رای شماره 523 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع: «بند 2 نامه شماره 36920/2 مورخ 1399/6/5 وزیر نفت با موضوع ابلاغ نحوه پرداخت اضافات شایستگی در سال 1399، اطلاق بند مذکور در حدی که کارکنان غیرعملیاتی و غیرتخصصی شاغل در شرکتهای اصل و تابعه وزارت نفت را نیز در بر می‌گیرد، ابطال شد.»

null تاریخ دادنامه : 24/3/1401 شماره دادنامه : 523 شماره پرونده : 0000557 مرجع رسیدگی : هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی : آقای سجاد کریمی پاشاکی موضوع شکایت و خواسته : ابطال بند 2 نامه شماره 369 20 / 2 مورخ 5/6/1399 وزیر نفت گردش کار : شاکی به موجب دادخواستی ابطال بند 2 نامه شماره 369 20 / 2 مورخ 5/6/1399 وزیر نفت را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که : " در بند 3 ماده 2 آیین‌نامه نظام اداری و استخدامی کارکنان صنعت نفت، عبارت صنعت نفت بدین شرح تعریف شده بود : « منظور از صنعت نفت در این آیین‌نامه، عبارت از وزارت نفت، شرکت‌ها، سازمان‌ها، موسسات تابعه آن می‌باشد .» همان‌طور که مشخص است بر اساس این تعریف کلیه کارکنان تابعه وزارت نفت علی‌الاطلاق تحت عنوان صنعت نفت محسوب می‌شوند اما این بند به همراه برخی دیگر از بندها طی دادنامه شماره 928 21/9/1396 هیات عمومی دیوان عدالت اداری ابطال گردید، چراکه آیین‌نامه را به نیروهای غیر ماده 10 قانون وظایف و اختیارات وزارت نفت توسعه می‌داد . از سوی دیگر توجه به تعریف واحدهای عملیاتی مصرح در ماده 1 قانون نفت مصوب 1366 با اصلاحات بعدی این واحدها را عبارت دانسته از : « 6 واحد عملیاتی : هر واحد، سازمان، موسسه یا شرکتی که عملیات بالادستی یا پایین دستی نفت را به صورت اصلی، فرعی، تخصصی، عمومی و خدمات جنبی نفتی بر اساس قوانین و مقررات مربوط عهده‌دار است .» عبارت مصرح در این بند نیز در ماده 1 قانون مارالبیان تعریف شده است که دلالت بر واحدهای ستادی و اداری و ... ندارد . از سوی دیگر با عنایت به تعریف وزارتخانه در ماده 1 و تعریف شرکت دولتی در ماده 4 قانون مدیریت خدمات کشوری، وزارت نفت و کلیه شرکتهای تابعه به کیفیت مصرح در ماده 4 قانون مدیریت خدمات کشوری، تابع این قانون هستند و چون در ماده 117 قانون یاد شده، در زمره مستثنیات نیز محسوب نگردیده، لذا حاکمیت قانون مدیریت خدمات کشوری بر کارکنان آن‌ها واضح و مسلم است . با این حال بر اساس ماده 10 قانون وظایف و اختیارات وزارت نفت « نظامهای اداری و استخدامی و پرداخت حقوق و مزایای آن دسته از کارکنان شرکت‌های تابعه وزارت نفت که در واحدهای عملیاتی و تخصصی شاغل می‌باشند با رویکرد تقویت رقابت‌پذیری و سرعت بخشیدن به بهره‌برداری از میادین مشترک و حفظ نیروی انسانی متخصص تابع آیین‌نامه خاصی است که بدون الزام به رعایت قانون مدیریت خدمات کشوری با رعایت سایر قوانین و مقررات مربوطه و با پیشنهاد وزارت نفت و تایید معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رئیس جمهور تهیه می‌شود و حداکثر ظرف شش ماه پس از لازم‌الاجرا شدن این قانون به تصویب رئیس جمهور می‌رسد .» لذا همان‌طور که مشخص است صرفا کارکنان موضوع ماده 10 قانون مارالبیان که کارکنان مناطق عملیاتی هستند با وضع آیین‌نامه پیش‌بینی شده از قانون مدیریت خدمات کشوری مستثنی هستند از این رو سایر کارکنان صنعت نفت تابع قانون مدیریت خدمات کشوری بوده و در پرداخت‌ها از حصر موضوع فصل دهم این قانون تبعیت می‌نمایند . از آنجا که طرف شکایت طی بند 2 مقرره موضوع شکایت، اضافات حق شایستگی را به حقوق پایه پایان سال کارمندان رسمی صنعت نفت توسعه داده و اعمال کرده است و کارکنان رسمی صنعت نفت مشمول کارکنان به غیر از مشمولین ماده 10 قانون وظایف و اختیارات وزارت نفت یعنی شامل تابعین قانون مدیریت خدمات کشوری نیز شده است از این رو ابطال بند 2 مقرره موضوع شکایت را به دلیل به کارگیری عبارت کارمندان رسمی