رای شماره 642 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع ابطال تبصره (یک) بند (الف) جزء (2) قسمت 5 10 - 14 فصل چهاردهم مجموعه مقررات اداری استخدامی کارمندان صنعت نفت

شماره ه / 444 / 95 1396/7/29 بسمه تعالی جناب آقای جاسبی مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران با سلام یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 642 مورخ 1396/7/11 با موضوع : « ابطال تبصره یک بند الف جزء 2 قسمت 5 1014 فصل چهاردهم مجموعه مقررات اداری استخدامی کارمندان صنعت نفت به لحاظ مغایرت با قانون .» جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد . مدیرکل هیات عمومی و هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری مهدی دربین تاریخ دادنامه : 1396/7/11 شماره دادنامه : 642 کلاسه پرونده : 444 / 95 مرجع رسیدگی : هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی : آقای احمدرضا صالح‌نژاد موضوع شکایت و خواسته : ابطال تبصره ( 1 ) بند ( الف ) جزء 2 قسمت 5 1014 فصل چهاردهم مجموعه مقررات اداری و استخدامی کارمندان شرکت ملی نفت گردش‌کار : شاکی به موجب دادخواستی ابطال تبصره ( 1 ) بند ( الف ) جزء 2 قسمت 5 1014 فصل چهاردهم مجموعه مقررات اداری و استخدامی کارمندان شرکت ملی نفت را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که : « در مورد بازنشستگی مشمولان « قانون حفاظت در برابر اشعه » موضوع بخش 2 الف از قسمت 5 1014 فصل 14 مجموعه مقررات اداری و استخدامی 1389 کارکنان شرکت ملی نفت ایران، در تبصره 1 آن شرط سن برای متقاضیان مطرح شده که خلاف روح قانون حفاظت در برابر اشعه مصوب سال 1368 است این تبصره شرط سن را برای متقاضیان بازنشستگی لازم دانسته است، در حالی که کسانی که با استفاده از قوانین حمایتی از بازنشستگی‌های پیش از موعد استفاده می‌کنند بعضا نمی‌توانند حداقل شرط سنی یعنی 50 سال را دارا باشند . پرتوکاری جزو مشاغل سخت و زیان‌آور است و قرار دادن شرط سن برای متقاضیان بازنشستگی، جلوی استفاده آن‌ها از قوانین حمایتی و حفاظتی را می‌گیرد . لازم به ذکر است که در ماده 1 قانون حفاظت در برابر اشعه مصوب سال 1368 که اهداف تدوین این قانون را بیان می‌کند به ضرورت حفاظت کارکنان در برابر اثرات زیان آور اشعه اشاره شده است و برای حمایت از پرتوکاران مزایایی را قائل شده است که یکی از آن‌ها بازنشستگی پیش از موعد نسبت به دیگر کارکنان بخش‌های دولتی و خصوصی است که در بند 3 ماده 20 به آن اشاره شده است . اینجانب پرتوکار شاغل در شرکت ملی نفت ایران با بیش از 22 سال سابقه کار می‌باشم که به مدت 5 سال پرتوکار گروه الف و مدت 12 سال پرتوکار گروه ب ( جمعا 17 سال و چهار ماه ) بوده‌ام و مطابق مقررات می‌باید بتوانم با استفاده از مزایای این قانون با 10 سال سنوات ارفاقی بازنشسته شوم اما به دلیل وجود قانون ذکر شده در مجموعه مقررات شرکت نفت، تلاشهای بنده برای کسب بازنشستگی در 4 سال گذشته بی‌ثمر مانده است . از آنجا که تبصره مذکور، خلاف نظر قانون‌گذار در قانون حفاظت در برابر اشعه است و با وجود آن امکان استفاده از شرایط ارفاقی برای عده‌ای که در سنین زیر 50 سال به 20 سال سابقه کار می‌رساند فراهم نیست، خواهشمندم با نقض تبصره 1 بخش 2 الف قسمت 5 1014 فصل 14 امکان بهره‌مند شدن از مزایای قانونی را فراهم آورید ضمنا مورد مشابه این شکواییه قبلا در مورد سازمان تامین اجتماعی در دادنامه شماره 513 کلاسه پرونده 187 / 90 1391/7/24 مطرح گردیده و دیوان