رای شماره 1237165 هیئت تخصصی اداری و امور عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع رد شکایت درخواست ابطال بخشنامه اعمال درجه‌بندی حوزه‌های ثبتی توسط سازمان ثبت اسناد و املاک کشور برای پذیرفته شدگان آزمون سردفتری اسناد رسمی 1401 (تاریخ درج در مطبوعات 1402/7/18) و بخشنامه اصلاحی مورخ 1402/9/9

هیئت تخصصی اداری و امور عمومی * شماره پرونده: ه ت/ 0300377 0300378 0300376 0300375 0300374 0300373 0300372 0300330 0300381 0300380 0300379 * شماره دادنامه سیلور: 140431390001237165 تاریخ: 1404/05/25 * شاکیان: مریم اصغری و 10 شاکی دیگر * طرف شکایت: سازمان ثبت اسناد و املاک کشور * موضوع شکایت و خواسته: درخواست ابطال بخشنامه اعمال درجه‌بندی حوزه‌های ثبتی توسط سازمان ثبت اسناد و املاک کشور برای پذیرفته شدگان آزمون سردفتری اسناد رسمی 1401 (تاریخ درج در مطبوعات 1402/7/18) و بخشنامه اصلاحی مورخ 1402/9/9 *دلایل شاکیان برای ابطال مقرره مورد شکایت (حسب مورد با تصریح به مغایرت با قانون یا شرع یا خروج از حدود اختیارات: 1 اینجانب به عنوان شاکی این پرونده پذیرفته شده آزمون سردفتری 1401 براساس دفترچه ثبت نام آزمون طبق ماده 3 تسهیل صدور مجوزهای کسب و کار (که جایگزین ماده5 قانون دفاتر اسناد رسمی مصوب 1354 شده است) در آذر ماه 1401 برگزار و تنها ملاک پذیرفته شدن در آزمون سردفتری را کسب نمره 70 درصد میانگین بوده است که آن هم به صورت آزمون کشوری و سراسری و واحد برگزار شده است و با توجه به اینکه در زمان ثبت نام آزمون سردفتری 1401 در سایت سازمان سنجش محل سکونت (شهر تهران) مبنای تاسیس دفتر اینجانب بوده و با این قصد به لحاظ شرایط زندگی (متاهل و دارای 2 فرزند کوچک می‌باشم) در آزمون شرکت نموده و عملا امکان تاسیس دفتر غیر از محل سکونت برای اینجانب مقدور نمی‌باشد و به لحاظ اینکه طبق تبصره 4 ماده 1 قانون تسهیل صدور مجوزهای کسب و کار ایجاد هر نوع محدودیت جغرافیایی و غیره ممنوع شده است و نکته اصلی اینکه هر کس در هر نقطه بدون وجود هر نوع محدودیت طبق این تبصره توانایی و حق تاسیس دفتر را دارا می‌باشد، لذا اقدام به درجه‌بندی حوزه‌های ثبتی (تعیین محل دفتر) به استناد تبصره 1 ماده 3 آیین‌نامه اصلاح شده قانون دفاتر اسناد رسمی مصوب 1403/3/24، 6 ماه بعد از برگزاری آزمون به اینجانب تحمیل شده است که هدفی جز انصراف و ریزش پذیرفته شدگان را نداشته است و این در حالی است که اینجانب همه اقدامات از قبیل ارائه تعهد و انجام مراحل پزشکی و آزمایشات را انجام داده و سازمان ثبت نیز وعده صدور ابلاغ تا پایان فروردین 1402 را داده بود حال طبق نص صریح اصول و قوانین از جمله حق مکتسبه ایجاد شده به واسطه قبولی در آزمون سردفتری قبل از اصلاح آیین‌نامه قانون دفاتر بر اساس ماده 4 قانون مدنی و اصل عطف به ما سبق نشدن قوانین و اصل انتظار مشروع از قوانین و همچنین قاعده قبح عقاب بلابیان (رفتار طبق آیین‌نامه‌ای که در زمان ثبت نام و آزمون موجود نبوده است) و نیز تبصره 4 ماده 1 قانون تسهیل مبنی بر عدم امکان ایجاد هر نوع محدویت در مسیر صدور مجوز، محدودیت ایجاد شده پس از آزمون قابل