رای شماره 1736336 هیات تخصصی اداری و امور عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع رد شکایت ابطال بندهای (الف) تا (ز) ماده (25) و تبصره (1) از ماده (20) و بند (ط) ماده (2) دستورالعمل مدیریت ساماندهی و کنترل سگ‌های بلاصاحب

هیات تخصصی اداری و امور عمومی * شماره پرونده: ه ت/ 0200328 شماره دادنامه سیلور: 140231390001736336 تاریخ: 1402/07/08 * شاکی: آقای حسن زمانی *طرف شکایت: سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور *موضوع شکایت و خواسته: ابطال بندهای الف تا ز ماده 25 و تبصره 1 از ماده 20 و بند ط ماده 2 دستورالعمل مدیریت ساماندهی و کنترل سگ‌های بلاصاحب * شاکی دادخواستی به طرفیت سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور به خواسته فوق الذکر به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر می‌باشد: دستورالعمل مدیریت ساماندهی و کنترل سگ‌های بلاصاحب ماده 25 مرگ بدون درد الف) استفاده از روش مرگ بدون درد در مرکز بر اساس تشخیص دامپزشک (مسئول فنی بهداشتی) و صرفا در خصوص سگ‌های مبتلا به بیماری‌های لاعلاج یا آسیب‌های غیر قابل درمان و زجرآور صورت می‌گیرد. ب) استفاده از روش مرگ بدون درد در مرکز حتی در صورت عدم تقاضا برای واگذاری یا رهاسازی سگ ممنوع است. استفاده از روش مرگ بدون درد در واحد موقت با تشخیص دامپزشک (مسئول فنی بهداشتی)، عدم تقاضا برای واگذاری یا رهاسازی پس از سپری شدن مدت زمان نگهداری هر سگ (تعیین شده در موضوع ماده 20) صورت می‌گیرد. د) چنانچه ادامه فعالیت در محل رهاسازی با رعایت مفاد مندرج در ماده 24 دستورالعمل توسط متقاضی امکانپذیر نباشد، حیوانات رهاسازی شده به مرکز/ واحد موقت مسترد شده و امکان استفاده از روش مرگ بدون درد میسر می‌باشد. ه) در روش مرگ بدون درد ابتدا با استفاده از داروهای آرام‌بخش مجاز حیوان را بیهوش و سپس با تزریق وریدی داروهای مجاز (از جمله تیوپنتال سدیم) که موجب مرگ مغزی، قلبی و تنفسی بدون درد می‌شود، حیات حیوان متوقف می‌شود. و) اجرای روش مرگ بدون درد صرفا باید توسط دامپزشک مرکز واحد موقت و با در نظر گرفتن تمام اصول و موازین حرفه‌ای و اخلاقی صورت گیرد. ز) استفاده از سایر روش‌های معدوم‌سازی حیوان به هر شکل و تحت هر عنوان از قبیل اتاق گاز، داروهای غیر مجاز و... ممنوع است. ماده 2 ط مرگ بدون درد: یکی از روش‌های کنترل جمعیت حیوانات می‌باشد که در آن با استفاده از داروهای آرام‌بخش مجاز، حیوان را بیهوش و سپس با تزریق وریدی داروهای مجاز (از جمله تیوپنتال سدیم)، که موجب مرگ مغزی، قلبی و تنفسی بدون درد می‌شود، حیات حیوان متوقف می‌شود. ماده 20 تبصره 1 در صورت سپری شدن مدت زمان تعیین شده، یکی از فرآیندهای واگذاری یا رهاسازی یا مرگ بدون درد اتفاق می‌افتد. *دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت: شاکی بموجب دادخواست تقدیمی توضیح داده است که بند الف تا ز ماده 25 و تبصره 1 ماده 20 و بند ط ماده 2 دستورالعمل مدیریت ساماندهی و کنترل سگ‌های بلاصاحاب این جهت که کشتار و اتلاف سگها به جای دفع یا دور کردن آن‌ها از محیط زندگی مغایر بند 15 ماده 55 قانون شهرداریها می‌باشد درخواست ابطال آن شده است. * در پاسخ به شکایت مذکور، سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور به موجب لایحه شماره 2291889 مورخ 1402/5/18 به‌طور خلاصه توضیح داده است که: امروزه با توجه به ازدیاد جمعیت سگ‌ها در محل‌های مسکونی شهرها و روستاها ساماندهی و اتخاذ تدابیر لازم جهت امنیت شهروندان و جلوگیری از بیماری‌های مشترک بین سگ‌ها و انسانها از مطالبات عمومی و جدی مردم و نمایندگان مجلس شورای اسلامی از شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور است دستورالعمل معترض عنه نیز در همین راستا و با بهره‌گیری از تجارب قبلی و جهانی و با رعایت حقوق حیوانات و متد جهانی تدوین گردیده است. از سوی دیگر شایان ذکر است همان گونه که در بند 15 ماده 55 قانون شهرداری‌ها به صراحت اعلام شده است، شهرداری مسئول جلوگیری از شیوع امراض ساریه حیوانی (بیماری‌های مشترک بین سگ و انسان) است و موظف به اعلام گزارش به وزارت بهداری و موسسات بهداشتی و دامپزشکی می‌باشد. در این ارتباط در لیست بیماری‌های مشترک بین سگ و انسانی می‌توان به بیماری‌های مهلکی از قبیل هاری و لیشمانیوز اشاره داشت که انتقال آن به انسانی می‌تواند مرگبار باشد. تنظیم و تدوین این دستورالعمل با