رای به حذف شرط سنی برای پرتوکاران آن سازمان داده است .» شاکی متعاقبا به موجب لایحه تکمیلی اعلام کرده است که : « با توجه به این که قانون‌گذار در بند 3 ماده 20 قانون حفاظت در برابر اشعه مصوب سال 1368، افزایش مدت خدمت مورد قبول تا یک سال به ازای هر یک سال کار با اشعه و حداکثر تا 10 سال را منحصرا از نظر باز خرید، بازنشستگی، از کار افتادگی و تعیین حقوق وظیفه برای افرادی که به‌طور مستمر به کار با اشعه اشتغال داشته باشند بر مبنای مقدار و شرایط بالقوه پرتودهی محیط کار، قابل احتساب دانسته است و در این قانون شرط سنی در جهت بازنشستگی پیش‌بینی نشده است، بنابراین تبصره 1 بخش 2 الف قسمت 5 1014 فصل14 مجموعه مقررات شرکت ملی نفت ایران که بازنشستگی پرتوکاران را به رعایت شرط سنی مقید کرده است، مغایر حکم قانون‌گذار به شرح پیش گفته است .» متن مقرره مورد اعتراض به قرار زیر است : 2 بازنشستگی قبل از موعد الف ) به اختیار کارمند کارمندان ذکور می‌توانند با داشتن 55 سال تمام سن یا بیشتر ( 50 سال تمام یا بیشتر در مورد کارمندان اناث ) و حداقل 20 سال تمام سابقه خدمت معتبر ( 15 سال تمام در مورد کارمندان اناث ) تقاضای بازشستگی قبل از موعد نمایند که در این حالت به ازای هر سال باقیمانده تا سن بازنشستگی عادی معادل 3 درصد از مستمری کارمند کسر می‌شود در مورد خدمت در مناطق بدآب و هوا ( گرمسیر ) حد نصاب سن مذکور برای هر چهار سال خدمت در آن مناطق یکسال تقلیل می‌یابد، لیکن در هر حال نباید سن کارمندان ذکور از 50 سال تمام ( 45 سال تمام در مورد کارمندان اناث ) کمتر باشد . تبصره1 کارمندانی که در برابر اشعه به کار اشتغال دارند، در صورتی که دارای 50 سال ( آقایان ) یا 45 سال ( خانم‌ها ) سن باشند، سنوات خدمت ارفاقی مربوط به کار با اشعه در احتساب حداقل سنوات مورد نیاز ( به ترتیب 20 و 15 سال ) برای بازنشستگی منظور می‌شود .» در پاسخ به شکایت مذکور، مدیر امور حقوقی شرکت ملی نفت ایران به موجب لایحه شماره ح / 376011 1395/8/15 توضیح داده است که : « هیات عمومی دیوان عدالت اداری موضوع : کلاسه پرونده 444 / 95 شماره پرونده 950905800000226 با سلام احتراما عطف به ابلاغیه مورخ 1395/6/28 کلاسه پرونده فوق، موضوع دادخواست آقای احمدرضا صالح‌نژاد به طرفیت شرکت ملی نفت ایران، به خواسته نقض و ابطال تبصره ( 1 ) ذیل جزء ( 2 ) بند ( الف ) قسمت 5 1014 فصل ( 14 ) مجموعه مقررات اداری و استخدامی کارمندان صنعت نفت، ضمن ایفاد تصویر نامه شماره ت ه م / 372917 1395/8/12 سرپرست تدوین و هماهنگی مقررات اداری و استخدامی وزارت نفت، مراتب ذیل را در جهت رد دعوی شاکی به استحضار می‌رساند : 1 اختیار وزارت نفت درتدوین نظامهای اداری و استخدامی شرکتهای تابعه : طبق مفاد ماده ( 10 ) قانون وظایف و اختیارات وزارت نفت مصوب 1391، نظامهای اداری و استخدامی و پرداخت حقوق و مزایای آن دسته از کارکنان شرکتهای تابعه وزارت نفت که در واحدهای عملیاتی و تخصصی شاغل می‌باشند، با رویکرد تقویت رقابت‌پذیری و سرعت بخشیدن به بهره‌برداری از میادین مشترک و حفظ نیروی انسانی متخصص، تابع آیین‌نامه خاصی است که بدون الزام به رعایت قانون مدیریت خدمات کشوری با رعایت سایر قوانین و مقررات مربوطه و با پیشنهاد وزارت نفت و تایید معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رئیس‌جمهور تهیه می‌شود و حداکثر ظرف شش ماه پس از لازم‌الاجراء شدن این قانون به تصویب رئیس‌جمهور می‌رسد . از طرفی، آیین‌نامه یادشده، تحت عنوان « آیین‌نامه نظام‌های اداری و استخدامی کارکنان صنعت نفت، توسط وزارت نفت تهیه و به تایید و توشیح ریاست جمهور رسیده و طی نامه شماره 922921393 / 9 / 1 رئیس دفتر و سرپرست نهاد ریاست جمهوری، جهت اجرا به وزارت یاد شده ابلاغ گردیده است که حسب مفاد ماده ( 40 ) آیین‌نامه مذکور اعلام گردیده، مقررات اداری و استخدامی صنعت نفت که تا تاریخ تصویب این آیین‌نامه و در چارچوب مفاد آن مجری و ملاک عمل بوده است، کماکان قابلیت اجرا خواهد داشت . 