قبول نبوده فلذا خواسته اصلی اینجانب عدم شمول و عدم تسری و اعمال درجه‌بندی حوزه‌های ثبتی آیین‌نامه مزبور و رفع محدودیت ایجاد شده می‌باشد. 2 آیین‌نامه اصلاح شده قانون دفاتر اسناد رسمی پس از آزمون سردفتری (1402/3/24) از چند جهت دارای اشکالات و نیز مورد اعتراض پذیرفته شدگان سردفتری 1401 می‌باشد؛ چرا که اولا: طبق اصول مسلم حقوقی آیین‌نامه اصلاح شده پس از آزمون نمی‌تواند شامل پذیرفته شدگان سردفتری 1401 شود. ثانیا: درجه‌بندی حوزه‌های ثبتی موضوع تبصره یک ماده 3 آیین‌نامه قانون دفاتر با ایجاد محدودیت مخالف صریح تبصره 4 ماده 1 قانون تسهیل صدور مجوزهای کسب و کار که ایجاد هر نوع محدودیت جغرافیایی جهت جذب پذیرفته شدگان را ممنوع می‌داند می‌باشد و در نتیجه ایجاد این محدودیت‌ها، اعتراضات و مراجعات مکرر و مکاتبات فراوان و درخواست‌های عدیده از سازمان ثبت و مراجع مختلف را موجب گردیده است. ولی متاسفانه سازمان ثبت از رسیدگی و حل مشکل ایجاد شده امتناع نموده است. 3 در راستای تکلیف تبصره 4 ماده 16 قانون دیوان عدالت اداری، اینجانب در تاریخ 1404/8/24 به سازمان ثبت اسناد و املاک کشور اظهارنامه ارسال نموده و پیرو پاسخ اظهارنامه مورخ 1403/9/5 به شماره 140355032114000135 از لحاظ اصول و قواعد حقوقی دارای اشکالات اساسی ذیل می‌باشد. الف) اختیارات سازمان ثبت درخصوص تعیین حوزه‌های ثبتی در ماده 81 قانون ثبت توسط تبصره 4 ماده 1 قانون تسهیل تخصیص یافته است. ب) قانون مدیریت خدمات کشوری مربوط به دستگاه‌های اجرایی و دولتی کشور است در حالی که دفاتر اسناد رسمی بر اساس قانون دفاتر اسناد رسمی، جزو دفاتر خدمات رسان خصوصی در بخش عمومی محسوب می‌شوند و این قانون مشمول دفاتر اسناد رسمی نمی‌شود همچنین اینجانب به موجب قانون تسهیل مجوزهای کسب و کار که یک قانون امری و موخرالتصویب است در آزمون سردفتری قبول شدم و قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب 1386/7/8 شامل حال اینجانب نمی‌شود. ج) ضمنا اشاره به تبصره 1 ماده 3 آیین‌نامه قانون دفاتر اسناد رسمی که در تاریخ 1402/3/24 تصویب شد و اینجانب 6 ماه قبل از اصلاح این آیین‌نامه در تاریخ 1401/9/25 در آزمون سردفتری اسناد رسمی شرکت کردم و حدودا در تاریخ 1401/11/26 در آزمون سردفتری اسناد رسمی سال 1401 قبول شدم و برای اینجانب حق مکتسبه ایجاد شده است و همان‌طور که مستحضر هستید بر اساس اصول مسلم حقوقی و اصل عطف به ماسبق نشدن قوانین مدنی و ماده 4 قانون مدنی این آیین‌نامه اصلاحی و درجه‌بندی حوزه‌های ثبتی شامل حال اینجانب نمی‌شود و صراحتا اعلام می‌دارم که اعمال این درجه‌بندی‌های حوزه‌های ثبتی بر اساس آیین‌نامه اصلاحی قانون دفاتر اسناد رسمی مورخ (1402/3/24) برای پذیرفته شدگان آزمون سردفتری 1401 توسط سازمان ثبت اسناد و املاک کشور مصداق تخلف اداری محسوب می‌شود. 4 سازمان ثبت اسناد و املاک کشور مکلف است بدون وجود هر نوع محدودیت همچنان که ریاست محترم قوه قضائیه در سند تحول قضایی قوه قضائیه مصوب 6 فروردین 1403 به رعایت قانون تسهیل صدور مجوزهای کسب و کار در پذیرش حرفه سردفتری تاکید داشته‌اند نسبت به صدور ابلاغ سردفتری برای آن‌ها اقدام نماید. 