رای شماره 238390 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع: ابطال بندهای 1 الی 4 جدول مندرج در ماده واحده بخشنامه شماره 48695/ 655 مورخ 1403/5/17 معاون وزیر و رئیس سازمان غذا و دارو وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

شماره 0301564 - 1404/2/13 بسمه تعالی مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری با شماره دادنامه 140431390000238390 مورخ 1404/2/2 با موضوع: «بندهای 1 تا 4 جدول مندرج در ماده واحده بخشنامه شماره 48695/ 655 مورخ 1403/5/17 معاون وزیر و رئیس سازمان غذا و دارو وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی از جهت الحاق برخی از شرایط جدید به جدول شماره 2 ماده 15 آیین‌نامه تاسیس، ارائه خدمات و اداره داروخانه‌ها مصوب 1400/3/8 در خصوص امتیاز مدرک تحصیلی جهت بررسی صلاحیت به منظور دریافت موافق اصولی تاسیس داروخانه، از تاریخ تصویب ابطال شد» جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد. مدیرکل هیات عمومی و هیات‌های تخصصی دیوان عدالت اداری یداله اسمعیلی فرد تاریخ دادنامه: 1404/2/2 شماره دادنامه: 140431390000238390 شماره پرونده: 0301564 مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی: آقای محمدرضا کلاگر طرف شکایت: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موضوع شکایت و خواسته: ابطال بندهای 1 الی 4 جدول مندرج در ماده واحده بخشنامه شماره 48695/ 655 مورخ 1403/5/17 معاون وزیر و رئیس سازمان غذا و دارو وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال بندهای 1 الی 4 جدول مندرج در ماده واحده بخشنامه شماره 48695/ 655 مورخ 1403/5/17 معاون وزیر و رئیس سازمان غذا و دارو وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به‌طور خلاصه اعلام کرده است که: "همان‌طور که مستحضرید در حیطه فعالیت به امور پزشکی قانون‌گذار بر مجاز بودن موسساتی تاکید دارد که اولا توسط افرادی که تخصص مربوطه را دارند تاسیس گردند. ثانیا موسسین آن‌ها باید قبلا پروانه اشتغال به حرفه مربوطه را هم کسب نموده باشند با این توضیح که ماده 2 قانون طبابت 1290 و ماده1 قانون اصلاح خدمت خارج از مرکز پزشکان، دندانپزشکان و داروسازان مصوّب 1360 افراد متخصّص در امور پزشکی را فارغ التحصیلان مراکز آموزشی دانشگاهی در گروه پزشکی یا مدارس طبی داخلی یا خارجی برشمرده است و ماده1 قانون مربوط به خدمت پزشکان و پیراپزشکان مصوّب 1367 با اصلاحات بعدی عبارت «کلیه افراد ایرانی با تحصیلات فوق دیپلم و بالاتر گروه پزشکی» را قید نموده است. با توجه به ماده1 قانون مربوط به مقرّرات امور پزشکی و دارویی مصوّب 1334 و اصلاحات و الحاقات بعدی که از داروخانه به عنوان یکی از موسسات پزشکی نام برده شده و ماده 3 همین قانون که رشته داروسازی را یکی از رشته‌های پروانه دار حرف پزشکی بر شمرده است و با عنایت به مواد 1 و 2 قانون تعزیرات حکومتی امور بهداشتی و درمانی مصوّب 1367 و مواد قانونی مورد اشاره در خصوص لزوم داشتن دانشنامه یا تحصیلات دانشگاهی گروه پزشکی از به کار بردن لفظ متخصص در نص قانون چنین بر نمی‌آید که منظور قانون‌گذار افراد دیپلمه یا با تحصیلات غیررشته‌های پزشکی باشد. مستند به ماده 3 قانون مربوط به مقرّرات امور پزشکی و دارویی مصوّب 1334 با اصلاحات بعدی و بند 12 و 14 ماده1 قانون تشکیلات و وظایف وزارت بهداشت مصوّب سال 1367، منظور از پروانه کار یا اشتغال به حرفه، پروانه‌های موقت یا دائم پزشکی موضوع ماده 9 قانون اصلاح خارج از خدمت پزشکان، دندانپزشکان و داروسازان مصوّب سال 1360 می‌باشد که به تجویز تبصره ماده5 قانون مربوط به خدمت پزشکان و پیراپزشکان مصوّب سال 1367 با