رای شماره 250067 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع: عدم ابطال بند هفت از تذکرات و توصیه‌های کلی دفترچه راهنمای ثبت نام آزمون استخدام پیمانی دانشگاه‌های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کشور مورخ 1399/11/24 سازمان سنجش آموزش کشور

شماره 0002833 - 1404/3/17 بسمه تعالی مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری با شماره دادنامه 140331390000250067 مورخ 1403/2/4 مبنی بر: اولا به تبعیت از نظر فقهای شورای نگهبان در خصوص جنبه شرعی مقررات اجرایی، بند 7 تذکرات و توصیه‌های کلی دفترچه راهنمای ثبت نام آزمون استخدامی پیمانی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کشور مورخ 1399/11/24 مطابق با نظریه شماره 43946/ 102 مورخ 1403/8/12 فقهای شورای نگهبان خلاف شرع تشخیص داده نشد. ثانیا بر اساس بند مورد اعتراض که مقرر داشته ملاک عمل برای تاریخ گواهی فراغت از تحصیل، معافیت دائم و پایان خدمت نظام وظیفه، تاریخ شروع به طرح (جهت افرادی که در دوران طرح اجباری می‌باشند)، تاریخ پایان طرح (جهت متقاضیان استخدام در سایر دانشگاه‌ها) و... آخرین روز ثبت نام و ملاک محاسبه سن، اولین روز ثبت نام می‌باشد، ابطال نشد جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد. مدیرکل هیات عمومی و هیات‌های تخصصی دیوان عدالت اداری یداله اسمعیلی فرد تاریخ دادنامه: 1403/2/4 - شماره دادنامه: 140331390000250067 شماره پرونده: 0002833 مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی: آقای محمد یوسفی طرف شکایت: 1 وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی 2 سازمان اداری و استخدامی کشور موضوع شکایت و خواسته: ابطال بند هفت از تذکرات و توصیه‌های کلی دفترچه راهنمای ثبت نام آزمون استخدام پیمانی دانشگاه‌های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کشور مورخ 1399/11/24 سازمان سنجش آموزش کشور گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال بند هفت از تذکرات و توصیه‌های کلی دفترچه راهنمای ثبت نام آزمون استخدام پیمانی دانشگاه‌های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کشور مورخ 1399/11/24 سازمان سنجش آموزش کشور را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به‌طور خلاصه اعلام کرده است که: "مصوبه ذکر شده مغایر با بند 9 اصل سوم و اصل‌های 20 و 28 قانون اساسی و برخلاف قاعده‌های شرعی «سوره نحل ایه 90»، « لا ضرر و لا ضرار فی الاسلام »، «سوره بقره ایه 228» و «سوره حجرات ایه13» می‌باشد. همچنین مصوبه مورد اعتراض بر خلاف ماده 33 ایین نامه اداری و استخدامی کارمندان غیر هیات علمی دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور است که استخدام باید در فضایی رقابتی و ضرورت شایسته گزینی باشد چون به اتباع ذکور جمهوری اسلامی که در انتهای خدمت وظیفه عمومی‌اند اجازه شرکت در آزمون را نمی‌دهد ولی به اتباع اناث جمهوری اسلامی اجازه استخدام و دست‌یابی به شغلی پایدار را می‌دهد حال آن که طبق موازین اسلامی نقش اصلی تامین نیازهای اقتصادی خانواده بر عهده مردان هست و برخلاف ماده 38 دستورالعمل اجرایی آزمون استخدامی وزارت بهداشت که در مقدمه دفترچه راهنمای ثبت نام در آزمون سازمان سنجش به آن استناد شده است و ماده 35 دستورالعمل اجرایی برگزاری آزمون استخدامی است. چون در آن ماده جهت تکمیل مدارک نظیر کارت پایان خدمت سربازی دو هفته بعد از اعلام نتایج نهایی آزمون به متقاضیان استخدام مهلت داده است. طبق ماده