رای شماره 453 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع: ابطال اطلاق آیین‌نامه اجرایی ماده 8 قانون هوای پاک از تاریخ تصویب مصوبه در حدنظر فقهای شورای نگهبان

رای شماره 453 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع: ابطال اطلاق آیین‌نامه اجرایی ماده 8 قانون هوای پاک از تاریخ تصویب مصوبه در حدنظر فقهای شورای نگهبان شماره9703508 - 1399/4/15 بسمه تعالی جناب آقای اکبرپور رئیس هیات مدیره و مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 9909970905810453 مورخ 1399/3/27 با موضوع: «ابطال اطلاق آیین‌نامه اجرایی ماده 8 قانون هوای پاک از تاریخ تصویب مصوبه در حدنظر فقهای شورای نگهبان» جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد. مدیرکل هیات عمومی و هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری مهدی دربین تاریخ دادنامه : 1399/3/27 شماره دادنامه: 453 شماره پرونده : 9703508 مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی : آقای منصور صفایی یزدی با وکالت خانم زینب خواجه ثانی موضوع شکایت و خواسته : ابطال آیین‌نامه اجرایی ماده 8 قانون هوای پاک موضوع تصویب نامه شماره 95200/ت55074ه 1397/7/18 هیات وزیران گردش کار : خانم زینب خواجه ثانی به وکالت از آقای منصور صفایی یزدی به موجب دادخواستی ابطال آیین‌نامه اجرایی ماده 8 قانون هوای پاک موضوع تصویب نامه شماره 95200/ت55074ه 1397/7/18 هیات وزیران را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که: "تصویب نامه هیات وزیران بدون در نظر گرفتن مسایل فنی در خصوص آلایندگی خودروها، صرفا بر اساس عمر خودرو مقرر کرده، از تردد کلیه خودروهای شخصی با عمر بیش از 20 سال توسط پلیس جلوگیری به عمل آید. تصویب نامه مذکور اساسا به موضوع معاینه فنی توجه نکرده حال آن که مکانیزم معاینه فنی در کشور ما وجود دارد و چه بسا خودروهای تولید داخل که از کیفیت ساخت پایین تر برخوردارند با وجود سن کمتر از 20 سال در آزمون معاینه فنی قبول نمی‌شوند زیرا آلاینده هستند. دلایل دیگری که نشان‌دهنده اشکالات جدی این تصویب نامه است به شرح زیر به اطلاع می‌رساند: 1 تنها بخشی از خودرو که باعث ایجاد آلودگی هوا می‌شود موتور آن است که بعضا در صورتی که تنظیم نباشد ایجاد آلودگی می‌کند. 2 یک خودرو از اجزای مختلف بدنه و صندلی‌ها و اتاق و لاستیکها و موتور تشکیل شده که تنها بخشی که می‌تواند آلاینده هوا باشد، موتور خودرو است. پس می‌توان گفت که حتی اگر یک خودرو به دلیل قدمت عمر آن هوا را آلوده کند صرفا با تعویض موتور آن، موضوع آلایندگی هوا از بین می‌رود. 3 اساسا خودرو در کشور ما یک کالای با دوام و سرمایه است و به مانند مسکن بخشی از سرمایه مردم را تشکیل می‌دهد و کالای مصرفی محسوب نمی‌شود. همچنان که افرادی به شغل بازسازی خانه‌های قدیمی (نه تخریب و بنا کردن از نو) مشغول هستند خودرو هم قابل بازسازی و نوسازی است و تعدادی از افراد جامعه شغل شان همین بازسازی یا نوسازی خودروهای قدیمی است و با تصویب این قانون عملا آن‌ها بیکار می‌شوند. زیرا به صرف اینکه در سند خودرو عمر آن بالای 20 سال باشد با این مصوبه هیات وزیران امکان تردد و نوسازی ندارد. 