رای شماره 708235 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع: ابطال ردیف 3 از بند اول و ردیف 2 از بند دوم دستورجلسه هفتمین جلسه کمیته صلاحیّت حرفهای مورخ 1402/11/29 مصوب وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با موضوع ممنوعیت اعمال جراحی زیبایی توسط پزشکان عمومی
مرتبط با
شماره 0301087 – 1404/4/2 بسمه تعالی مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری با شماره دادنامه 140431390000708235 مورخ 1404/3/20 مبنی بر: ردیف 3 از بند اول و ردیف 2 از بند دوم دستورجلسه هفتمین جلسه کمیته صلاحیّت حرفهای مورخ 1402/11/29 مصوب وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با موضوع ممنوعیت اعمال جراحی زیبایی توسط پزشکان عمومی ، ابطال شد. جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال میگردد. مدیرکل هیات عمومی و هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری یداله اسمعیلی فرد تاریخ دادنامه: 1404/3/20 شماره دادنامه: 140431390000708235 شماره پرونده: 0301087 مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی: آقای رضا لاری پور هرات طرف شکایت: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موضوع شکایت و خواسته: ابطال ردیف 3 از بند اول و ردیف 2 از بند دوم دستورجلسه هفتمین جلسه کمیته صلاحیّت حرفهای مورخ 1402/11/29 وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال مصوبه هفتمین جلسه کمیته صلاحیّت حرفهای مورخ 1402/11/29 وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که: "به استحضار میرساند یکی از قواعد و اصول لازم الاتباع در حوزه حقوق عمومی که در اصل 173 قانون اساسی و نیز در مواد 1 و 12 قانون دیوان عدالت اداری مورد تاکید قرار گرفته آن است که مقامات و مراجع اداری اختیار وضع مقرره و مصوبه و بخشنامهای برخلاف قوانین موضوعه و خارج از حدود اختیارات قانونی را دارا نمیباشند و به منظور اجرای قانون و عدالت بر اساس اصل 170 قانون اساسی و ماده 12 قانون دیوان عدالت اداری رسیدگی به اینگونه موارد در دیوان عدالت اداری قابل طرح و شکایت میباشد. متاسفانه وزارت بهداشت عالما و عامدا (به دلیل تذکرات فراوان از سوی نظام پزشکی) مصوبه مورد اعتراض را که در خصوص تعیین صلاحیّت حرفهای برای پزشکان میباشد برخلاف ماده واحده قانون تعیین صلاحیّت حرفهای و خارج از اختیار تصویب نموده است. بدین توضیح که مطابق قانون اخیرالذکر برای تعیین صلاحیت حرفهای شاغلین حرف پزشکی تشریفاتی منظور گردیده که براساس آن وزارت بهداشت و سازمان نظام پزشکی با همکاری یکدیگر و کسب نظر از سازمان نظام پزشکی بایستی آییننامه مربوطه را تنظیم و تدوین نمایند. بدیهی است این که قانونگذار در تدوین آییننامه به سازمان نظام پزشکی حق مشارکت اعطاء نموده دارای مفهوم میباشد که اتفاقا در سایر قوانین از جمله در قانون بهبود مستمر محیط کسب و کار بدان اشاره شده و همواره قانونگذار به مراجع حاکمیتی تکلیف نموده است که هر وقت قصد وضع مقررهای در مورد صاحبان حرف مختلف به ویژه بخش خصوصی دارند بایستی مقرّرات صنفی را با کسب نظر و لحاظ نظر تشکیلات صنفی ذی ربط تنظیم نمایند که در مصوبه مذکور این حکم قانونی مورد رعایت قرار نگرفته است. هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شرح دادنامه شماره 2363 [9809970905812363] مورخ 1398/8/14 نامهای از شورای آموزش پزشکی و تخصّصی که متضمن تایید صلاحیّت حرف پزشکی بود را با همین استدلال ابطال نموده است. با عنایت به غیرقانونی بودن مصوبه و تجویز ماده 13 از قانون دیوان عدالت، ابطال آن از تاریخ تصویب مورد استدعا میباشد." متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است: "هفتمین جلسه کمیته صلاحیّت حرفهای مورخ 1402/11/29 وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی حاضرین: آقایان دکتر باقری فرد، دکتر حسن زاده، دکتر حجازی، دکتر ثابت، دکتر یزدانی، دکتر دریاباری، دکتر ادبی، دکتر مدیریان، دکتر حیدری، خانم دکتر بخشنده جلسه با تلاوتی از آیات کلام ا... مجید از ساعت 7 الی 9 صبح روز یک شنبه مورخ 1402/11/29 در سالن غدیر معاونت آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تشکیل و تصمیمات زیر اتّخاذ گردید: بند اول دستور جلسه: صلاحیت بالینی پزشکان عمومی در زمینه فعالیتهای زیبایی، از قبیل پوست، مو، تزریق ژل، بوتاکس، لیزر و موهای زائد و ... مطرح و پس از بحث و بررسی مقرّر گردید: 1 ....................... 2 ....................... 3 با توجه به برنامه آموزشی دوره دکتری عمومی پزشکی موجود، انجام اعمال جراحی زیبایی توسط پزشکان عمومی ممنوع است. بند دوم دستوجلسه: نامه شماره 9311 / 107 د مورخ 1402/11/2 مدیرکل محترم حقوقی، املاک و تنظیم مقرّرات در خصوص مجوز انجام اقدامات زیبایی بهوسیله دستگاه لیزر مطرح و مقرّر گردید: 1 ....................... 2 لیزر موهای زائد میتواند توسط پزشک عمومی انجام شود ولی لازم است پزشک عمومی دوره مهارتی مصوّب مرکز ملّی مهارتی را دیده باشد. معاون آموزشی و دبیر شورای آموزش پزشکی و تخصّصی دبیر شورای عالی برنامهریزی علوم پزشکی دبیر کمیسیون انجمنهای علمی گروه پزشکی سرپرست مرکز نظارت و اعتباربخشی امور درمان مدیرکل دفتر ارزیابی فنّاوری و تدوین استاندارد و تعرفه سلامت مشاور فنّی معاونت درمان دبیر شورای آموزش دندانپزشکی و تخصّصی دبیر شورای آموزش پزشکی عمومی رئیس مرکز ملّی آموزش مهارتی و حرفهای علوم پزشکی " در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل حقوقی، املاک و تنظیم مقرّرات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به موجب لایحه شماره 107/4374 مورخ 1403/7/29 توضیحاتی داده که خلاصه آن به قرار زیر است: "1 در ارتباط با ادعای نامبرده، به موجب ماده واحده قانون چگونگی تعیین وظایف و صلاحیّت شاغلان حرفههای پزشکی و وابسته به آن مصوّب سال 1376، وظایف و صلاحیّت شاغلان حرفههای پزشکی و وابسته به آن براساس قانون تشکیل وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و قانون تشکیل سازمان نظام پزشکی و سایر قوانین مربوطه مطابق آییننامههایی خواهد بود که توسط سازمان نظام پزشکی تهیّه و به تصویب وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی میرسد. همچنین به موجب تبصره 1 آن، چنانچه سازمان نظام پزشکی ظرف مدت شش ماه از تصویب این قانون اقدام به تهیّه آییننامههای موضوع ماده واحده بالا ننماید، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موظّف است پس از کسب نظر از سازمان نظام پزشکی اقدام به تهیّه یا اصلاح آییننامههای لازم کند. 2 مطابق مصوبه جلسه 421 مورخ 1377/3/19 شورای عالی انقلاب فرهنگی، شورای عالی برنامهریزی از شورای عالی انقلاب فرهنگی منفک و در هر وزارتخانه بهطور مستقل تشکیل شود. به استناد بند 20 مصوبه جلسات 429 و 430 مورخ 1377/7/21 و 1377/8/5 و نامه شماره 4229 /دش مورخ 1377/11/25 شورای عالی انقلاب فرهنگی و مواد 2 و 7 قانون تشکیل وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مصوّب سال 1364 بندهای 1، 4 و 16 ماده 1 قانون تشکیلات و وظایف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مصوّب 1367، شورای عالی برنامهریزی علوم پزشکی به منظور تحقّق سیاستها و خط مشیها و اجرای مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی در امر برنامهریزی و تدوین و تصویب آییننامهها و مقرّرات آموزشی تشکیل گردیده است. 3 از جمله وظایف شورای مذکور، برنامهریزی آموزشی و پژوهشی در سطح آموزش عالی گروه پزشکی در مورد خط مشی کلّی