اصلاحات بعدی مجوز و لازمه مداخله و فعالیت در امور پزشکی داشتن پروانه‌های موصوف می‌باشد. به وضوح آشکار است قانون‌گذار در ایجاد و راه‌اندازی موسسات پزشکی شروط فوق را تعیین و تبیین نموده است چرا که در مواد 5، 6 و 7 قانون تعزیرات حکومتی امور بهداشتی برای فعالیت شاغلین حرف پزشکی و وابسته به امور فنّی به‌طور مجزّا به داشتن پروانه و مجوزهای قانونی کار و صلاحیت حرفه‌ای تاکید ورزیده است و مقوله تاسیس موسسات پزشکی و فعالیت شاغلین حرف پزشکی به امور فنّی دو موضوع جدا از هم و هریک نیازمند تخصّص لازم و واجد شروط قانونی می‌باشد. با کمال تعجب در ردیف 3 و 4 ماده واحده مورد اعتراض وزارت بهداشت برای مدارک کاردانی و کارشناسی و به بالاتر در رشته‌های علوم پزشکی قائل به امتیاز گشته است. همان‌طور که آیین‌نامه اجرایی وظایف و صلاحیت داروسازان شاغل در داروخانه (موضوع ابلاغیه شماره 48695/ 655 مورخ 1397/6/21 رئیس سازمان غذا و دارو) و رای شماره 249896 [140331390000249896] مورخ 1403/2/4 هیات عمومی دیوان عدالت اداری موید همین موضوع است و نظر وزارت بهداشت در حیطه تشخیص و تعیین صلاحیت متخصّصین گروه پزشکی مرجع است و به کار بردن الفاظ مبهم و کلی رشته‌های گروه پزشکی تنها مجوز دخالت در امور دارویی توسط سایر حرف پزشکی را فراهم نموده و تالی فساد و مضر سلامت جامعه و مخالف سیاست‌های کلی سلامت ابلاغی مقام معظّم رهبری است. در نهایت مستند به دلایل به شرح فوق ابطال بندهای 1 تا 4 ماده واحده بخشنامه مورد اعتراض و اعمال ماده13 مورد استدعاست." متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است: "بخشنامه شماره 48695/ 655 مورخ 1403/5/17 معاون وزیر و رئیس سازمان غذا و دارو و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی معاون محترم غذا و دارو دانشگاه/ دانشکده‌های علوم پزشکی، خدمات بهداشتی و درمانی سراسر کشور موضوع: الحاق ماده واحده به ضابطه تاسیس، ارائه خدمات و اداره داروخانه‌ها* ابلاغ رای کمیسیون مرکز (1403/4/19) با سلام و احترام؛ در اجرای دادنامه شماره 791167 [140231390000791167] به تاریخ 1402/3/30 هیات عمومی دیوان عدالت اداری مبنی بر «ابطال درج محدودیت مقرر در جزء 8 ماده1 آیین‌نامه تاسیس، ارائه خدمات و اداره داروخانه‌ها مصوّب 1400/3/8 وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی» و به منظور تعیین تکلیف متقاضیان، موضوع در کمیسیون قانونی ماده (20) مرکز به تاریخ 1403/4/19 مطرح و جهت وحدت عمل در معاونت/مدیریت غذا و دارو دانشگاه‌های علوم پزشکی سراسر کشور مقرّر گردید ماده واحده ذیل به ضابطه جاری تاسیس، ارائه خدمات و اداره داروخانه‌ها الحاق گردد. ماده واحده امتیاز مدرک تحصیلی جهت بررسی صلاحیت به منظور دریافت موافقت اصولی تاسیس داروخانه به شرح ذیل می‌باشد: ردیف مدرک تحصیلی امتیاز 1 مدرک دیپلم 500 امتیاز 2 مدرک دانشگاهی در رشته‌های غیرعلوم پزشکی 600 امتیاز 3 مدرک کاردانی و کارشناسی در رشته‌های علوم پزشکی 800 امتیاز 4 مدرک کارشناسی ارشد و بالاتر در رشته‌های علوم پزشکی 1000 امتیاز تبصره1 ملاک عمل در خصوص اصالت مدارک اشاره شده در جدول فوق، تاییدیه تحصیلی از وزارت مربوطه می‌باشد. تبصره2 امتیاز اشتغال متقاضیان فوق پس از ارائه گواهی از داروخانه محل اشتغال و شعبه سازمان تامین اجتماعی محل مبنی بر خدمت در داروخانه و تایید دانشگاه مربوطه، به میزان یک سوم» جدول ضریب محرومیت محل خدمت مشمولان قانون مربوط به خدمت پزشکان و پیراپزشکان» برای آن محل محاسبه می‌گردد. تبصره3 متقاضیان موضوع این ماده واحده مجاز به ثبت درخواست تحت عنوان ماده (9) و تبصره (4) ماده (4) آیین‌نامه تاسیس، ارائه خدمات و اداره داروخانه‌ها نمی‌باشند. تبصره4 