5 همان‌طور که مستحضر هستید برخوردها و رفتارهای دوگانه و سلیقه‌ای و مصادره به مطلوب نمودن قانون شایسته نیست چرا که در طول این مدت از زمان قبول شدن در آزمون سردفتری سازمان ثبت مکررا در همه مکاتبات به رعایت ماده 4 قانون مدنی و اصل عطف به ما سبق نشدن قوانین مدنی و ماده 4 قانون مدنی و قاعده قبح عقاب بلابیان که از اصول و قواعد آمره می‌باشند اصرار ورزیده ایم. 6 در بیان ظلم و اجحاف آشکار در حق پذیرفته شدگان آزمون سردفتری 1401 متذکر می‌شود علیرغم بلاتکلیفی آن‌ها در این مدت 2 سال، سازمان با برگزاری دو آزمون سردفتری برای سال‌های 1402 و 1403 و با اعمال جدول درجه‌بندی متفاوت نسبت به 1401، اکثر پذیرفته‌های 1402 را در زمره درجه یک قرار داده در حالی که نمره تراز کسب شده در آزمون سردفتری 1401 بیشتر از دو آزمون می‌باشد و طبق جدول درجه‌بندی سال 1402 اکثریت پذیرفته شدگان سردفتری 1401 در ردیف شهرهای درجه یک قرار می‌گیرند. مشخصا پیداست دلیل و منطق روشنی برای این درجه‌بندی حوزه‌های ثبتی وجود ندارد و سوال این است که چرا با وجود اولویت و نیز ظرفیت برای پذیرفته شدگان سردفتری 1401 بیش‌ترین محدودیت شامل آن‌ها می‌شود؟ و چرا علیرغم کسب نمره تراز بسیار بالاتر نسبت به آزمون‌های 1402 و 1403 مشمول درجات پایین قرار داده شده‌اند؟ متاسفانه با وجود تعداد بالای شرکت‌کننده و نیز نمره تراز بالا در آزمون سردفتری 1401 و با در نظر گرفتن اینکه در زمان آزمون سردفتری 1401 اصلا موضوع درجه‌بندی مطرح نبوده است برعکس بیش‌ترین محدودیت و سخت‌گیری نسبت به آنان اعمال شده است. از حضرتعالی ابطال بخشنامه اعمال درجه‌بندی حوزه‌های ثبتی توسط سازمان ثبت برای پذیرفته شدگان آزمون سردفتری اسناد سال 1401 که در سال 1402 اعمال گردید و تاریخ درج خبر در مطبوعات 1402/7/18 و بخشنامه اصلاحی مورخ 1402/9/9 را استدعا دارم که در همین راستا تقاضای استعلام شماره و تاریخ بخشنامه فوق از سازمان ثبت مورد استدعاست (چرا که در مراجعات حضوری مکرر به سازمان شماره و تاریخ بخشنامه را اعلام نکردند). آنچه که مورد توقع می‌باشد عبارت است از اینکه درجه‌بندی موضوع تبصره 1 ماده 3 این آیین‌نامه قابلیت اجرا و تطبیق جهت تعیین محل حوزه ثبتی اینجانب را ندارد و نمی‌تواند مبنای تعیین محل دفتر برای اینجانب باشد، به عبارتی آیین‌نامه مربوطه شامل اینجانب نمی‌گردد تا درجه‌بندی برای اینجانب قابل اجرا باشد، در نتیجه اینجانب متقاضی صدور ابلاغ سردفتری جهت تاسیس دفتر در شهر تهران که در زمان ثبت و مراحل بعدی به عنوان محل سکونت و نیز انجام مراحل تحقیق در آن شهر صورت پذیرفته می‌باشم، نتیجه و هدف ارائه دادخواست حاضر، عدم شمول آیین‌نامه موخرالتصوب بعد از آزمون و صدور ابلاغ سردفتری اینجانب بدون هر نوع محدودیت از جمله محدودیت درجه‌بندی و جغرافیایی طبق تبصره ماده 1 قانون تسهیل صدور مجوزها می‌باشد. * پاسخ طرف شکایت: مطابق ماده 3 قانون تسهیل صدور مجوزهای کسب و کار سازمان مکلف گردیده است هر ساله از طریق سازمان سنجش آموزش کشور نسبت به برگزاری آزمون سردفتری اسناد رسمی اقدام و پذیرفته شدگان جهت طی مراحل مقتضی به سازمان ثبت اسناد و املاک کشور معرفی گردند. سازمان ثبت جهت طی مراحل مقتضی پذیرفته شدگان اقدامات بعدی را مطابق قوانین و مقررات مربوطه معمول می‌نماید. 