رای شماره 1515 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع ابطال قسمت ج از جزء 222 (شرایط اختصاصی) از بند 22 (شرایط عمومی و اختصاصی ثبت‌نام و شرکت در آزمون سراسری)از بخش دوم دفترچه راهنمای ثبت‌نام و شرکت در آزمون سراسری ورود به دانشگاهها و موسسات آموزش عالی سال 1399

شماره 9900807 – 19/7/1400 بسمه تعالی جناب آقای اکبرپور رئیس هیات مدیره و مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 140009970905811515 مورخ 9/6/1400 با موضوع « قسمت ( ج ) از جزء 2 2 2 ( شرایط اختصاصی ) از بند 2 2 ( شرایط عمومی و اختصاصی ثبت‌نام و شرکت در آزمون سراسری ) از بخش دوم دفترچه راهنمای ثبت‌نام و شرکت در آزمون سراسری ورود به دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی سال 1399 ابطال شد » جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد . مدیرکل هیات عمومی و هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری – یدالله اسمعیلی فرد تاریخ دادنامه : 1400/6/9 شماره دادنامه : 1515 شماره پرونده : 9900807 مرجع رسیدگی : هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی : خانم سمیرا احمدپور سرقین موضوع شکایت و خواسته : ابطال قسمت ( ج ) از جزء 2 2 2 ( شرایط اختصاصی ) از بند 2 2 ( شرایط عمومی و اختصاصی ثبت‌نام و شرکت در آزمون سراسری ) از بخش دوم دفترچه راهنمای ثبت‌نام و شرکت در آزمون سراسری ورود به دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی سال 1399 گردش کار : شاکی به موجب دادخواستی ابطال قسمت ( ج ) از جزء 2 2 2 ( شرایط اختصاصی ) از بند 22 ( شرایط عمومی و اختصاصی ثبت‌نام و شرکت در آزمون سراسری ) از بخش دوم دفترچه راهنمای ثبت‌نام و شرکت در آزمون سراسری ورود به دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی سال 1399 را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به‌طور خلاصه اعلام کرده است که : " نظر به اینکه قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران با تثبیت قاعده تفکیک و استقلال قوای مقننه، مجریه و قضاییه از یکدیگر، وضع قانون در عموم مسائل را به شرح دو اصل 58 و 71 به مجلس شورای اسلامی و در حد مقرر در اصل 112 به مجمع تشخیص مصلحت نظام، اختصاص داده است، اطلاق قانون یا تعمیم مطلق وجوه ممیزه آن به مقررات موضوعه سایر واحدهای دولتی از جمله مصوبات شورای انقلاب فرهنگی و سازمان سنجش آموزش کشور، مبنای حقوقی و وجاهت قانونی ندارد . لذا مصوبات سازمان سنجش آموزش کشور و سایر نهادها و ارگانها، نمی‌تواند در خلاف جهت توزیع عادلانه فرصت‌ها و بهره‌مندی داوطلبان آزمون سراسری کشور از حق تحصیل، مورد استناد قرار گیرد . متاسفانه سازمان سنجش آموزش کشور به وظیفه ذاتی خود توجه و عمل نکرده و در بند ( ج ) از بند 2 2 2 مربوط به شرایط اختصاصی، ذیل بخش دوم شرایط و مقررات شرکت در آزمون سراسری موجود در صفحه 19 دفترچه راهنمای ثبت‌نام و شرکت در آزمون سراسری سال 1399 که بعضا با استناد به مصوبه جلسه مورخ 1362/12/6 شورای انقلاب فرهنگی ( ستاد انقلاب فرهنگی موقت ) حق شرکت طیفی از داوطلبان را در این آزمون سلب می‌کند که این ممانعت اساسی حقوقی و قانونی نداشته و استناد به خارج از قانون می‌باشد . لذا بند فوق‌الذکر خلاف قانون اساسی کشور و سایر قوانین است . بند مذکور صراحتا اعلام نموده « پذیرفته‌شدگان دوره روزانه سراسری سال 1398 در صورت ثبت‌نام و شرکت در آزمون سراسری سال 1399 منحصرا مجاز به انتخاب رشته در دوره‌های غیر روزانه ( نوبت دوم، شبانه، دانشگاه آزاد، پیام نور و ...) بوده و فقط در این دوره‌ها گزینش خواهند شد ». لذا عبارت « پذیرفته‌شدگان » به منزله استفاده حتمی داوطلب از حق آموزش رایگان نیست . زیرا ممکن است فرد پس از پذیرفته شدن در آزمون سراسری، بنا به حوادث و شرایط ( مانند ترس از گرفتاری به بیماری کرونا ) قادر به ثبت‌نام یا ادامه تحصیل در دانشگاه نباشد . در چنین مواردی فرد علیرغم قبولی در آزمون سراسری از حق تحصیل با استفاده از امکانات دولتی محروم می‌شوند . علی ایحال با عنایت به آرای مشابه دیوان و به خصوص رای شماره 1485 هیات عمومی دیوان عدالت اداری ( دادنامه شماره 98099709058114851398 / 7 / 23 ) و با تقدیم این دادخواست ابطال بند ( ج ) از بند 2 2 2 مربوط به شرایط اختصاصی، ذیل بخش دوم شرایط و مقررات شرکت در ازمون سراسری موجود در صفحه 19 دفترچه راهنمای ثبت‌نام آزمون سراسری سال 1399 مورد استدعاست . " متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است : " 2 2 شرایط عمومی و اختصاصی ثبت‌نام و شرکت در آزمون سراسری؛ برای شرکت در آزمون سراسری شرایط زیر لازم است : ... 