رای شماره 240 هیات عمومی دیوان عدالت اداری در خصوص ابطال مصوبه مورخ 1395/2/19 هیات وزیران که طی نامه شماره 52687/20600 1395/2/22 دبیر هیات دولت ابلاغ شده با موضوع الزام کلیه بانک‌ها به موافقت با امهال بازپرداخت تسهیلات کشاورزان خسارت دیده ناشی از حوادث غیرمترقبه

شماره ه / 466 / 95 1396/4/10 بسمه تعالی جناب آقای جاسبی مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران با سلام یک نسخه از رای هیات‌عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 240 مورخ 1396/3/23 با موضوع : « مصوبه مورخ 1395/2/19 هیات‌وزیران که طی نامه شماره 52687 / 20600 1395/2/22 دبیر هیات دولت ابلاغ شده مبنی بر اینکه موافقت با امهال بازپرداخت تسهیلات کشاورزان خسارت دیده ناشی از حوادث غیرمترقبه به نداشتن بار مالی دولت موکول می‌شود به لحاظ مغایرت با قانون ابطال می‌شود .» جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد . مدیرکل هیات‌عمومی و سرپرست هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری مهدی دربین تاریخ دادنامه : 1396/3/23 شماره دادنامه : 240 کلاسه پرونده : 466 / 95 مرجع رسیدگی : هیات‌عمومی دیوان عدالت اداری . شاکی : آقای علی شهبازی فیروز موضوع شکایت و خواسته : ابطال مصوبه 1395/2/19 هیات وزیران که طی بخشنامه شماره 52687 / 20600 1395/2/22 دبیر هیات دولت ابلاغ شده‌است گردش کار : شاکی به موجب دادخواستی ابطال مصوبه 1395/2/19 هیات وزیران که طی بخشنامه شماره 52687 / 20600 1395/2/22 دبیر هیات دولت ابلاغ شده‌است را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که : « نظر به اینکه هدف متضمن در مصوب قانون براساس قانون اساسی و قانون مدنی ماده 4 هیچ‌گاه عطف به ماسبق نمی‌باشد ولی متاسفانه سازمان مدیریت دبیر هیات‌دولت طی یک بخشنامه شماره 52687 / 20600 1395/2/22 برخلاف و مغایر بخشنامه‌های سابق هیات دولت ( وزیران ) به شماره 125085 1392/12/18 و 182905 / ت 50268 و 1392/12/10 و 126750 1393/10/21 و سایر بخشنامه‌های پیوستی دولت مبادرت به صدور بخشنامه‌های فوق مبنی بر بخشش سود و استمهال پرداخت سه ساله را صادر ولی متاسفانه در یک اقدام خلاف قانون برخلاف تصمیمات سابق مبادرت به بخشنامه مبنی بر پرداخت سود حاصل از آن به طوری که هیچ مبنای قانونی نداشته و معمولا مقررات و بخشنامه هیچ‌گاه عطف به ماسبق نمی‌شود و خلاف نظر شورای نگهبان می‌باشد به طوری که با اجرای این بخشنامه سود حاصله بسیار سرشار و موجبات ضرر و زیان جبران ناپذیر برای ما کشاورزان که جز هزینه هیچ درآمدی نداریم در پی خواهد داشت معهذا از مقامات رسیدگی‌کننده استدعا دارم به دلیل اینکه بخشنامه فوق عطف به ماسبق شده و مغایر قانون و خلاف شرع و دور از عدل و انصاف و موجبات ضرر و زیان مضاعف را در پی دارد خواستار ابطال آن هستم . لازم به ذکر است برابر مصوبه الحاقیه برخی مواد به تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت 2 1393/12/4 مجلس شورای اسلامی ایران در خصوص دست و اختیار دولت و وزارت کشور و ستاد بحران باز گذشته تا به نحوی با خسارت دیدگان همکاری به عمل آید . در خصوص بعد شرعی قضیه هیچ ادعایی ندارم . ضمنا تصویر مصوبه مورخ 1395/2/19 هیات وزیران را در اختیار ندارم .» همچنین شاکی به موجب لایحه تکمیلی که به شماره 9000 / 211 / 171377 / 200 1395/10/28 ، ثبت دبیرخانه حوزه ریاست دیوان عدالت اداری شده، اعلام کرده است که : « احتراما به استحضار می‌رساند اینجانب علی شهبازی فیروز شاکی پرونده به شماره 466 / 95 که در هیات تخصصی اراضی محیط زیست در حال رسیدگی می‌باشد با