1 طولانی شدن روند صدور ابلاغ پذیرفته شدگان به دلیل اعمال مقرره هیئت مقررات زدایی و فضای محیط کسب و کار مبنی بر صدور مجوزهای سردفتری از طریق درگاه ملی صدور مجوزهای کسب و کار بوده که این کار نیازمند ایجاد بستر فنی برای اتصال سامانه تخصصی سازمان (سامانه ثبت من) به درگاه ملی صدور مجوزهای کسب و کار بود که با تلاش و پیگیری‌های معاونت فناوری سازمان این بستر مهیای بارگذاری مدارک گردید. 2 با تصویب و اجرایی شدن قانون تسهیل صدور مجوزهای کسب و کار اصلاح ماده 3 آیین‌نامه قانون دفاتر اسناد رسمی در دستور کار بود و آیین‌نامه اصلاحی سرانجام در اجرای قانون تسهیل صدور مجوزهای کسب و کار در مورخ 1402/3/24 به تصویب رئیس محترم قوه قضائیه رسید. با توجه به اینکه تصویب آیین‌نامه مذکور قبل از شروع فرایند اداری پذیرفته شدگان بود بنابراین مفاد ماده 3 آیین‌نامه اصلاحی از جمله بررسی صلاحیت پذیرفته شدگان (موضوع مواد 12 و 15 قانون دفاتر اسناد رسمی) انجام اختبار از پذیرفته شدگان موضوع بند (پ) ماده 3 آیین‌نامه قانون دفاتر اسناد رسمی و انتخاب محل دفترخانه مبنای تراز نمره علمی موضوع تبصره 1 ماده 3 آیین‌نامه قانون دفاتر برای پذیرفته شدگان شامل می‌گردید. لذا سازمان پس از اعلام نتیجه قبولی پذیرفته شدگان از طریق سازمان سنجش دقیقا مطابق آیین‌نامه و مقررات مربوطه عمل نموده و هیچ‌گونه محدودیتی برای پذیرفته شدگان اعمال ننموده است. 3 در خصوص درجه‌بندی حوزه‌های ثبتی که مورد ادعای شاکی می‌باشد اعلام می‌دارد ادارات ثبت اسناد و املاک با توجه به ماده 29 قانون مدیریت خدمات کشوری و بر شاخص‌های اختصاصی و عمومی از قبیل جمعیت، وسعت، تعداد اسناد، مقدار پرونده‌های ثبتی و ... به درجات یک الی 6 درجه‌بندی شده است از این رو سازمان در راستای رعایت عدالت احترام به عامه و آحاد ملت ارجمند و به منظور رفاه حال عموم و دسترسی آسان به خدمات ثبتی در تمام مناطق حوزه‌های ثبتی برابر ماده 81 قانون ثبت که مقرر داشته است «در نقاطی که وزارت عدلیه مقتضی بداند برای تنظیم اسناد رسمی (دفاتر اسناد رسمی) به عده کافی معین خواهد کرد»، دفتر اسناد رسمی تعیین نموده است. 4 در مورد تعیین محل دفترخانه با توجه به اینکه اجرای آیین‌نامه قانون دفاتر اسناد مصوب ریاست محترم و عالی قوه قضائیه لازم الاجرا می‌باشد، لذا در اجرای تبصره یک ماده 3 آیین‌نامه مذکور متقاضیان سردفتری بر اساس نمره و امتیاز مکتسبه و به تناسب درجات حوزه‌های ثبتی محل دفترخانه را انتخاب می‌نمایند. لذا بنا به مراتب فوق و برخلاف ادعای شاکی تراز نمره علمی و درجه‌بندی حوزه‌های ثبتی دارای وجاهت و مستند به آیین‌نامه قانون دفاتر رسمی مصوب ریاست محترم قوه قضائیه می‌باشد و محدودیتی در طی مراحل و فرایند تعیین محل دفترخانه ایجاد نشده، تکلیف قانونی اجرا شده است. 5 درخصوص ادعای شاکی مبنی بر ایجاد تفاوت در پذیرفته شدگان سال‌های 1401، 1402 و 1403 اعلام می‌دارد با توجه به تبصره یک ماده 3 آیین‌نامه