و سیاستهای آموزشی و پژوهشی و برنامهریزی درسی تمام مقاطع تحصیلی و رشتههای مختلف دانشگاهی و اصلاح، تغییر و بازنگری برنامههای مصوّب و تصویب نهایی برنامهریزی آموزشی، پژوهشی و درسی دورههای تخصّصی علوم پزشکی، تهیّه و تصویب آییننامههای آموزشی و پژوهشی، تغییر و اصلاح آییننامهها، تدوین ضوابط بررسی صلاحیّت علمی داوطلبان استخدام در هیات علمی دانشگاهها و موسسات آموزش عالی پزشکی کشور و تصویب آییننامههای آن و تعیین نوع مدرک تحصیلی، جنسیت قابل پذیرش و درصد آن، نوع و میزان نقص عضو موثر، مواد امتحانی و ضرایب آن، ضوابط گزینش علمی و شرایط اختصاصی در آزمونهای ورودی دانشگاهها و موسسات آموزش عالی پزشکی میباشد. بر این اساس تصویب کلّیه آییننامههای آموزشی دورههای پزشکی و پیراپزشکی و ضوابط و مقرّرات آموزشی بر عهده شورای مذکور است . 4 همچنین شورای عالی برنامهریزی علوم پزشکی با توجه به وظایف ذاتی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در صیانت از سلامت آحاد مردم و حسّاسیت رشتههای علوم پزشکی و ضرورت حفظ کیفیّت آموزش این رشتهها به امر تدوین و تصویب آییننامهها و مقرّرات آموزشی میپردازد. 5 در همین راستا در هشتاد و پنجمین جلسه شورای عالی برنامهریزی علوم پزشکی مورخ 1401/8/29 موضوع «تعیین وظایف و صلاحیّتهای شاغلان حرفههای پزشکی و رشتههای وابسته به آن» مطرح و مقرّر گردید: «مطابق مفاد ماده واحده قانون چگونگی تعیین وظایف و صلاحیّت شاغلان حرفههای پزشکی و وابسته به آن، مصوّب 1376/7/27 مجلس شورای اسلامی و تایید 1376/8/7 شورای نگهبان و با توجه به وظایف و اختیارات تصریح شده در قانون تشکیل وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و نظر به اهمّیت نقش تولیتی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، در خصوص تعیین وظایف و صلاحیّتهای شاغلان حرفههای پزشکی و رشتههای وابسته به آن، نظر به ارتباط صلاحیّتهای مذکور با شایستگیها و توانمندیهای کسب شده در برنامههای آموزشی رشتههای علوم پزشکی، در هشتاد و پنجمین جلسه شورای عالی برنامهریزی علوم پزشکی مورخ 1401/8/29 مصوّب شد: کلّیه آییننامههای پیشنهادی مرتبط با برنامههای آموزشی از سوی مراجع ذی صلاح از جمله سازمان نظام پزشکی، بایستی در شورای عالی برنامهریزی علوم پزشکی بررسی و ضمن تطابق با برنامههای آموزشی مربوطه، به تایید وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی جهت اجراء و ابلاغ برسد و از تاریخ ابلاغ این مصوبه تمامی آییننامهها و دستورالعملهای مغایر با این مصوبه ملغی میباشد. 6- اشاره مینماید که اعضای شورای عالی برنامهریزی وزارت بهداشت عبارت است از، وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی (رئیس شورا)، معاون آموزشی (نایب رئیس)، دبیر شورای عالی برنامهریزی علوم پزشکی (دبیر شورا)، معاون تحقیقات و فنّاوری، معاون بهداشت، معاون وزیر و رئیس سازمان غذا و دارو، معاون درمان، معاون پرستاری، رئیس کل سازمان نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران، معاون علوم پزشکی دانشگاه آزاد اسلامی، دو نفر از نمایندگان شورای عالی انقلاب فرهنگی، مدیرکل دفتر برنامهریزی آموزش عالی وزارت علوم، تحقیقات و فنّاوری و دبیران شوراهای تخصّصی و .... میباشند. بنابراین با توجه به عضویت نمایندگان کلّیه مراجع مرتبط از جمله رئیس سازمان نظام پزشکی، بررسی موضوعات با اخذ نظر کلّیه مراجع و اعضا صورت گرفته و در نهایت با رعایت کلّیه ضوابط و مقرّرات مصوبات مربوطه ابلاغ میگردد. 