صنعت نفت و توسعه شمولیت اضافات شایستگی به کلیه کارکنان صنعت نفت مورد درخواست می‌باشد ." متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است : " معاون محترم توسعه مدیریت و سرمایه انسانی موضوع : ابلاغ نحوه پرداخت اضافات شایستگی در سال 1399 در پی درخواست این وزارتخانه و با عنایت به مصوبه مورخ 1399/5/7 شورای حقوق و دستمزد، موارد زیر برای سال 1399 ابلاغ می‌شود : 1 اضافات شایستگی کارمندان رسمی با رعایت متوسط افزایش ده درصد برای مجموع کارمندان مشمول ( موضوع بند 6 ماده 19 آیین‌نامه نظام‌های اداری و استخدامی کارکنان صنعت نفت ) اعمال گردد . 2 این اضافات به حقوق پایه پایان سال 1398 کارمندان رسمی صنعت نفت تعلق می‌گیرد . ........... وزیر نفت " در پاسخ به شکایت مذکور، نماینده حقوقی وزیر نفت به موجب لایحه شماره 252012 1400/7/3 به‌طور خلاصه توضیح داده است که : " 1 در خصوص تسری اضافات عمومی حقوق و شایستگی به کلیه کارکنان صنعت نفت با طرح ایراد چگونگی اجرای دادنامه شماره 928 1396/9/21 هیات عمومی دیوان عدالت اداری و ابطال بندهای موصوف در آیین‌نامه نظام‌های اداری و استخدامی کارکنان صنعت نفت، پس از هماهنگی با مراجع ذی‌ربط از جمله دیوان عدالت اداری موضوع اصلاح آیین‌نامه مزبور در دستورکار مراجع ذیصلاح ( پیشنهاد وزارت نفت و رئیس سازمان اداری و استخدامی کشور و تایید رئیس جمهور ) قرار گرفت و بر اساس اصلاحیه ابلاغ شده طی نامه شماره 141183 1399/12/4 جهت اقدام لازم ابلاغ شده و بر اساس اصلاحیه مزبور منظور از صنعت نفت شامل شرکت‌های مذکور در بندهای 18 و 19 ماده 1 قانون اصلاح قانون نفت مصوب 1390/3/22 می‌باشد . لذا کلیه کارکنان استخدامی در شرکت‌های مذکور که به صورت شاغل / مامور می‌باشند، مشمول آیین‌نامه نظام‌های اداری و استخدامی ماده 10 و افزایش‌های مزبور قرار گرفته‌اند . مضافا طبق رای شماره 186 1400/3/31 هیات تخصصی دیوان عدالت اداری آیین‌نامه ماده 10 قانون وظایف و اختیارات وزارت نفت تایید گردیده است . 2 نامبرده بر اساس استنباط از مفاد ماده 10 قانون وظایف و اختیارات وزارت نفت در متن شکایت چنین استدلال نموده که صرفا کارکنان مناطق عملیاتی تابع ماده 10 قانون مزبور هستند و سایرکارکنان تابع قانون مدیریت خدمات کشوری هستند، لذا بند 2 مقرره مورد شکایت به آن‌ها تسری ندارد . در این خصوص لازم به ذکر است که اولا : اضافات شایستگی حقوق بر اساس شورای حقوق و دستمزد موضوع ماده 74 قانون مدیریت خدمات کشوری در سازمان اداری و استخدامی کشور مصوب و به کارکنان صنعت نفت طبق مفاد مصوبه مذکور پرداخت شده است . در صدر مصوبه ذکر گردیده در اجرای بند 6 ماده 19 آیین‌نامه نظام‌های اداری و استخدامی کارکنان صنعت نفت، به شرکت‌های مشمول ماده 10 قانون وظایف و اختیارات وزارت نفت اجازه داده می‌شود با نظر وزیر نفت و با رعایت قوانین و مقررات مربوط بر اساس نتایج نظام ارزیابی عملکرد سالانه کارمندان در هر سال از طریق اعمال اضافه حقوق در دامنه 8 تا 20 درصد به نحوی که متوسط افزایش برای مجموع کارمندان مشمول از متوسط تا ده درصد تجاوز ننماید، اقدام نمایند . لذا با توجه به تعریف شرکت‌های مشمول در بند 1 فوق کارکنان استخدامی آن‌ها ( که شاغل / مامور هستند ) نیز مشمول آیین‌نامه ماده 10 قرار می‌گیرند . ثانیا : در ماده 10 قانون مزبور عبارت مناطق عملیاتی که در ماده 10 واحد عملیاتی و تخصصی ذکر گردیده کلیه شاغلین صنعت نفت، شاغل در واحدهای عملیاتی و تخصصی موضوع ماده 10 قانون وظایف و اختیارات وزارت نفت و بهره‌مند از آیین‌نامه نظام‌های اداری و استخدامی کارکنان صنعت نفت می‌باشند ." هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1401/3/24 به ریاست معاون قضایی دیوان عدالت اداری در امور هیات عمومی و با حضور معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است . رای هیات عمومی اولا : براساس رای شماره 