مفاد جدول شماره (2) ماده (5) آیین‌نامه تاسیس، ارائه خدمات و اداره داروخانه‌ها به قوّت خود باقی می‌باشد. معاون وزیر و رئیس سازمان غذا و دارو وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی" در پاسخ به شکایت مذکور، معاون حقوقی و امور مجلس وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به موجب لوایح شماره 794/ 121 مورخ 1403/9/7 و 73007/ 662 مورخ 1403/7/29 توضیحاتی داده که خلاصه آن به قرار زیر است: "این وزارتخانه در آیین‌نامه مذکور با توجه به بندهای 1، 11 و 12 ماده1 قانون تشکیلات و وظایف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، بند (71) سیاست‌های کلی سلامت مصوب 1393/1/18، بند (الف) ماده 72 قانون برنامه ششم توسعه، ماده 8 قانون تشکیل وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مصوّب سال 1364، بند 1 آیین‌نامه اجرایی ماده 8 قانون فوق الذکر، ماده1 قانون مربوط به مقرّرات و امور پزشکی و دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی و سایر قوانین و مقرّرات موضوعه که شاکی نیز به برخی از آن‌ها اشاره نموده است، موسس داروخانه را داروساز اعلام نموده است لکن این جزء مورد ایراد سازمان بازرسی کل کشور قرار گرفته و هیات عمومی دیوان عدالت اداری به موجب دادنامه شماره 791167 [140231390000791167] مورخ 1402/3/30 هیات عمومی دیوان عدالت اداری نسبت به ابطال آن اقدام نموده است. همچنین در ضابطه تاسیس و اداره داروخانه‌ها ابلاغی 1395/7/25 و ضوابط پیشین، جدول امتیاز مدرک تحصیلی و نحوه کسب امتیاز اشتغال متقاضیان تاسیس داروخانه (دارای مدرک داروسازی و غیر آن) درج گردیده بود که عینا همان امتیازات در بخشنامه مذکور درج گردیده است و افرادی که مدرک غیرداروسازی دارند می‌توانند مطابق آن اقدام به تاسیس داروخانه نمایند. مطابق ماده (20) قانون مربوط به مقرّرات امور پزشکی و دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی مصوّب سال 1334 و اصلاحات و الحاقات بعدی آن، به صلاحیت موسسین داروخانه از جمله وظایف مصرّح کمیسیون تخصصی پیش‌بینی شده در این ماده می‌باشد. مطابق با اصل (138) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران «هریک از وزیران نیز در حدود وظایف خویش و مصوبات هیات وزیران حق وضع آیین‌نامه دارند. با توجه به مراتب فوق الذکر و بیان این نکته که امتیاز مدرک تحصیلی فقط بخشی از امتیازات لازم برای صدور پروانه تاسیس داروخانه می‌باشد، دغدغه شاکی وجاهتی نداشته و موجبی برای ابطال بخشنامه مذکور وجود ندارد." هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1404/2/2 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیات عمومی با عنایت به این که آیین‌نامه تاسیس، ارائه خدمات و اداره داروخانه‌ها مصوّب 1400/3/8 در مقام احصای ضوابط حاکم بر نحوه تاسیس داروخانه‌ها توسط وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تصویب شده و در ماده 5 این آیین‌نامه امتیازات مدارک تحصیلی متقاضیان تعیین گردیده است، بنابراین بندهای 1 تا 4 جدول مندرج در ماده واحده بخشنامه مورخ 1403/5/17 رئیس سازمان غذا و دارو از جهت الحاق برخی از شرایط جدید به جدول شماره 2 ماده 5 این آیین‌نامه خارج از حدود اختیارات پیش‌بینی شده برای رئیس سازمان غذا و دارو بوده و مستند به بند 1 ماده12 و مواد 13 و 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 از تاریخ صدور ابطال می‌شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب 1402/2/10) در رسیدگی و تصمیم‌گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است. رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری احمدرضا عابدی