رای شماره 513127 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع: ابطال ماده 33 آیین‌نامه دوره‌های دستیاری دندان‌پزشکی مصوب سی و هفتمین نشست شورای آموزش دندان‌پزشکی و تخصّصی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مصوب سال 1397

شماره 0207110 - 1404/3/7 بسمه تعالی مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری با شماره دادنامه 140431390000513127 مورخ 1404/2/30 با موضوع: ماده 33 آیین‌نامه دوره‌های دستیاری دندان‌پزشکی مصوب سی و هفتمین نشست شورای آموزش دندان‌پزشکی و تخصصی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مصوب سال 1397 با موضوع ممنوعیت اشتغال دستیاران شاغل به تحصیل در دوره دستیاری دندان‌پزشکی در ساعات غیر اداری ابطال شد جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد. مدیرکل هیات عمومی و هیات‌های تخصصی دیوان عدالت اداری یداله اسمعیلی فرد تاریخ دادنامه: 1404/2/30 - شماره دادنامه: 140431390000513127 شماره پرونده: 0207110 مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی: آقای محمدامین اقتصاد طرف شکایت: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موضوع شکایت و خواسته: ابطال ماده 33 آیین‌نامه دوره‌های دستیاری دندان‌پزشکی مصوب سی و هفتمین نشست شورای آموزش دندان‌پزشکی و تخصّصی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مصوب سال 1397 گردش کار : شاکی به موجب دادخواستی ابطال ماده 33 آیین‌نامه دوره‌های دستیاری دندان‌پزشکی مصوب سی و هفتمین نشست شورای آموزش دندان‌پزشکی و تخصّصی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی سال 1397 را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به‌طور خلاصه اعلام کرده است که: "طبق ماده 33 آیین‌نامه دوره‌های دستیاری دندان‌پزشکی مصوب سی و هفتمین نشست شورای آموزش دندان‌پزشکی و تخصّصی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی دستیاران تخصّصی دندان‌پزشکی در طول دوره دستیاری حق اشتغال به کار در مراکز خصوصی حتی در ساعات غیراداری را ندارند. لذا اینجانب دستیار رشته اندودانتیکس دانشگاه علوم پزشکی زاهدان ورودی سال 1401 تقاضای ابطال ماده فوق را به دلایل زیر دارم: طبق اصل بیست و دوم قانون اساسی، وضع مقرّرات آمره در جهت سلب یا تحدید حقوق قانونی اشخاص منحصرا در صلاحیت مقنّن و یا ماذون از طرف مقنّن است. در حالی که مرجع تصویب ماده 33 آیین‌نامه دوره‌های دستیاری دندان‌پزشکی، شورای آموزش دندان‌پزشکی و تخصّصی وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی می‌باشد و حدود وظایف آن طبق ماده یک قانون تشکیل شورای آموزش پزشکی و تخصّصی رشته‌های پزشکی مصوب مجلس شورای ملّی مشخص گردیده است. در حالی که هیچ کدام از مواد قانون تشکیل شورای آموزش پزشکی و تخصّصی رشته‌های پزشکی که وظایف این شورا را بیان می‌دارد، مفید جواز وضع مقرّرات آمره در زمینه وضع محدودیت برای حقوق قانونی اشخاص موضوع اصل بیست و دوم قانون اساسی نیست و صلاحیت تقنین ماده 33 آیین‌نامه دوره‌های دستیاری دندان‌پزشکی خارج از حدود اختیار و وظایف این شورا می‌باشد. همچنین به استحضار می‌رساند ماده 33 آیین‌نامه دوره‌های دستیاری دندان‌پزشکی در رابطه با امور و شئون تخصّصی علمی، آموزشی و پژوهشی نبوده، فلذا مشمول ماده واحده «خروج تصمیمات و آراء صادره از هیات‌ها و کمیته‌های تخصّصی وزارتین علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سایر مراکز آموزشی و پژوهشی در خصوص امور و شئون علمی، آموزشی و پژوهشی از شمول صلاحیت دیوان عدالت اداری و سایر مراجع قضایی» مصوب جلسه 630 مورخ 1387/6/12 شورای عالی انقلاب فرهنگی نبوده و رسیدگی به خواسته ابطال آن در صلاحیت شعب دیوان عدالت اداری قرار دارد. همچنان که طبق مصوبه تفسیری در خصوص ماده واحده فوق الذکر نیز تصمیمات و آرای صادره صرفا در رابطه با امور و شئون تخصّصی علمی، آموزشی و پژوهشی از شمول صلاحیت دیوان عدالت اداری خارج می‌باشد. در حالی که ماده 33 آیین‌نامه دوره‌های دستیاری دندان‌پزشکی مصوب سی و هفتمین نشست شورای آموزش دندان‌پزشکی و تخصّصی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در رابطه با امور تخصّصی، علمی، آموزشی