همکاری و مشارکت دستگاه‌های ذیربط صورت گرفته است که وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سازمان دامپزشکی کشور در آن به عنوان اعضاء ستاد ملی، کارگروه‌های استانی و شهرستانی ملزم به همکاری می‌باشند و با توجه به موضوع مذکور مرگ با ترحم در خصوص حیوان‌های بیمار با تشخیص سازمان دامپزشکی و وزارت بهداشت و توسط دامپزشک مستقر در مراکز نگهداری سگ‌ها صورت می‌پذیرد و شهرداری وظیفه اجرای فرایند را دارد . در تبصره (1) ماده 20 دستورالعمل نیز فرایند واگذاری سگ‌ها به متقاضیان و یا رهاسازی آن‌ها پس از عقیم‌سازی و واکسینه شدن و با هماهنگی اداره محیط زیست به صورت اولویت پیش‌بینی شده است. با توجه به اینکه سگهای جمع‌آوری شده هم از نظر جنبه‌های اقتصادی (تحمیل هزینه‌های بسیار زیاد به شهرداری‌ها) و هم از نقطه نظر بهداشتی (انتقال بیماریهای واگیر از سگ‌های مریض به سگ‌های سالم و نیز کارکنان شاغل در مراکز نگهداری سگ‌ها) نمی‌توانند به‌طور دائم در پناهگاه نگهداری شوند، در صورتی که هیچ یک از موارد فوق الذکر در یاد شده نتواند اتفاق بیافتد در این صورت وارد مرحله مرگ آرام می‌شوند. این مهم در تمامی مستندات جهانی نیز پذیرفته شده و ملاک عمل قرار گرفته است. ماده 25 دستورالعمل روش اجرایی فرآیند مرگ آرام را صرفا در خصوص سگ‌های مبتلا به بیماریهای لاعلاج یا آسیب‌های غیرقابل درمان و زجرآور مجاز دانسته است و از این رو استفاده از روش مرگ بدون درد در مراکز حتی در صورت عدم تقاضا برای واگذاری یا رهاسازی ممنوع می‌باشد. لذا استفاده از مرگ بدون درد امری استثنایی و در شرایط خاص صورت می‌پذیرد. استفاده از مرگ بدون درد موضوعی است که در اسناد بین‌المللی مورد توجه قرار گرفته است ماده 3 اعلامیه جهانی حقوق حیوانات مصوب 15 اکتبر 1978 اشاره دارد اگر کشتن حیوانی لازم باشد باید لحظه‌ای و بدون درد صورت گیرد. همچنین سازمان خواربار (غذا) و کشاورزی ملل متحد در گزارشی تحت عنوان مدیریت جمعیت سگ که در سال 2011 منتشر نموده است، استفاده از مرگ بدون درد یا اتانازی را مورد توجه قرار داده است: در بند 3 6 3 این گزارش آمده است که "اتانازی حیوانات بیمار در مواردی که درمان، امکان‌پذیر یا عملی نیست باید انجام شود و جزء مهمی در حفظ رفاه حیوانات محسوب می‌شود." بنابراین در اسناد بین‌المللی نیز استفاده از مرگ بدون درد مورد توجه قرار گرفته است. علی ایحال با امعان نظر به مراتب فوق و به استناد بند (ب) ماده 84 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری تقاضای رد شکایت از آن مرجع محترم به طرفیت این سازمان مورد استدعاست. *پرونده کلاسه 0200328 ه ع با موضوع "ابطال بندهای «الف» تا «ز» ماده 25 و تبصره 1 از ماده 20 و بند «ط» ماده 2 دستورالعمل مدیریت ساماندهی و کنترل سگ‌های بلاصاحب" در جلسه هیات تخصصی اداری و امور عمومی مطرح و به شرح آتی رای صادر گردید: رای هیات تخصصی اداری و امور عمومی دیوان عدالت اداری با توجه به اینکه در بند 15 ماده 55 قانون شهرداری، شهرداری موظف است برای جلوگیری از شیوع امراض ساریه انسان و حیوان، حیوان بلاصاحب را جمع‌آوری و حیوانات مریض و مضر و ولگرد را دفع کند و در ماده 25 و تبصره 1 از ماده 20 و بند «ط» ماده 2 دستورالعمل اجرایی مدیریت کنترل جمعیت و ساماندهی سگ‌های بلاصاحب، اجازه داده شده است تا سگ‌های مبتلا به بیماری‌های لاعلاج یا آسیب‌های غیرقابل درمان و زجر آور بر اساس تشخیص دامپزشک (مسوول فنی بهداشتی) با استفاده از روش مرگ بدون درد صرفا توسط دامپزشک با درنظر گرفتن تمام اصول و موازین حرفه‌ای و اخلاقی صورت گیرد و در بند «ز» ماده 25 دستورالعمل یاد شده استفاده از سایر روش‌های معدوم‌سازی حیوان به هر شکل و تحت هر عنوان از قبیل اتاق گاز، داروهای غیرمجاز و غیره، ممنوع اعلام شده است بنابراین دستورالعمل مورد شکایت در راستای تکالیف شهرداری و در جهت ارتقاء سلامت، بهداشت و امنیت شهروندان و با رعایت اصول و قواعد اخلاقی وضع شده است و مغایرتی با بند 15 ماده 55 قانون شهرداری ندارد و از این رو مستندا بند «ب» ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری با آخرین اصلاحات و الحاقات بعدی مصوب سال 1402، رای به رد شکایت صادر می‌شود؛ این رای ظرف بیست روز از تاریخ صدور، از سوی رئیس ارزشمند یا ده نفر از قضات گرانقدر دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است. رئیس هیات تخصصی اداری و امور عمومی دکتر زین العابدین تقوی