یک احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور دانشگاه‌ها بدون رعایت قوانین و مقررات حاکم بر دستگاه‌های دولتی فقط در چهارچوب مصوبات هیات امنا عمل می‌کنند اما این امر نافی رعایت قواعد کلی و اصول اساسی نظیر برابری زن و مرد در اتخاذ تصمیمات هیات امنا نیست. لذا مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و ایین دادرسی دیوان عدالت اداری تقاضای طرح آن در هیات عمومی و ابطال آن را دارم." متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است: "دفترچه راهنمای ثبت نام آزمون استخدامی دانشگاه‌های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کشور سال 1399 سازمان سنجش آموزش کشور ....... تذکرات و توصیه‌های کلی ...... 7 داوطلبان بایستی به مبنای تاریخ‌های اشاره شده در آگهی توجه کافی داشته باشند. لازم به ذکر است ملاک عمل برای تاریخ گواهی فراغت از تحصیل، معافیت دائم و پایان خدمت نظام وظیفه، تاریخ شروع به طرح (جهت افرادی که در دوران طرح اجباری می‌باشند)، تاریخ پایان طرح (جهت متقاضیان استخدام در سایر دانشگاه‌ها) و .... آخرین روز ثبت نام و ملاک محاسبه سن، اولین روز ثبت نام می‌باشد." در پاسخ به شکایت مذکور، مدیر کل حقوقی و تنظیم مقررات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به موجب لایحه شماره 102/ 107 مورخ 1401/1/28 توضیحاتی داده که خلاصه آن به قرار زیر است: "1 صرف نظر از مراتب مذکور با امعان نظر به ماده (1) قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور مصوب 1396، دانشگاه‌ها از شمول قوانین و مقررات عمومی حاکم بر دستگاه‌های دولتی خارج بوده و از نظر مالی، معاملاتی، اداری، استخدامی و تشکیلاتی، تابع آیین‌نامه مصوب هیات امناء می‌باشند. 2 با توجه به اختیارات هیات امناء دانشگاه‌های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کشور مطابق ماده 1 قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور، آیین‌نامه اداری و استخدامی کارکنان غیر هیات علمی دانشگاه‌ها و دانشکده‌های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی به تصویب هیات‌های امناء دانشگاه‌های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی رسیده است. به موجب ماده 33 آیین‌نامه مزبور، «استخدام نیروی انسانی مورد نیاز موسسه به صورت پیمانی یا قراردادی، در فضای رقابتی و با رعایت عدالت استخدامی، شایسته گزینی و سنجش توانمندی‌های عمومی و تخصصی از طریق آزمون یا مسابقه عمومی، تخصصی، مصاحبه و یا ترکیبی از آن‌ها بر اساس دستورالعملی که از سوی هیات امناء موسسه تصویب می‌شود و با احراز صلاحیت‌های عمومی بر اساس قانون تسرّی گزینش معلمان و کارمندان آموزش و پرورش به کارمندان سایر وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها و موسسات و شرکت‌های دولتی مصوب 1375/2/9 مجلس شورای اسلامی خواهد بود.» که به موجب ماده مذکور، دفترچه راهنمای آزمون استخدامی سال 1399 تنظیم و منتشر شده است. 3 بر اساس بند (ح) ماده 10 قانون خدمت نظام وظیفه عمومی استخدام به هر صورت مستلزم مشخص بودن وضعیت مشمولیت افراد از اداره نظام وظیفه عمومی (دارا بودن معافیت دائم و پایان خدمت سربازی) است. بنابراین به لحاظ رعایت قانون مذکور به موجب بند 41 از بخش شرایط عمومی داوطلبان دفترچه راهنمای آزمون استخدامی بهمن ماه سال 1399 (صفحه 2) یکی از شرایط شرکت در آزمون یاد شده «انجام خدمت دوره ضرورت یا معافیت قانونی برای مردان» اعلام شده است و در بند 7 از بخش تذکرات و توصیه‌های کلی دفترچه