قانون دفاتر اسناد رسمی که مقرر داشته متقاضیان سردفتری بر اساس نمره و امتیاز مکتسبه و به تناسب درجات حوزه ثبتی محل دفترخانه را انتخاب می‌نمایند، بنابراین پذیرفته شدگان در آزمون‌های سنوات یاد شده دارای نمرات و امتیازات متفاوت از هم بوده که به تناسب نمره اکتسابی به درجات ثبتی توزیع شده‌اند و از این حیث تمامی مقررات رعایت شده است. 6 ماده 3 قانون تسهیل صدور مجوزهای کسب و کار صرفا ماده 5 قانون دفاتر اسناد رسمی را اصلاح نموده و سایر مواد قانونی از جمله ماده 81 قانون ثبت که توزیع مناسب دفاتر اسناد رسمی در نقاط مختلف کشور جهت تنظیم اسناد رسمی می‌باشد به قوت خود باقی است و ادعای شاکی فاقد مبنای قانونی می‌باشد. * پرونده کلاسه 0300330 ه ع با موضوع "ابطال بخشنامه اعمال درجه‌بندی حوزه‌های ثبتی توسط سازمان ثبت اسناد و املاک کشور برای پذیرفته شدگان آزمون سردفتری اسناد رسمی سال 1401" در جلسه هیئت تخصصی اداری و امور عمومی مطرح و به شرح آتی اتخاذ تصمیم گردید: رای هیئت تخصصی اداری و امور عمومی دیوان عدالت اداری بر اساس ماده 75 قانون دفاتر اسناد رسمی و کانون سر دفتران و دفتریاران مصوب 1354/4/25 با آخرین اصلاحات تا تاریخ 1375/3/6 وزارت دادگستری مکلف است کلیه آیین‌نامه‌های مذکور در مورد این قانون را ظرف مدت شش ماه از تاریخ تصویب این قانون تهیه و به موقع اجرا بگذارد. در اجرای ماده 75 قانون دفاتر اسناد رسمی و کانون سردفتران و دفتریاران و بنا به پیشنهاد رئیس سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، "آیین‌نامه قانون دفاتر اسناد رسمی و کانون سردفتران و دفتریاران" و بر اساس ماده 93 این آیین‌نامه در تاریخ 1399/12/28 به تصویب رئیس قوه قضائیه رسیده است و به موجب تبصره 1 ماده 3 آیین‌نامه قانون دفاتر اسناد رسمی و کانون سردفتران و دفتریاران مصوب رئیس قوه قضائیه با آخرین اصلاحات و الحاقات مصوب 1402/3/24 سازمان پس از طی مراحل بند «پ» متناسب با امتیاز علمی مکتسبه پذیرفته شدگان و اعلام محل مورد تقاضای آنان نسبت به صدور ابلاغ سردفتری بر مبنای درجات حوزه‌های ثبتی استان مربوط اقدام خواهد نمود. علی هذا نظر به اینکه درجه‌بندی حوزه‌های ثبتی در مقرره مورد شکایت (بخشنامه اعمال درجه‌بندی حوزه‌های ثبتی توسط سازمان ثبت اسناد و املاک کشور برای پذیرفته شدگان آزمون سردفتری اسناد رسمی) در راستای قانون یاد شده و آیین‌نامه مصوب رئیس قوه قضائیه به شرح مذکور به تصویب رسیده است در نتیجه با اتفاق آراء اعضای هیئت تخصصی اداری و امور عمومی و مستندا به بند «ب» ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی 1402/02/10 ) رای به رد شکایت صادر می‌شود؛ این رای ظرف بیست روز از تاریخ صدور، از سوی رئیس ارزشمند یا ده نفر از قضات گرانقدر دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است. بر اساس ماده 93 قانون یاد شده آرای هیئت‌های تخصصی و هیئت عمومی در ابطال و عدم ابطال مصوبات موضوع بند (1) ماده (12) این قانون، در رسیدگی و تصمیم‌گیری مراجع قضایی و اداری، معتبر و ملاک عمل است. رئیس هیئت تخصصی اداری و امور عمومی دیوان عدالت اداری زین العابدین تقوی