2 2 2 شرایط اختصاصی ج پذیرفته‌شدگان دوره روزانه سراسری ( رشته‌های تحصیلی با آزمون و بدون آزمون ) سال 1398، در صورت ثبت‌نام و شرکت در آزمون سراسری سال 1399، منحصرا مجاز به انتخاب رشته در دوره‌های غیر روزانه ( نوبت دوم شبانه، دانشگاه آزاد اسلامی، پیام نور، غیر انتفاعی، ظرفیت مازاد، پردیس خودگردان و مجازی ) بوده و فقط در این دوره‌ها گزینش خواهند شد . ضمن اینکه بر اساس توضیحات بند 6 بخش تعاریف مندرج در صفحه 39 همین دفترچه راهنما، ضمن تکمیل فرم شماره 2 ( فرم انصراف مندرج در صفحه 70 ) بایستی تا تاریخ 98 / 12 / 25 انصراف قطعی خود را از تحصیل اعلام نموده و مورد مربوط در بند 33 فرم تقاضانامه ثبت‌نام را نیز علامت‌گذاری نمایند ." در پاسخ به شکایت مذکور، رئیس سازمان سنجش آموزش کشور به موجب لایحه شماره 1153 1400/2/2 توضیح داده است که : " بدوا شاکی در آزمون سراسری سال 1398 شرکت و در رشته حقوق دانشگاه اردبیل ( دوره روزانه ) قبول شده‌اند طبق مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی و شورای سنجش و پذیرش دانشجو پذیرفته‌شدگان دوره روزانه سال 98 حق انتخاب کد رشته‌های دوره روزانه در آزمون سراسری سال 1399 را ندارند و می‌بایست کد رشته‌های غیر روزانه را انتخاب کنند . ظرفیت پذیرش دانشجو در دانشگاه‌های دولتی بسیار محدود است و چنانچه محدودیت فوق الذکر لحاظ نشود ظرفیت برخی رشته‌های دانشگاه دولتی خالی خواهد ماند به عنوان مثال تحصیل در رشته حقوق دانشگاه اردبیل ( دوره روزانه ) آرزوی کثیری داوطلبان گروه علوم انسانی است ولیکن شاکی با قبولی در این رشته و سپس با انصراف از دانشگاه موجب هدر رفتن یک ظرفیت دانشگاه‌های دولتی شده است اگر محرومیت انتخاب دوره روزانه در کنکور سال بعد برداشته شود تعداد کثیری از پذیرفته‌شدگان همانند شاکی پس از قبولی و ثبت‌نام در دانشگاه انصراف داده و سال آینده مجددا همین رویه تکرار خواهد شد این امر موجب خواهد شد ظرفیت دانشگاه‌های دولتی خالی بماند و تعداد اندکی از داوطلبان از تحصیل رایگان که حق همه است برخوردار شوند . با عنایت به مراتب مذکور ابطال موضوع خواسته موجب خواهد شد تعداد قلیلی از تحصیل رایگان برخوردار شوند اگر ممنوعیت مورد نظر برداشته شود همه ساله بسیاری از قبول شدگان دوره روزانه سال بعد دوباره در کنکور شرکت خواهند کرد و ظرفیت دانشگاه‌های دولتی در دست عده‌ای معدود خواهد افتاد لذا در راستای عدالت آموزشی و حفظ حقوق عامه داوطلبان صدور قرار رد شکایت مورد تقاضا است . " هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1400/6/9 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است . رای هیات عمومی اولا : وظایف و اختیارات شورای سنجش و پذیرش دانشجو در 6 بند در ماده 3 قانون سنجش و پذیرش دانشجو در دانشگاهها و مراکز آموزش عالی کشور مصوب سال 1392 احصاء شده و از هیچ یک از بندهای مذکور صلاحیت ایجاد محرومیت از شرکت در آزمون به مدت یک سال برای پذیرفته‌شدگان دوره روزانه که در دانشگاه محل قبولی ثبت‌نام کرده و یا نکرده باشند، استنباط نمی‌شود و برنامه‌ریزی، هماهنگی و نظارت بر نحوه سنجش و پذیرش دانشجو که به موجب صدر ماده 2 قانون فوق‌الذکر به عنوان هدف تشکیل شورای سنجش و پذیرش دانشجو تعیین شده، مجوزی بر ایجاد تضییق برای شرکت در آزمون سال بعد از قبولی نیست . ثانیا : ایجاد محدودیت برای شرکت در آزمون سال بعد از قبولی، موجب اعمال محدودیت حق بر آموزش به عنوان یکی از حقوق بنیادین شهروندان است و با بند سوم اصل 3 و اصل 30 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مغایرت دارد و این امر در رای شماره 1404 1398/7/23 هیات عمومی دیوان عدالت اداری نیز مورد تاکید قرار گرفته است . بنا به مراتب فوق، قسمت « ج » از جزء 2 2 2 ( شرایط اختصاصی ) از بند 2 2 ( شرایط عمومی و اختصاصی ثبت‌نام و شرکت در آزمون سراسری ) از بخش دوم ( شرایط و مقررات شرکت در آزمون سراسری ) دفترچه راهنمای ثبت‌نام و شرکت در آزمون سراسری ورود به دانشگاهها و موسسات آموزش عالی در سال 1399 که محرومیت از شرکت در آزمون را به مدت یک سال برای پذیرفته‌شدگان دوره روزانه که در دانشگاه محل قبولی ثبت‌نام کرده و یا نکرده باشند ایجاد کرده است، خارج از حدود اختیارات مرجع تصویب‌کننده و مغایر با قوانین و مقررات مذکور بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود . رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری حکمتعلی مظفری