و پژوهشی نیست. با توجه به موارد فوق استدعا دارم به تقاضای اینجانب مبنی بر ابطال ماده 33 آیین‌نامه دوره‌های دستیاری دندان‌پزشکی مصوب سی و هفتمین نشست شورای آموزش دندان‌پزشکی و تخصّصی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی رسیدگی نمایید." متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است: " آیین‌نامه دوره‌های دستیاری دندان‌پزشکی دبیرخانه شورای آموزش دندان‌پزشکی و تخصّصی تابستان 1397 مقدمه: هدف از برگزاری دوره‌های دستیاری دندان‌پزشکی، تربیت افراد متخصّص در رشته‌های تخصّصی دندان‌پزشکی است. این افراد با کسب مهارت‌های لازم، نیازهای آموزشی پژوهشی، درمانی و بهداشتی کشور را تامین می‌نمایند. .......................... بخش پنجم: نظام آموزشی .......................... ماده 33 دستیاران شاغل به تحصیل در تمام مدت دستیاری حق تاسیس/اداره مطب خصوصی و یا اشتغال به کار در مطب‌های دیگر و یا درمانگاه‌های خصوصی را حتی در ساعات غیراداری ندارند. در صورت گزارش گروه آموزشی و تایید موضوع از طرف مراجع ذی ربط، معاون آموزشی تخصّصی و تحصیلات تکمیلی دانشکده موظّف است تا از تحصیل این افراد جلوگیری نماید. بازگشت به تحصیل چنین افرادی، پس از ارائه تعهدنامه مکتوب مبنی بر التزام بر عدم اشتغال در بخش خصوصی، صرفا با موافقت شورای آموزش تخصّصی و تحصیلات تکمیلی امکان‌پذیر است. تبصره: دانشگاه‌های محل تحصیل می‌توانند در کلینیک‌های ویژه و یا سایر واحدهای درمانی تابعه از خدمات درمانی دستیاران با پرداخت حق الزحمه برابر مصوبه هیات مدیره کلینیک ویژه و یا حسب مورد سایر مراجع ذی ربط دانشگاه در خارج از ساعات اداری/آموزشی استفاده نمایند." در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل حقوقی، املاک و تنظیم مقرّرات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به موجب لایحه شماره 9421/ 107/د مورخ 1402/11/8 توضیحاتی داده است که خلاصه آن به قرار زیر است: "ایراد شکلی: براساس ماده واحده «خروج تصمیمات و آراء صادره از هیات‌ها و کمیته‌های تخصّصی وزارتین علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سایر مراکز آموزشی و پژوهشی در خصوص امور و شئون علمی، آموزشی و پژوهشی از شمول صلاحیت دیوان عدالت اداری و سایر مراجع قضایی، مصوب ششصد و سی و امین جلسه مورخ 1387/6/12 شورای عالی انقلاب فرهنگی» و با توجه به این که شکایت مطروحه دارای جنبه علمی و آموزشی است، اتّخاذ تصمیم شایسته مورد تقاضا می‌باشد. ضمنا در این ارتباط توجه آن مقام را به صورتجلسه مربوط به اولین کارگروه تخصّصی مشترک اداره کل حقوقی و تنظیم مقرّرات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و دیوان عدالت اداری مورخ 1401/9/17 که در بند 3 آن به صلاحیت هیات عالی تجدیدنظر وزارت بهداشت در پرونده‌هایی که دارای شئون علمی، آموزشی و پژوهشی موضوع مصوبه ماده واحده خروج تصمیمات و آراء صادره از هیات‌ها و کمیته‌های تخصّصی وزارتین علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و موزش پزشکیآموزش پزشکی و ... مصوب جلسه 630 شورای عالی انقلاب فرهنگی تاکید شده است، جلب می‌نماید. ایرادهای ماهوی: براساس ماده 12 قانون تشکیل شورای آموزش پزشکی و تخصّصی و رشته‌های پزشکی مصوب سال 1352 شوراهای آموزش دندان‌پزشکی و داروسازی و علوم وابسته پزشکی از طرف وزارت علوم و آموزش عالی تشکیل خواهد شد. بر این اساس و به موجب قانون مذکور تمامی اختیارات پذیرش دستیار تخصّصی بر عهده شورایی به نام شورای آموزش پزشکی و تخصّصی قرار گرفته است و شورای مذکور با توجه به اختیارات حاصله نسبت به تنظیم آیین‌نامه حاوی کلیه ضوابط و مقرّرات تحصیل در مقطع تخصّص اقدام نموده است. بر اساس مواد 1 و 2 آیین‌نامه دوره دستیاری تخصّصی دندان‌پزشکی مصوب نشست شورای آموزش دندان‌پزشکی و تخصّصی، با توجه به ضوابط و مقرّرات مذکور، آموزش دستیاران مشمول فعالیت‌های درمانی، کارورزی بیمارستانی، انجام کشیک‌های بیمارستانی تعیین شده از سوی بخش مربوطه و ماموریت‌های علمی می‌باشند. بنابراین با توجه به وظیفه خطیر حفاظت از جان بیماران و وظیفه این وزارتخانه به عنوان متولّی امر سلامت و متصدّی تربیت نیروی متخصّص، به موجب ماده 33 آیین‌نامه دستیاران شاغل به تحصیل