4 با توجه به تحریم‌های ظالمانه کشورمان، این تحریم‌ها شامل فروش خودرو به کشورمان هم می‌شود و اساسا واردات خودروی نو و جدید را به کشور دچار ایراد کرده است . قطعا از رده خارج کردن تعداد زیادی خودرو که از لحاظ فنی آلاینده هم نیستند و در آزمون معاینه فنی قبول شده‌اند به صرف اینکه سن آن‌ها بالای 20 سال است و جلوگیری از تردد آن‌ها تصمیمی است که برخلاف مصالح ملی و مصالح ملت و مالکین آن‌ها می‌باشد. لذا نظر به اینکه آیین‌نامه مذکور در موضوع دادخواست باعث ایجاد ضرر و زیان برای موکل اینجانب شده است و نیز مضراتی برای بخش زیادی از شهروندان کشور و مالکین خودروها دربر دارد، خواهشمندم بدوا دستور توقف موقت آیین‌نامه فوق را صادر و نهایتا رای به ابطال آن صادر فرمایید. » در پی اخطار رفع نقصی که از طرف دفتر هیات عمومی دیوان عدالت اداری برای وکیل شاکی ارسال شده بود، وی به موجب لایحه مورخ 1397/12/15 اعلام کرده است که: "به موجب قاعده: 1 وجوب 2 توسل به دلیل عقلی و بنای عقلا 3 قاعده لاضرر و دفع ضرر محتمل 4 قاعده اتلاف، آیین‌نامه مذکور خلاف شرع می‌باشد، لذا با توجه به مغایرت آیین‌نامه با قواعد فقهی و شرعی ذکر شده و تضاد با حقوق مکتسبه موکل و منافع و مصالح عمومی خواستار ابطال آیین‌نامه به شرحی که ذکر آن رفت می‌باشم. " متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر است: "سازمان حفاظت محیط زیست وزارت صنعت، معدن و تجارت وزارت راه و شهرسازی وزارت کشور وزارت امور اقتصادی و دارایی هیات وزیران در جلسه 1397/6/21 به پیشنهاد مشترک سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت صنعت، معدن و تجارت و سازمان ملی استاندارد ایران و بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران و به استناد ماده (8) قانون هوای پاک مصوب 1396، آیین‌نامه اجرایی ماده یادشده را به شرح زیر تصویب کرد: آیین‌نامه اجرایی ماده (8) قانون هوای پاک ماده1 جدول سن فرسودگی انواع خودروها به شرح زیر تعیین می‌شود: ماده2 برای خودروهای سنگین و نیمه سنگین با قوای محرکه ترکیبی (هیبریدی) سن فرسودگی براساس قوه محرکه احتراقی تعیین می‌شود. ماده3 سن مجاز تردد خودروهای ردیفهای (1)، (1 3)، (2 3 و (7) در محدوده شهرهای تهران، مشهد، شیراز، اصفهان، تبریز، اراک، کرج و اهواز به میزان دو سال کمتر از سن مندرج در جدول موضوع ماده (1) این آیین‌نامه تعیین می‌شود. ماده4 در موارد زیر، دو سال به سن فرسودگی موضوع جدول ماده (1) این آیین‌نامه اضافه می‌شود: الف کلیه خودروهای دیزلی در صورت نصب پالایشگر (فیلتر) دوده استاندارد حداقل دو سال قبل از رسیدن به سن فرسودگی موضوع ماده (1) این آیین‌نامه. ب تعویض واکنش ساز (کاتالیست) و سامانه (سیستم) آلایندگی اگزوز برای تاکسیهای ردیف (22)جدول موضوع ماده (1) این آیین‌نامه. تبصره سازوکار اجرایی این ماده توسط وزارت کشور با همکاری سازمان حفاظت محیط زیست و نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران ظرف سه ماه تدوین و ابلاغ می‌شود. ماده5 نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران مکلف است برابر ماده (8) قانون هوای پاک مصوب1396 با جریمه تردد خودروهای فرسوده مندرج در جدول جریمه‌های تخلفات مربوط به حمل‌ونقل و عبور و مرور در کلیه نقاط کشور و مناطق آزاد تجاری صنعتی و ویژه اقتصادی و اصلاحات بعدی آن اعمال قانون نماید. ماده6 آن دسته از خودروهای ناوگان حمل‌ونقل عمومی بار و مسافر که در طرحهای نوسازی اعلام شده توسط دولت ثبت نام نموده‌اند، تا زمان تحویل خودروی جدید و حداکثر تا پایان سال 1398 از مقررات مربوط به خودروهای فرسوده موضوع ماده (8) قانون هوای پاک مستثنی می‌باشند. تبصره در صورتی که خودروهای جدید موضوع طرح‌های فوق الذکر آماده تحویل باشند و مالکان خودروهای مربوط از انجام اقدامات تکمیلی و یا پرداخت مبالغ مربوط به خرید خودروی جدید در موعد مقرر استنکاف