مزبور (صفحه 11) ملاک عمل برای تاریخ گواهی معافیت دائم و پایان خدمت نظام وظیفه آخرین روز ثبت نام اعلام شده است. شایان ذکر است مطابق بند (ج) ماده 42 قانون مدیریت خدمات کشوری نیز استخدام در دستگاه‌های اجرایی منوط به انجام خدمت دوره ضرورت یا معافیت قانونی برای مردان گردیده است. 4 ضمنا به استحضار می‌رساند با توجه به الزام قانونی یاد شده (قانون خدمت نظام وظیفه و قانون مدیریت خدمات کشوری) دائر بر استخدام در صورت تعیین وضعیت نظام وظیفه، در صورت عدم درج شرط قانونی مذکور و اجاره ثبت نام و شرکت متقاضیانی که به هر دلیلی دارای گواهی معافیت یا پایان خدمت وظیفه نمی‌باشند و منوط نمودن ارائه گواهی مزبور پس از قبولی، چنانچه متقاضی موفق به قبولی در آزمون گردد و به هر دلیلی امکان ارائه گواهی معافیت یا پایان خدمت سربازی را نداشته باشد، نه تنها اقدام این وزارتخانه دائر بر صدور مجوز ثبت نام و شرکت در آزمون تخلف از اجرای قوانین پیش گفت محسوب خواهد گردید، بلکه موجب می‌گردد فرد یاد شده با استناد به ایجاد حق مکتسب متقاضی بکارگیری گردد که این امر علاوه بر اینکه فاقد وجاهت قانونی است موجب تضییع حقوق افرادی می‌گردد که دارای کارت معافیت یا نظام وظیفه بوده‌اند، لکن به دلیل پذیرش شخص فاقد شرایط، پذیرفته نشده‌اند. بر این اساس و با عنایت به اینکه تمامی اقدامات در خصوص موضوع وفق ضوابط و مقررات صورت گرفته است، صدور رای به رد شکایت مطروحه مورد تقاضا است." معاون حقوقی، مجلس و استان‌ها سازمان اداری و استخدامی کشور نیز در پاسخ به شکایت مذکور به موجب لایحه شماره 60811 مورخ 1401/8/17 توضیح داده است که: "آزمون استخدامی دانشگاه‌های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی استان‌ها جزو امتحانات مشترک فراگیر دستگاه‌های اجرایی کشور نبوده و با هماهنگی و نظارت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی برگزار گردیده است، بنابراین طرح شکایت از این سازمان موضوعیت ندارد. مع الوصف نظر آن معاونت را به موارد ذیل معطوف می‌دارد: بر اساس بند (ج) ماده 42 قانون مدیریت خدمات کشوری یکی از شروط عمومی استخدام در دستگاه‌های اجرایی، انجام خدمت دوره ضرورت یا معافیت قانونی برای مردان می‌باشد و از آن جایی که ثبت نام از داوطلبان متقاضی استخدام در دستگاه‌های اجرایی جزو اولین مرحله فرآیند استخدام می‌باشد، داوطلبان مرد در زمان ثبت نام باید دارای کارت پایان خدمت یا معافیت دائم باشند. ضمن این که بند 7 مورد شکایت تذکرات و توصیه‌های عمومی دفترچه ثبت نام آزمون که زمان پایان خدمت وظیفه عمومی، معافیت دائم، تاریخ فارغ التحصیلی و مبنای حداکثر سن داوطلبان را تعیین نموده است منطبق با ماده 26 بخشنامه شماره 9757/ 93/ 200 مورخ 1393/7/19 و اصلاحی آن بر اساس ماده 23 بخشنامه شماره 24510 مورخ 1400/5/10 و بخشنامه شماره 47857 مورخ 1400/9/6 مبنی بر اینکه «ملاک عمل در خصوص محاسبه تاریخ فراغت از تحصیل، اتمام خدمت دوره ضرورت و یا معافیت دائم سه ماه پس از آخرین روز ثبت نام امتحان مشترک فراگیر و برای محاسبه سن افراد، اولین روز ثبت نام امتحان مشترک فراگیر می‌باشد.» بوده و توسط شورای توسعه مدیریت تصویب و طی بخشنامه‌های فوق الذکر ابلاغ شده‌اند. همچنین بازه زمانی ثبت نام آزمون استخدامی دانشگاه‌های علوم پزشکی فوق الذکر از تاریخ 1399/10/15 تا تاریخ 1399/10/21 بوده و تاریخ پایان خدمت دوره ضرورت فرد شاکی 1400/2/1 می‌باشد که با توجه گذشت بیش از سه ماه از آخرین روز ثبت نام باز هم در شمول آخرین بخشنامه این سازمان قرار