عنایت به اینکه بنده جزء کشاورزان خسارت دیده سال 1392 برف و طوفان می‌باشم که در مدت این سه سال هیات دولت چندین مصوبه و تضمین نامه داده نسبت به تسهیلات بلاعوض و استمهال که متاسفانه هیچ‌گونه ترتیب اثری نداشته لذا درخواست تسریع رسیدگی از آن مقام را دارم .» متن بخشنامه مورد اعتراض به قرار زیر است : « جناب آقای رحمانی فضلی وزیر محترم کشور جناب آقای سیف رئیس کل محترم بانک مرکزی جمهوری اسلامی با سلام، گزارش کمیسیون اقتصاد در خصوص پیشنهاد مشترک سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور و بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در مورد تامین اعتبار برای امهال تسهیلات کشاورزان خسارت دیده ناشی از حوادث غیرمترقبه موضوع بند ( د ) تبصره ( 11 ) قوانین بودجه سالهای 1393 و 1394 کل کشور، در جلسه 1395/2/19 هیات وزیران مطرح و ضمن تاکید بر تداوم اجرای مقررات موجود مقرر شد : کلیه بانکها بدون ایجاد بار مالی برای دولت، بازپرداخت تسهیلات کشاورزان خسارت دیده ناشی از حوادث غیرمترقبه را به مدت سه سال امهال نمایند .» در پاسخ به شکایت مذکور، سرپرست معاونت امور حقوقی دولت ( معاونت حقوقی رئیس جمهور ) به موجب لایحه شماره 30719 / 29410 1396/3/13 توضیح داده‌است که : « جناب آقای دربین مدیرکل محترم دفتر هیات عمومی و سرپرست هیاتهای تخصصی دیوان‌عدالت‌اداری با سلام و احترام : بازگشت به ابلاغیه شماره 950905800000268 ( کلاسه 466 / 95 ) ، موضوع ارسال نسخه دوم درخواست آقای علی شهبازی فیروز به خواسته « ابطال نامه شماره 53010 / 20600 [ 20600 52687 ] 1395/2/22 دبیر هیات دولت » ، اعلام می‌دارد : 1 برابر مفاد بندهای ( د ) تبصره 11 قوانین بودجه سنوات 1393 و 1394 کل کشور و همچنین بند ( و ) تبصره 13 قانون بودجه سال 1395 کل کشور، مقرر گردیده‌است : « کلیه بانکهای کشور اعم از دولتی، غیر دولتی و موسسات مالی و صندوقهای حمایتی که به بخش کشاورزی تسهیلاتی پرداخت نموده‌اند، موظفند بازپرداخت وامهای اشخاص حقیقی و حقوقی غیر دولتی که دچار خسارت خشکسالی یا سرمازدگی یا آفات و بیماریهای همه گیر و یا حوادث غیر مترقبه و یا آتش سوزی غیر عمدی شده باشند را با تایید کارگروهی متشکل از نمایندگان جهاد کشاورزی شهرستان، بانک مربوط در شهرستان، صندوق بیمه کشاورزی شهرستان و فرمانداری شهرستان، مشروط به تامین بار مالی اضافی از محل اعتبارات ماده ( 12 ) قانون تشکیل سازمان مدیریت بحران کشور ( مصوب 1387/2/31 ) و اعتبارات پیش‌بینی نشده قانون بودجه به مدت سه سال امهال کنند ». 2 با توجه به تاخیر در تصویب قانون بودجه سال 1395 کل کشور ( مصوب 1395/2/27 مجلس شورای اسلامی ) از یک سو و نیز لزوم رعایت الزامات مقرر در قوانین دیگر در نحوه هزینه کرد اعتبارات و از جمله حکم مقرر در ماده 29 قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه مبنی بر ممنوعیت ایجاد تعهدات مالی بدون پیش‌بینی و تمهید اعتبارات قانونی لازم، از سوی دیگر و همچنین به منظور مساعدت و جلوگیری از ایجاد مشکل در بازپرداخت تسهیلات کشاورزان خسارت دیده ناشی از حوادث غیر مترقبه و امکان استمهال آن توسط بانکها، موضوع براساس گزارش کمیسیون اقتصاد دولت در جلسه مورخ 1395/2/19 هیات وزیران مطرح و منتهی به اتخاذ تصمیم مندرج در مکاتبه موصوف شده‌است که در زمان صدور آن کاملا مبتنی بر موازین قانونی مربوطه بوده است . در ضمن ماده 29 قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه، بدین شرح است : « ماده 29 کلیه تصویب‌نامه‌ها، بخشنامه‌ها، دستورالعملها و همچنین تصمیمات و مصوبات هیاتهای امناء و مقامات اجرایی و