9610090905800928 21/9/1396 هیات عمومی دیوان عدالت اداری اعلام شده است : « مطابق ماده 10 قانون وظایف و اختیارات وزارت نفت مصوب سال 1391 مقرر شده نظام‌های اداری و استخدامی و پرداخت حقوق و مزایای آن دسته از کارکنان شرکتهای تابعه وزارت نفت که در واحدهای عملیاتی و تخصصی شاغل می‌باشند با رویکرد تقویت رقابت‌پذیری و سرعت بخشیدن به بهره‌برداری از میادین مشترک و حفظ نیروی انسانی متخصص تابع آیین‌نامه خاصی است که بدون الزام به رعایت قانون مدیریت خدمات کشوری با رعایت سایر قوانین و مقررات مربوطه و با پیشنهاد وزارت نفت و تایید معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رئیس‌جمهور تهیه می‌شود و حداکثر ظرف شش ماه پس از لازم‌الاجرا شدن این قانون به تصویب رئیس‌جمهور می‌رسد . نظر به حکم قانونی مذکور، آیین‌نامه تصویبی باید ناظر بر نظامهای اداری و استخدامی و پرداخت حقوق و مزایای کارکنان شرکتهای تابعه وزارت نفت شاغل در واحدهای عملیاتی و تخصصی باشد ... مطابق ماده 10 قانون مذکور کارکنان شرکتهای تابعه وزارت نفت که در واحدهای عملیاتی و تخصصی شاغل هستند، باید تحت شمول آیین‌نامه این ماده قرار گیرند و نه همه کارکنان وزارت نفت و سازمانها و موسسات تابعه .» ثانیا : بند 3 ماده 2 آیین‌نامه اداری و استخدامی کارکنان صنعت نفت با لحاظ مفاد رای شماره 9610090905800928 21/9/1396 هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 4/12/1399 اصلاح شده و براساس بند اصلاحی مقرر گردیده است : « منظور از صنعت نفت در این آیین‌نامه عبارت است از شرکتهای مذکور در بندهای ( 18 ) و ( 19 ) ماده ( 1 ) قانون اصلاح قانون نفت مصوب 22/3/1390 » و برمبنای بندهای مورد اشاره، شرکت‌های اصلی تابعه وزارت نفت و شرکت‌های فرعی تابعه وزارت نفت بدین نحو تعریف شده‌اند : « 18 شرکتهای اصلی تابعه وزارت نفت : شرکت‌های ملّی نفت، گاز، پتروشیمی و پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران که تابع وزارت نفت می‌باشند . 19 شرکتهای فرعی تابعه وزارت نفت : شرکتهایی که بیش از پنجاه درصد سهام آن‌ها متعلّق به شرکتهای اصلی تابعه وزارت نفت است .» لذا با وجود اصلاح بند 3 ماده 2 آیین‌نامه اداری و استخدامی کارکنان صنعت نفت، مفاد بند 2 نامه معترض‌عنه که شمول حکم ماده 10 قانون وظایف و اختیارات وزارت نفت مصوب سال 1391 را به تمامی کارکنان غیرعملیاتی و غیرتخصصی شاغل در شرکتهای اصلی و تابعه وزارت نفت توسعه داده، همچنان حیات حقوقی داشته و نمی‌توان آن را ملغی‌الاثر دانست . بنا به مراتب فوق و با لحاظ اصلاح بند 3 ماده 2 آیین‌نامه اداری و استخدامی کارکنان صنعت نفت مورخ 4/12/1399 و با توجه به اینکه تعریف کارکنان مشمول آیین‌نامه اداری و استخدامی موضوع ماده 10 قانون وظایف و اختیارات وزارت نفت مصوب سال 1391 در بند 2 نامه معترض‌عنه مغایر با مفاد رای شماره 9610090905800928 21/9/1396 هیات عمومی دیوان عدالت اداری بوده و این بند حکم ماده 10 آیین‌نامه مذکور را به تمامی کارکنان غیرعملیاتی و غیرتخصصی شاغل در شرکت‌های اصلی و تابعه وزارت نفت نیز توسعه داده و علی‌الاطلاق تمامی کارمندان رسمی صنعت نفت را اعم از کارکنان عملیاتی و غیرعملیاتی و تخصصی و غیرتخصصی، مشمول اضافات شایستگی کارمندان رسمی دانسته است، لذا اطلاق بند مذکور در حدی که کارکنان غیرعملیاتی و غیرتخصصی شاغل در شرکتهای اصلی و تابعه وزارت نفت را نیز دربرمی‌گیرد، با رای شماره 9610090905800928 21/9/1396 هیات عمومی دیوان عدالت اداری و ماده 10 قانون وظایف و اختیارات وزارت نفت مصوب سال 1391 و بند 3 ماده 2 آیین‌نامه اداری و استخدامی کارکنان صنعت نفت اصلاحی مورخ 4/12/1399 مغایرت دارد و خارج از حدود اختیار مرجع تصویب‌کننده آن است و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود . هیات عمومی دیوان عدالت اداری معاون قضایی دیوان عدالت اداری مهدی دربین