7 لازم به ذکر است که شورای عالی برنامهریزی نسبت به تعیین برنامههای آموزشی هر رشته براساس طرح دورههای مزبور با درج مشخصات کلّی، برنامه، سرفصل دروس و نحوه ارزشیابی این دورهها اقدام و برنامه آموزشی هر دوره براساس مصوبات شورا تعیین میگردد. شایان ذکر است کمیته صلاحیّت حرفهای یکی از کمیتههای زیر مجموعه شورای عالی برنامهریزی علوم پزشکی است و صورتجلسات کمیته مذکور در راستای تبیین برنامههای آموزشی، صادره از شورای عالی برنامهریزی علوم پزشکی است. در ارتباط با صورتجلسه مورد اعتراض شاکی اشاره مینماید: در بند اول دستور جلسه مقرّر شده است، برنامه آموزشی دوره دکتری عمومی پزشکی بازنگری شود و مهارتهایی که یک پزشک عمومی لازم است فراگیرد و یا نباید در آنها مداخله کند مشخص شود. معیارهایی برای نحوه ورود بعضی از پزشکان عمومی به دورههای مهارتی جهت انجام تعدادی از فعالیتها مشخص گردد. شایان ذکر است در این بند هیچگونه تصمیم جدیدی در خصوص برنامه آموزشی پزشکی عمومی اتّخاذ نگردیده و صرفا برنامه آینده شورای عالی برنامهریزی علوم پزشکی اعلام شده است. همچنین با توجه به برنامه آموزشی پزشکی عمومی مصوّب شورای عالی برنامهریزی در این صورتجلسه تاکید شده است که انجام اعمال جراحی توسط پزشکان عمومی ممنوع است. شایان ذکر است، اعمال جراحی توسط پزشکان متخصّص رشتههای جراحی بر روی بیماران صوت میگیرد و بر این اساس در این صورتجلسه بر عدم انجام آن از سوی پزشکان عمومی تاکید شده است. در بند دوم دستور جلسه، اعلام شده است، انجام هرگونه مداخله بر روی بدن انسان نیازمند مجوز از وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی (معاونت درمان) است. لیزر موهای زائد میتواند توسط پزشک عمومی انجام شود ولی لازم است پزشک عمومی دوره مهارتی مصوّب مرکز ملّی مهارتی را دیده باشد. در این خصوص اشاره مینماید در بند ( 7-1 ) سیاستهای کلّی سلامت مصوّب 1393/1/18 ، «تولیت نظام سلامت شامل سیاستگذاریهای اجرایی، برنامهریزیهای راهبردی، ارزشیابی و نظارت» بر عهده «وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی» قرار داده شده است. برابر بند (الف) ماده 72 قانون برنامه ششم توسعه، در اجرای سیاستهای کلّی سلامت، تولیت نظام سلامت از جمله بیمه سلامت شامل سیاستگذاری اجرایی، برنامهریزیهای راهبردی، ارزشیابی، اعتبارسنجی و نظارت را در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی متمرکز کرده است. مطابق بند 1 ماده 1 قانون تشکیلات و وظایف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، یکی از وظایف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تدوین و ارائه سیاستها، تعیین خط مشیها و نیز برنامهریزی برای فعالیتهای مربوط به تربیت نیروی انسانی گروه پزشکی، پژوهش، خدمات بهداشتی، درمانی، دارویی، بهزیستی و تامین اجتماعی میباشد. طبق ماده 31 آییننامه اجرایی ماده 8 قانون تشکیل وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی استفادهکنندگان از دستگاههای تخصّصی نظیر سونوگرافی و سی تی اسکن بایستی علاوه بر داشتن مدرک پزشکی تخصّصی در رشته مربوطه حداقل دوره آموزشی لازم را که به تایید کمیته تخصّصی مربوطه در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی خواهد رسید در یکی از مراکز علمی و دانشگاهی داخل یا خارج از کشور طی کرده باشند. 8 حسب اعلام شورای آموزش پزشکی و تخصّصی طی نامه شماره 500/4206 /د مورخ 1403/7/1 ، استفاده از دستگاههای وان حرفهای الکترولیز و لیزر و نیز ارائه خدمات پوست در زمینه وان حرفهای الکترولیز و لیزر، IPL و PRP و ... صرفا در جهت استفاده اقدامات درمانی مجاز و برای انجام اعمال زیبایی ممنوع میباشد. همچنین جهت مزید استحضار اشعار میدارد، موضوع ممنوعیت استفاده پزشکان عمومی از لیزر نیز سابقا در هیات عمومی دیوان عدالت اداری مطرح گردیده و طی دادنامه شماره 365 [9709980905810365] مورخ 1397/3/8 هیات مذکور با این استناد که نظارت و کنترل بر موسسات و واحدهای بهداشتی درمانی و پزشکی کشور بر عهده وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی است، قابل ابطال تشخیص نشد. بر این اساس و با عنایت به این که تمامی اقدامات وفق ضوابط و مقرّرات و در حدود اختیارات شورای عالی برنامهریزی علوم پزشکی صورت گرفته است، صدور رای به رد شکایت نامبرده از آن مقام مورد تقاضا است." در خصوص خواسته شاکی مبنی بر ابطال ردیف 1 و 2 از بند اول دستورجلسه هفتمین جلسه کمیته صلاحیّت حرفهای مورخ 1402/11/29 وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی که متضمّن توصیه جهت بازنگری در برنامه آموزشی دوره دکترای عمومی پزشکی و تعیین معیارهایی برای تعیین نحوه ورود برخی از پزشکان به دورههای مهارتی بوده و واجد هیچگونه حکم الزامآور حقوقی نمیباشند و در نتیجه از مصادیق آییننامهها و سایر تظلّمات و مقرّرات مندرج در بند 1 ماده 12 قانون دیوان عدالت اداری اصلاحی مصوّب 1402 نبوده و رسیدگی به درخواست ابطال آنها در هیات عمومی دیوان عدالت اداری منتفی میباشد، لذا معاون قضایی در امور هیات عمومی و هیاتهای تخصّصی دیوان عدالت اداری به موجب دادنامه شماره 140431390000368800 مورخ 1404/2/15 قرار رد شکایت صادر کرد. رسیدگی به ردیف 3 از بند اول و ردیف 2 از بند دوم دستورجلسه هفتمین جلسه کمیته صلاحیّت حرفهای مورخ 1402/11/29 وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در دستورکار هیات عمومی قرار گرفت. هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1404/3/20 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیات عمومی ماده واحده قانون چگونگی تعیین وظایف و صلاحیّت شاغلان حرفههای پزشکی و وابسته به آن مصوّب 1376/7/27 مجلس شورای اسلامی که در تاریخ 1376/8/7 به تایید شورای نگهبان رسیده، مقرّر میدارد: «وظایف و صلاحیّت شاغلان حرفههای پزشکی و وابسته به آن براساس قانون تشکیل وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و قانون تشکیل سازمان نظام پزشکی و سایر قوانین مربوطه مطابق آییننامههایی خواهد بود که توسط سازمان نظام پزشکی تهیّه و به تصویب وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی میرسد» و براساس تبصره 1 این ماده نیز چنانچه سازمان نظام پزشکی ظرف مهلت شش ماه از تصویب این قانون اقدام به تهیّه آییننامههای موضوع ماده واحده فوق ننماید، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موظّف است پس از کسب نظر از سازمان نظام پزشکی اقدام به تهیّه و اصلاح آییننامههای لازم کند. با توجه به مراتب و با عنایت به اذعان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به حاکمیّت مقرره مزبور در لایحه دفاعیه ارسالی و دفاع غیر موثر آن مبنی بر کفایت عضویّت رئیس سازمان نظام پزشکی در جلسه شورای عالی برنامهریزی علوم پزشکی برای اعتبار مصوبات کمیته صلاحیت حرفهای به عنوان یکی از کمیتههای زیرمجموعه این شورا و همچنین رای شماره 2363 مورخ 1398/8/14 هیات عمومی دیوان عدالت اداری مبنی بر ابطال نامه دبیر شورای آموزش پزشکی عمومی درخصوص ممنوعیت برخی از فعالیتهای پزشکان عمومی با استناد به ماده واحده فوق الذکر، وضع ردیف 3 بند اول و ردیف 2 بند دوم مصوبه مورخ 1402/11/29 هفتمین جلسه کمیته صلاحیّت حرفهای وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با موضوع ممنوعیت انجام اعمال جراحی زیبایی توسط پزشکان عمومی به دلیل عدم رعایت تشریفات قانونی پیشبینی شده در ماده واحده فوق الذکر، خارج از حدود اختیار مرجع وضع آن بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و مواد 13 و 88 قانون دیوان عدالت اداری از تاریخ تصویب ابطال میشود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری اصلاحی مصوّب 1402/2/10 برای مراجع اداری و قضایی معتبر و ملاک عمل است. رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری احمدرضا عابدی