2 مقررات و ضوابط ناظر بر بازنشستگی پرتوکاران صنعت نفت : مطابق با مجموع مقررات اداری و استخدامی کارمندان صنعت نفت و در راستای ماده ( 20 ) فصل پنجم قانون حفاظت در برابر اشعه مصوب 1368/1/20 و نیز ماده ( 20 ) آیین‌نامه اجرایی قانون مذکور موضوع تصویب‌نامه شماره 112026 / ت57 ه 1362/2/29 هیات وزیران، کلیه مزایای مقرر بر مبنای مقدار و شرایط بالقوه پرتودهی محیط کار به تشخیص واحد قانونی ( سازمان انرژی اتمی ) و طبق آیین‌نامه‌های مربوطه به کارمندانی که به‌طور مستمر به کار با اشعه اشتغال داشته باشند، تعلق گرفته و سوابق کار با اشعه آنان جهت باز خرید، بازنشستگی، از کار افتادگی و تعیین حقوق وظیفه لحاظ می‌شود لکن بر اساس مفاد تبصره ( 1 ) ذیل جزء ( الف ) بند ( 1 ) از قسمت 5114 مجموعه مقررات یادشده، کارمندانی که به کار با اشعه اشتغال دارند، در صورتی که دارای حداقل 50 سال ( آقایان ) و یا 45 سال ( بانوان ) سن باشند، سنوات خدمات ارفاقی مربوط به کار با اشعه در احتساب حداقل سنوات مورد نیاز برای بازنشستگی منظور می‌شود . با عنایت به مراتب فوق و نظر به اینکه حفظ و نگهداری متخصصین، کارشناسان و کارمندان با تجربه یکی از دغدغه‌های اصلی صنعت نفت می‌باشد، حذف شرط سنی و یا کاهش آن جهت بازنشستگی، ضمن تحمیل هزینه‌های غیر ضرور به کارفرمایان جهت پرداخت مقرری / مستمری به بازنشستگان پیش از موعد، به صلاح و صرفه صنعت نفت نبوده و از طرفی منجر به کاهش دریافتی صندوق‌های بازنشستگی، پس‌انداز و رفاه کارکنان صنعت نفت از بابت کسور بازنشستگی سهم کارمند و کارفرما تا سن تقاعد گردیده و در نتیجه افزایش مدت زمان پرداخت مستمری، موجبات تضعیف مالی و بلکه ورشکستگی صندوق‌های مذکور را فراهم می‌سازد رسیدگی و صدور رای شایسته مبنی بر رد شکوائیه شاکی استدعا می‌گردد . ضمنا، بدین‌وسیله آقای اسکندر حمیدیان به عنوان نماینده حقوق این شرکت، جهت حضور درآن هیات و ثبت مرقومه حاضر، معرفی می‌گردند .» متن نامه شماره ت ه م / 372917 1395/8/12 سرپرست اداره کل تدوین و هماهنگی مقررات اداری و استخدامی وزارت نفت به قرار زیر است : « با سلام احتراما، بازگشت به نامه‌های شماره ح / 324662 1395/7/14 و شماره ح / 350495 1395/8/2 در خصوص ابلاغیه مورخ 1395/6/28 کلاسه پرونده 444 / 95 صادره از دفتر هیات عمومی دیوان عدالت اداری در ارتباط با دادخواست نامبرده بالا، به استحضار می‌رساند : 1 بر اساس اطلاعات موجود در سیستم جامع نیروی انسانی، نامبرده متولد 1347/1/1 با مدرک تحصیلی کارشناسی برق با تاریخ اولیه استخدام 1374/9/26 ( تاریخ استخدام رسمی 1376/9/26 ) بوده که هم اکنون سن وی 48 سال و 7 ماه و سابقه خدمت معتبر او از نظر بازنشستگی 22سال و 5 ماه می‌باشد . ایشان از تاریخ 1392/10/21 لغایت 1393/11/13 دارای غیبت غیر موجه ( 1 سال و 6 ماه و 25 روز بوده و از آن زمان ( تاکنون 10 ماه ) انفصال موقت از خدمت گردیده است . 