نمی‌گیرد. در ارتباط با تعیین جنسیت در آگهی‌های استخدامی نیز اعلام می‌دارد در اکثر مشاغل جنسیت به صورت مساوی «زن و مرد» در نظر گرفته می‌شود مگر در مشاغلی که حسب وظایف محوله و نوع کار تعیین جنسیت زن یا مرد ضرورت پیدا می‌کند، به‌طور مثال برای شغل محیط بان صرفا جنسیت مرد و برای شغل ماما صرفا زن پیش‌بینی می‌شود و در مشاغلی مانند مراقب تامینی و تربیتی سازمان زندان‌ها و اقدامات تامینی و تربیتی کشور و یا معلمین مدارس پسرانه و یا دخترانه با توجه به جنسیت هر یک زن یا مرد تعیین می‌گردد. با عنایت به مراتب فوق رد شکایت به طرفیت سازمان متبوع مورد استدعاست." هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1403/2/4 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و موضوع ابطال بند هفت از تذکرات و توصیه‌های کلی دفترچه راهنمای ثبت نام آزمون استخدام پیمانی دانشگاه‌های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کشور مورخ 1399/11/24 سازمان سنجش آموزش کشور از بعد قانونی مطرح شد و پس از بحث و بررسی اکثریت اعضای هیات عمومی دیوان عدالت اداری بر عدم ابطال مقرره مذکور، از بعد قانونی اعلام نظر کردند و در اجرای بند 2 از ماده 87 قانون دیوان عدالت اداری در خصوص جنبه شرعی مقرره مورد شکایت استعلام به عمل آمد و مطابق وصول پاسخ شماره 43946/ 102 مورخ 1403/8/12 شورای نگهبان مبنی بر اینکه: «بند مورد شکایت فی نفسه خلاف موازین شرع شناخته نشد. تشخیص رعایت ضوابط قانونی در بند مورد شکایت برعهده مراجع ذیصلاح است.» به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است: رای هیات عمومی اولا قائم مقام دبیر شورای نگهبان به موجب نامه شماره 43946/ 102 مورخ 1403/8/12 درخصوص جنبه شرعی مقرره مورد شکایت اعلام کرده است: «بند مورد شکایت فی نفسه خلاف موازین شرع شناخته نشد. تشخیص رعایت ضوابط قانونی در بند مورد شکایت برعهده مراجع ذیصلاح است.» بنابراین در اجرای حکم مقرر در ماده 87 قانون دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 مبنی بر لزوم تبعیت هیات عمومی دیوان عدالت اداری از نظر فقهای شورای نگهبان درخصوص جنبه شرعی مقررات اجرایی، بند مورد اعتراض خلاف شرع نیست. ثانیا دستگاهی که استخدام برای خدمت در آن دستگاه صورت می‌پذیرد لازم است شرایطی را که برای استخدام مقرر شده احراز نماید و اینکه تاریخی موخر بر تاریخ روز پایانی ثبت نام ملاک عمل قرار گیرد، تالی فاسد داشته و علاوه بر اینکه کنترل و احراز شرایط برای موسسه برگزارکننده استخدام و دستگاه استخدام‌کننده را دشوار می‌کند، موجب می‌گردد که افرادی که شرایط استخدام را ندارند در زمان ثبت نام، نسبت به ثبت نام و شرکت در آزمون اقدام نمایند و چه بسا افرادی در زمان استخدام نیز حائز شرط لازم در این زمینه نگردند. ثالثا احصاء شروطی جهت استخدام در قوانین و مقررات مختلف به منزله غیر الزامی بودن این شرایط در زمان ثبت نام نیست و ثبت نام در آزمون خود از مقدمات استخدام است و طبعا باید شرایط مربوط احراز گردد. با توجه به مراتب فوق، بند 7 تذکرات و توصیه‌های کلّی دفترچه راهنمای ثبت نام آزمون استخدامی پیمانی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کشور مورخ 1399/11/24 خلاف قانون و خارج از حدود اختیار نیست و ابطال نشد. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب 1402/2/10) در رسیدگی و تصمیم‌گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است. رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری احمدرضا عابدی