستان که در حریم تعیین شده دارای 9000 هکتار اراضی کشاورزی آبی کار است و از دیرباز از کودهای دامی برای تقویت خاک استفاده می‌نموده‌اند و در حال حاضر نیز استفاده می‌نمایند لذا با این توجیه می‌بایست تمام فعالیت‌های کشاورزی اراضی مجاور متوقف گردند و مستحضرید که این فرآیند هیچ مبنای معقول و مستند قانونی و علمی نداشته و ندارد ." متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است : " بخشنامه شماره 20485/9910 مورخ 1399/6/11 رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان مدیرکل محترم دامپزشکی استان رئیس محترم سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی استان رئیس محترم نظام دامپزشکی استان معاون محترم بهبود تولیدات دامی معاون محترم بهبود تولیدات گیاهی موضوع: اصلاحیه حریم گلخانه‌ها با سلام و احترام، پس از حمد خدا و درود و صلوات بر محمد و آل محمد (ص)، پیرو نامه شماره 10463/9910 مورخ 1399/3/29 و با توجه به ابلاغیه وزیر محترم جهاد کشاورزی به شماره 020/6668 مورخ 1398/4/5 و مصوبه ستاد هماهنگی صدور مجوزهای دامداری استان مورخ 1399/5/1، اصلاحیه حریم گلخانه‌ها به شرح ذیل جهت استحضار و اقدام لازم اعلام می‌گردد . واحد دام و طیور گلخانه مرغداری گوشتی مرغداری تخم‌گذار و پولت مرغ مادر و اجداد شتر مرغ پرواری خاکی 50 300 1000 100 هیدروپونیک 50 100 1000 50 شتر مرغ مولد و توام بوقلمون گوشتی سایر ماکیان دامداری سنتی دامداری صنعتی خاکی 200 120 200 صفر صفر هیدروپونیک 100 100 100 صفر صفر رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان " در پاسخ به شکایت مذکور، سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان به موجب لایحه شماره 1403220314409684 مورخ 1403/1/27 توضیح داده است که : " استان اصفهان جایگاه ویژه‌ای در تولید گوشت مرغ و امنیت غذایی استان و کشور دارد و از نظر شرایط اقلیمی و بهداشتی جهت پرورش مرغ مادر گوشتی دچار محدودیت عدیده‌ای می‌باشد و طی چند سال گذشته نیز بخش قابل توجهی از مزارع مرغ مادرگوشتی در اثر درگیری با بیماری‌های طیور از چرخه تولید حذف و یا به خارج از استان منتقل شده‌اند، لذا حفظ و نگهداری از سرمایه‌گذاری انجام شده در تولید گوشت مرغ از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است . تعیین حرایم بهداشتی اماکن دامی نیز جزء اختیارات قانونی سازمان دامپزشکی کشور می‌باشد. در نامه شماره 8988 /10 /98 مورخ 1398/2/17 رئیس سازمان دامپزشکی کشور، رعایت فاصله 1000 متر (حریم) بین مراکز نگهداری و پرورش مرغ مادر، اجداد و لاین با گلخانه‌های هیدروپونیک اعلام شده است. با توجه به این که گلخانه‌های خاکی در مقایسه با گلخانه‌های هیدروپونیک از نظر انتقال آلودگی برای مزارع پرورش طیور، احتمال خطر بالاتری دارند، به استناد ردیف 4 بند ب مصوبه شماره 62111/ت51052 ه مورخ 1395/5/25 هیات وزیران که صراحتا تعیین حریم گلخانه‌ها را از اختیارات سازمان جهاد کشاورزی استان‌ها محسوب نموده است و در راستای اجرایی نمودن اختیار مزبور جلسه‌ای مشورتی با حضور رئیس سازمان، مدیرکل دامپزشکی، رئیس سازمان نظام مهندسی کشاورزی، رئیس شورای نظام دامپزشکی، معاون بهبود تولیدات گیاهی و معاون بهبود تولیدات دامی سازمان برگزار و فاصله مزارع مرغ مادر از گلخانه‌های خاکی و هیدروپونیک را مطابق نامه سازمان دامپزشکی کشور همان عدد 1000 متر تایید و ابلاغ نموده است . علی هذا با توجه به موارد معنونه و تاکید بر مفاد نامه سازمان دامپزشکی کشور و بیان این مطلب که تعیین حرایم بهداشتی اماکن دامی جزء اختیارات قانونی سازمان دامپزشکی کشور می‌باشد، تقاضای رسیدگی و رد شکایت شاکی وفق ضوابط و قوانین مورد استدعاست ." هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1403/11/2 به ریاست معاون قضایی دیوان عدالت اداری در امور هیات عمومی و هیات‌های تخصصی و با حضور معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است . رای هیات عمومی بر اساس ردیف 4 بند (ب) تصویب نامه شماره 62111/ت51052 ه مورخ 1395/5/25 هیات وزیران «تعیین حریم گلخانه‌ها» از اختیارات واحدهای استانی مربوط به دستگاه‌های اجرایی در استان‌ها است و اجرای مفاد تصویب نامه مذکور براساس حکم مقرر در تصویب نامه شماره 170061/ت 55433 ه مورخ 1397/12/18 هیات وزیران تا پایان سال 1400 تمدید شده است و با توجه به این که رئیس سازمان دامپزشکی کشور به موجب بخشنامه شماره 8988 /10 /98 مورخ 1398/2/17 خطاب به روسای سازمان‌های جهاد کشاورزی استان‌ها اعلام کرده است که در احداث واحدهای گلخانه‌ای هیدروپونیک رعایت فاصله 1000 متر الزامی است، بنابراین مقرره مورد اعتراض یعنی بخشنامه شماره 24085/9910 مورخ 1399/6/11 رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان اولا در زمان حاکمیت تصویب نامه 62111/ت51052 ه مورخ 1395/5/25 هیات وزیران صادر شده و عبارت «تعیین حریم گلخانه‌ها» در ردیف 4 بند (ب) تصویب نامه یادشده متضمن اعطای صلاحیتی اعم از کاهش یا افزایش حریم بوده و ثانیا در مقام اجرای مفاد بخشنامه شماره 8988 /10 /98 مورخ 1398/2/17 رئیس سازمان دامپزشکی کشور بوده و در نتیجه خارج از حدود اختیار و خلاف قانون نیست و ابطال نشد. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب 1402/2/10) در رسیدگی و تصمیم‌گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است . هیات عمومی دیوان عدالت اداری معاون قضایی دیوان عدالت اداری مهدی دربین