مراجع قوه مجریه به استثناء احکام محاکم قضایی که متضمن بار مالی برای ... دستگاههای اجرایی و دولت باشد در صورتی قابل اجرا است که بار مالی ناشی از آن قبلا محاسبه و در قوانین بودجه کل کشور و یا بودجه سالانه دستگاه یا صندوق ذیربط تامین اعتبار شده باشد . در غیر این صورت عمل مراجع مذکور در حکم تعهد زائد بر اعتبار است و مشمول پرداخت از سوی دستگاه یا صندوقهای مربوطه نخواهد بود . دستگاهها و صندوقهای مربوط مجاز به اجرای احکام مقامات اجرایی و مراجع قوه مجریه که بار مالی آن تامین نشده‌است، نیستند . اجرای احکام یاد شده فقط در حدود منابع مذکور ممکن است در هر حال تحمیل کسری بودجه به دولت و دستگاههای اجرایی و صندوقها غیر قابل پذیرش می‌باشد . مسئولیت اجرای این بند به عهده روسای دستگاهها و صندوقها و مدیران و مقامات مربوط است ». لازم به ذکر است در ماده واحده قانون دو دوازدهم بودجه سال 1395 کل کشور ( مصوب 1394/12/25 ) نیز رعایت قوانین و مقررات یاد شده، به شرح ذی مورد تاکید مجدد قانون‌گذار قرار گرفته است « به دولت اجازه داده می‌شود در دو ماهه اول سال 1395 مطابق احکام و جداول قانونی بودجه سال 1394 کل کشور بر مبنای دو دوازدهم ارقام مصوب آن با رعایت سایر قوانین و مقررات عمل نماید ». 3 متعاقب تصویب و ابلاغ قانون بودجه سال 1395 کل کشور ( با لحاظ تاخیر زمانی یاد شده ) ، هیات وزیران برابر تصویب‌نامه شماره 52722 / ت53371ه 1395/5/5 اقدام به تصویب آیین‌نامه اجرایی بند ( و ) تبصره 13 قانون مزبور می‌نماید . برابر مواد ( 4 ) و ( 6 ) این مصوبه، دامنه شمول آیین‌نامه مذکور شامل استانها و مناطقی که از سال 1394 تحت تاثیر حوادث غیرمترقبه قرار داشته‌اند، گردیده و نحوه تامین بار مالی مربوطه نیز کماکان از محل اعتبارات ماده 12 قانون تشکیل سازمان مدیریت بحران کشور، تعیین شده‌است . در خاتمه با توجه به موارد معنونه و اینکه مکاتبه مورد نظر شاکی کاملا در چارچوب وظایف و اختیارات قانونی مرجع صدور آن می‌باشد، صدور تصمیم شایسته مبنی بر رد شکایت مطروحه مورد استدعاست .» هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1396/3/23 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است . رای هیات عمومی مطابق بند و تبصره 13 قانون بودجه سال 1395 کل کشور مقرر شده‌است : « کلیه بانکهای کشور اعم از دولتی، غیردولتی و موسسات مالی و صندوقهای حمایتی که به بخش کشاورزی تسهیلاتی پرداخت نموده‌اند، موظفند بازپرداخت وامهای اشخاص حقیقی و حقوقی غیر دولتی که دچار خسارت خشکسالی یا سرمازدگی یا آفات و بیماریهای همه گیر و یا حوادث غیرمترقبه و یا آتش سوزی غیر عمدی شده باشند را با تایید کارگروهی متشکل از نمایندگان جهاد کشاورزی شهرستان، بانک مربوط در شهرستان، صندوق بیمه کشاورزی شهرستان و فرمانداری شهرستان، مشروط به تامین بار مالی اضافی از محل اعتبارات ماده ( 12 ) قانون تشکیل سازمان مدیریت بحران کشور و اعتبارات پیش‌بینی نشده قانون بودجه به مدت سه سال امهال کنند » نظر به اینکه در مصوبه مورخ 1395/2/19 هیات وزیران که طی نامه شماره 52687 / 20600 1395/2/22 دبیر هیات دولت ابلاغ شده، موافقت با امهال بازپرداخت تسهیلات کشاورزان خسارت دیده ناشی از حوادث غیرمترقبه، به نداشتن بار مالی برای دولت موکول شده‌است و این حکم مغایر حکم مقرر در بند و تبصره 13 قانون بودجه سال 1395 کل کشور است، بنابراین مصوبه موضوع نامه مورد اعتراض مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین‌دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود . رئیس هیات‌عمومی دیوان عدالت اداری محمدکاظم بهرامی