در تمام مدت دستیاری حق تاسیس/اداره مطب خصوصی و یا اشتغال به کار در مطب‌های دیگر و یا درمانگاه‌های خصوصی را حتی در ساعات غیراداری ندارند. لکن علی رغم این موضوع به موجب تبصره ماده مذکور، اعلام شده است: «دانشگاه‌های محل تحصیل می‌توانند در کلینیک‌های ویژه و یا سایر واحدهای درمانی تابعه از خدمات درمانی دستیاران با پرداخت حق الزحمه برابر مصوبه هیات مدیره کلینیک ویژه و یا حسب مورد سایر مراجع ذی ربط دانشگاه در خارج از ساعات اداری/آموزشی استفاده نمایند.» مضافا این که دستیاران مقطع تخصّصی دندان‌پزشکی بالینی هر سه ماهه مقرری دستیاری دریافت می‌نمایند و در صورت تصویب هیات امناء دانشگاه مربوطه از مزایای بیمه خدمات درمانی و عیدی بهره مند می‌گردند. در خصوص ادعای شاکی دائر بر این که طبق اصل بیست و دوم قانون اساسی جان، مال، حقوق، مسکن و شغل اشخاص از تعرّض مصون است، مگر در مواردی که قانون تجویز کند؛ اشاره می‌نماید اصل یاد شده ارتباطی با این ماده ندارد و شاکی مشخص ننموده وزارت بهداشت چگونه با این ماده، به جان و مال و حقوق و مسکن شغل وی تعرض نموده است. این آیین‌نامه شرایط تحصیل مقطع تخصّص را اعلام نموده است بنابراین مفاد این آیین‌نامه ارتباطی به شغل و جان و مال و حقوق و مسکن افراد ندارد. زیرا این وزارتخانه به اجبار فارغ التحصیلان رشته پزشکی عمومی را وادار به تحصیل در مقطع تخصّص ننموده و بدیهی است فارغ التحصیلان مقطع پزشکی عمومی می‌توانند آزادانه در حدود ضوابط و مقرّرات هر شغلی که بخواهند انتخاب نمایند. لکن در صورت تمایل به تحصیل در مقطع تخصّص لازم است مقرّرات آن را رعایت نمایند. ضمن این که ضوابط و مقرّرات پیش گفت به هیچ وجه مانع از انتخاب شغل یا اشتغال اشخاص در شغل مورد علاقه نمی‌باشد، لکن در صورتی که شخصی متقاضی تحصیل در مقطع تخصّص پزشکی باشد باید ضوابط و مقرّرات تحصیلی آن مقطع را نیز رعایت نماید که یکی از شرایط تحصیل در مقطع تخصّص تمام وقت بودن آن است. بدیهی است تمامی متقاضیان تحصیل در مقطع تخصّص، قبل از شروع به تحصیل از این موضوع مطلع بوده و با علم و اطلاع در آزمون مذکور شرکت می‌نمایند. براساس دادنامه شماره 140009970906011403 مورخ 1400/12/14 هیات تخصّصی دیوان که در موضوع مشابه همین پرونده (برای دستیاران پزشکی بالینی) صادر شده است و با عنایت به مراتب فوق الذکر صدور رای به رد شکایت مطروحه مورد تقاضا است." هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1404/2/30 به ریاست معاون قضایی دیوان عدالت اداری در امور هیات عمومی و هیات‌های تخصصی و با حضور معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیات عمومی ضوابط و مقرّرات حاکم بر اشتغال به تحصیل در دوره‌های دستیاری نمی‌تواند متضمن ایجاد هرگونه محرومیت برای افراد از حقوق اساسی آن‌ها در خارج از ساعات اداری باشد و پیش‌بینی ممنوعیت اشتغال به کار در خارج از ساعات اداری در مقرره مورد شکایت متکی به تجویز قانونی نبوده و بر این اساس با اصل بیست و دوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مغایر است. به ویژه این که تبصره همین ماده اشتغال این افراد را در کلینیک‌های ویژه و یا سایر واحدهای درمانی تابعه دانشگاه‌های محل تحصیل با پرداخت حق الزحمه در خارج از وقت اداری مجاز اعلام کرده و همین امر بیانگر جواز اشتغال به کار دانشجویان دوره دستیاری در خارج از وقت اداری است و از سوی دیگر با فرض جواز اشتغال در خارج از اوقات اداری ایجاد ممنوعیت اشتغال در بخش خصوصی نیز وجاهت قانونی ندارد. با توجه به مراتب فوق، ماده 33 آیین‌نامه دوره‌های دستیاری دندان‌پزشکی مصوب سی و هفتمین نشست شورای آموزش دندان‌پزشکی و تخصصی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مصوب سال 1397 با موضوع ممنوعیت اشتغال دستیاران شاغل به تحصیل در دوره دستیاری دندان‌پزشکی در ساعات غیر اداری به دلیل مغایرت با اصل بیست و دوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و فقدان جواز قانونی اعمال این محدودیت مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب 1402/2/10) در رسیدگی و تصمیم‌گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است. هیات عمومی دیوان عدالت اداری معاون قضایی دیوان عدالت اداری مهدی دربین