نمایند، استثنای موضوع این ماده در خصوص خودروهای مذکور از تاریخ پایان فرصت اقدام مالکان آن‌ها، لغو می‌شود. دستورالعمل اجرایی این ماده توسط وزارتخانه‌های کشور و راه و شهرسازی با همکاری سازمان حفاظت محیط زیست و نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران تهیه و ابلاغ می‌شود. ماده7 وزارتخانه‌های کشور و راه و شهرسازی موظفند ظرف سه ماه نسبت به تدوین سایر راهکارهای کاهش سن ناوگان حمل‌ونقل عمومی بار و مسافر علاوه بر طرحهای نوسازی اعلام شده ازسوی دولت و ارائه آن‌ها به مراجع تصویب مربوط اقدام نمایند. ماده8 خودروهای موضوع تصویب نامه شماره73671/ت50234ه 1395/6/17 مربوط به آیین‌نامه شناسایی و صیانت از وسیله‌های نقلیه تاریخی، از شمول این آیین‌نامه مستثنی می‌باشند. ماده9 از تاریخ ابلاغ این تصویب نامه، ردیف(4) تصویب نامه شماره 92308/ت40587ک 1387/6/7 و اصلاحات بعدی آن و ردیف (1) تصویب نامه 212326/ت46320ه 1390/12/16 لغو می‌شوند. معاون اول رئیس جمهور " در پاسخ به شکایت مذکور، معاون حقوقی دولت (حوزه معاونت حقوقی رئیس جمهور) به موجب لایحه شماره 38683/60865 1398/5/16 توضیح داده است که: " مطابق ماده 8 قانون هوای پاک تمامی اشخاص حقیقی و حقوقی مالک وسیله نقلیه موتوری اعم از سبک و نیمه سنگین، موتور سیکلت، مکلفند وسایل نقلیه خود را پس از رسیدن به سن فرسودگی از رده خارج نمایند. تعیین سن فرسودگی بر اساس آیین‌نامه‌ای خواهد بود که به تصویب هیات وزیران خواهد رسید و دولت برابر قانون یاد شده صرفا سن فرسودگی در اجرای تکلیف قانونی تعیین کرده است. بنابراین آیین‌نامه نه تنها مغایرتی با قانون ندارد بلکه در جهت انجام تکلیف قانون و اجرای حکم ماده 80 قانون هوای پاک مصوب شده است. بنابراین رد شکایت مورد استدعاست. " در خصوص ادعای وکیل شاکی مبنی بر مغایرت آیین‌نامه مورد اعتراض با شرع مقدس اسلام، قائم مقام دبیر شورای نگهبان به موجب نامه شماره 99/102/16822 1399/2/21 اعلام کرده است که: «"با توجه به اینکه راههای مطمئن دیگری جهت احراز شرایط قانونی لازم برای ادامه فعالیت خودروها از جمله آلاینده نبودن وجود دارد، اطلاق از رده خارج شدن خودروها صرفا با رسیدن به سن مذکور در مصوبه، از جهت اسراف و تضییع حقوق مالکین، به نظر فقهاء معظم شورای نگهبان خلاف شرع شناخته شد» . هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1399/3/27 با حضور معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیات عمومی نظر به اینکه قائم مقام دبیر شورای نگهبان طی نامه شماره 99/102/16822 1399/2/21 اعلام کرده است که: موضوع تصویب نامه شماره 95200/ت55074 ه 1397/7/18 هیات وزیران، موضوع آیین‌نامه اجرایی ماده 8 هوای پاک، در جلسه مورخ 1399/2/8 فقهای معظم شورای نگهبان مورد بحث و بررسی قرار گرفت که به شرح ذیل اعلام نظر می‌گردد: با توجه به اینکه راههای مطمئن دیگری جهت احراز شرایط قانونی لازم برای ادامه فعالیت خودروها از جمله آلاینده نبودن وجود دارد، اطلاق از رده خارج شدن خودروها صرفا با رسیدن به سن مذکور در مصوبه از جهت اسراف و تضییع حقوق مالکین، خلاف شرع شناخته شد؛ بنابراین در اجرای حکم مقرر در تبصره 2 ماده 84 و ماده 87 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 و نیز مستند به مواد 88 و 13 قانون یاد شده و تبعیت از نظر فقهای شورای نگهبان حکم بر ابطال اطلاق مقرره مورد اعتراض در حد نظر فقهای شورای نگهبان از تاریخ تصویب مصوبه صادر می‌شود. هیات عمومی دیوان عدالت اداری معاون قضایی دیوان عدالت اداری مرتضی علی اشراقی