2 در شرکت ملی نفت ایران مطابق با ماده ( 20 ) فصل پنجم قانون حفاظت در برابر اشعه به افرادی که به‌طور مستمر به کار با اشعه اشتغال داشته باشند، کلیه مزایای مقرر بر مبنای مقدار و شرایط بالقوه پرتودهی محیط کار به تشخیص واحد قانونی طبق آیین‌نامه‌های مربوطه تعلق گرفته و موردی مغایر با مقررات مورد اشاره اعمال نمی‌گردد . همچنین براساس ماده ( 20 ) آیین‌نامه اجرایی قانون حفاظت در برابر اشعه ( تصویب‌نامه شماره 112026 / ت57 ه 1369/2/29 هیات وزیران ) احتساب سوابق کار با اشعه جهت بازخرید بازنشستگی، از کار افتادگی و تعیین حقوق وظیفه لحاظ می‌شود . 3 براساس مقررات موضوعه مربوط با بازنشستگی قبل از موعد ( تبصره 1ذیل جزء الف بند ( 1 ) از قسمت 5114 مجموعه مقررات اداری و استخدامی صنعت نفت ) کارمندانی که در برابر اشعه به کار اشتغال دارند، در صورتی که دارای 50 سال ( آقایان ) و یا 45 سال ( بانوان ) سن باشند، سنوات خدمت ارفاقی مربوط به کار با اشعه در احتساب حداقل سنوات مورد نیاز ( به ترتیب 20 و 15 سال ) برای بازنشستگی منظور می‌شود، لیکن نامبرده به دلیل نرسیدن به حداقل سن ( 50سال ) نمی‌توانند از بازنشستگی پیش از موعد مربوط به کار با اشعه استفاده نمایند . 4 در راستای تحقق سند چشم‌انداز 20 ساله، از آنجا که یکی از دغدغه‌های مدیران صنعت نفت حفظ و نگهداری متخصصین، کارشناسان کارمندان با تجربه می‌باشد، پیشنهاد مطروحه مبنی بر حذف شرط سنی و یا کاهش آن جهت بازنشستگی این کارمندان ( در معرض کار با اشعه ) ، ضمن مغایرت با مقررات مجری به دلیل تحمیل هزینه‌های غیرضرور به کارفرمایان ( جهت پرداخت مقرری / مستمری به بازنشستگان پیش از موعد ) ، به صلاح و صرفه صنعت نفت نمی‌باشد . این اقدام موجب می‌شود افراد با شرایط متفاوت کار در برابر اشعه و سنوات ارفاقی متفاوت ( از یک تا ده سال ) به صرف یک سال کار در برابر اشعه، با 20 سال سابقه کار در سایر مشاغل بتوانند درخواست بازنشستگی پیش از موعد ارائه نمایند . خاطر نشان می‌گردد موضوع رعایت شرط سنی، منحصر به مقررات بازنشستگی صنعت نفت نبوده بلکه در قوانین کشوری نظیر قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب سال 1386 مجلس محترم شورای اسلامی و نیز قانون تامین اجتماعی کشور مجری می‌باشد . بنابراین با امعان نظر به توضیحات بالا و بالاخص عدم تحقق شرط سن، طرح و موضوع بازنشستگی مشارالیه فاقد محمل مقرراتی بوده، امکان‌پذیر نمی‌باشد .» هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1396/7/11 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است . رای هیات عمومی نظر به اینکه در ماده 20 قانون حفاظت در برابر اشعه مصوب سال 1368، شرط سنی بر تعلق مزایای مذکور در ماده قانونی یاد شده برای افراد مشمول تعیین نشده است و در ماده 10 قانون وظایف و اختیارات وزارت نفت مصوب سال 1391، نظامهای اداری و استخدامی و پرداخت حقوق و مزایای کارکنان شرکتهای تابعه وزارت نفت که در واحدهای عملیاتی و تخصصی شاغل می‌باشند تابع آیین‌نامه خاصی است که صرفا بدون الزام به رعایت قانون مدیریت خدمات کشوری و با رعایت سایر قوانین و مقررات مربوط به تصویب رئیس‌جمهور خواهد رسید، بنابراین تبصره 1 بند الف جزء 2 قسمت 5 1014 فصل چهاردهم مجموعه مقررات اداری و استخدامی کارمندان صنعت نفت که در اعمال سنوات خدمت ارفاقی مربوط به کار با اشعه شرط سنی 50 سال برای آقایان و 45 سال برای خانمها را لحاظ کرده است، مغایر قانون تشخیص می‌شود و به استناد بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود . رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری محمدکاظم بهرامی